ଅହୋ ସୁମହଦ୍ ଆଖ୍ଯାନଂ ଭଵତା ପରିକୀର୍ତିତମ୍ ଭାରତାନାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ପାର୍ଥିଵାନାଂ ତଥୈଵ ଚ
ହାଁ, ଆପଣ ଯେଉଁ ମହାନ କଥା ଏଠାରେ କହିଛନ୍ତି, ତାହା ସମସ୍ତ ଭାରତବଂଶୀ ଓ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଅଟୁଟ।
ଦେଵାନାଂ ଦାନଵାନାଂ ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵୋରଗରକ୍ଷସାମ୍ ଦୈତ୍ଯାନାମ୍ ଅଥ ସିଦ୍ଧାନାଂ ଗୁହ୍ଯକାନାଂ ତଥୈଵ ଚ
ଏହା ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ, ରାକ୍ଷସ, ଦୈତ୍ୟ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଗୁହ୍ୟକମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତାନି କର୍ମାଣି ଵିକ୍ରମା ଧର୍ମନିଶ୍ଚଯାଃ ଵିଵିଧାଶ୍ ଚ କଥା ଦିଵ୍ଯା ଜନ୍ମ ଚାଗ୍ର୍ଯମ୍ ଅନୁତ୍ତମମ୍
ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ କାର୍ଯ୍ୟ, ବୀରତାର କାମ, ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ, ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର କଥା ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଅପୂର୍ବ ଜନ୍ମ—
ସୃଷ୍ଟିଃ ପ୍ରଜାପତେଃ ସମ୍ଯକ୍ ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତା ମହାମତେ ପ୍ରଜାପତୀନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଗୁହ୍ଯକାପ୍ସରସାଂ ତଥା
ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକୁ ତୁମେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାପତି, ଯକ୍ଷ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅନୁସୂଚିତ।
ସ୍ଥାଵରଂ ଜଙ୍ଗମଂ ସର୍ଵମ୍ ଉତ୍ପନ୍ନଂ ଵିଵିଧଂ ଜଗତ୍ ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମହାଭାଗ ଶ୍ରୁତଂ ଚୈତନ୍ ମନୋହରମ୍
ସ୍ଥିର ଓ ଚଳାୟମାନ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ଜଗତ ଯାହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ସେସବୁ ତୁମେ କହିଛ, ମହାଭାଗ, ଏହି ସବୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ କଥା ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
କଥିତଂ ପୁଣ୍ଯଫଲଦଂ ପୁରାଣଂ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଗିରା ମନଃକର୍ଣସୁଖଂ ସମ୍ଯକ୍ ପ୍ରୀଣାତ୍ଯ୍ ଅମୃତସଂମିତମ୍
ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ଦେଇଥିବା ପୁରାଣକୁ ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ କହାଯାଇଛି, ମନ ଓ କାନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା, ଏହା ସତ୍ୟରେ ଅମୃତ ସମାନ ପ୍ରୀତିଦାୟକ।
ଇଦାନୀଂ ଶ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମଃ ସକଲଂ ମଣ୍ଡଲଂ ଭୁଵଃ ଵକ୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି ସର୍ଵଜ୍ଞ ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ନଃ
ଏବେ ଆମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀର ବିବର୍ତ୍ତନ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ; ତୁମେ ସବୁକିଛି ଜାଣ, ଆମ ପ୍ରଶ୍ନ ଅତି ଉତ୍ସୁକତା ଦେଉଛି, ତେଣୁ ତୁମେ କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଯାଵନ୍ତଃ ସାଗରା ଦ୍ଵୀପାସ୍ ତଥା ଵର୍ଷାଣି ପର୍ଵତାଃ ଵନାନି ସରିତଃ ପୁଣ୍ଯଦେଵାଦୀନାଂ ମହାମତେ
କେତେ ସାଗର, ଦ୍ୱୀପ, ଭୂମିଅଞ୍ଚଳ, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ, ନଦୀ ଅଛି, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏବଂ ପବିତ୍ର ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—
ଯତ୍ପ୍ରମାଣମ୍ ଇଦଂ ସର୍ଵଂ ଯଦାଧାରଂ ଯଦାତ୍ମକମ୍ ସଂସ୍ଥାନମ୍ ଅସ୍ଯ ଜଗତୋ ଯଥାଵଦ୍ ଵକ୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି
ଏହି ସମସ୍ତର ମାପ କେତେ, କେଉଁଠି ଏହାର ଆଧାର, ଏହାର ସ୍ୱରୂପ କଣ? ଏହି ଜଗତର ଗଠନ କେମିତି ଅଛି, ଠିକ୍ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।
ମୁନଯଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍ ଏତତ୍ ସଂକ୍ଷେପାଦ୍ ଵଦତୋ ମମ ନାସ୍ଯ ଵର୍ଷଶତେନାପି ଵକ୍ତୁଂ ଶକ୍ଯୋ ଽତିଵିସ୍ତରଃ
ମୁନିମାନେ, ଏହି କଥାକୁ ମୋ ଠାରୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ଶୁଣ, କାରଣ ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିସ୍ତାର ଶତବର୍ଷ ଧରି ମଧ୍ୟ କହିହେବ ନାହିଁ।
ଜମ୍ବୂପ୍ଲକ୍ଷାହ୍ଵଯୌ ଦ୍ଵୀପୌ ଶାଲ୍ମଲଶ୍ ଚାପରୋ ଦ୍ଵିଜାଃ କୁଶଃ କ୍ରୌଞ୍ଚସ୍ ତଥା ଶାକଃ ପୁଷ୍କରଶ୍ ଚୈଵ ସପ୍ତମଃ
ଜମ୍ବୁ ଓ ପ୍ଲକ୍ଷ ନାମକ ଦୁଇଟି ଦ୍ୱୀପ ଅଛି, ଶାଲ୍ମଳ ଅନ୍ୟଟି, ଦ୍ୱିଜମାନେ; କୁଶ, କ୍ରଉଞ୍ଚ, ଶାକ ଓ ସପ୍ତମ ପୁଷ୍କର।
ଏତେ ଦ୍ଵୀପାଃ ସମୁଦ୍ରୈସ୍ ତୁ ସପ୍ତ ସପ୍ତଭିର୍ ଆଵୃତାଃ ଲଵଣେକ୍ଷୁସୁରାସର୍ପିର୍ ଦଧିଦୁଗ୍ଧଜଲୈଃ ସମମ୍
ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱୀପ ସପ୍ତଟି ସାଗର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି—ଲୁଣ, ଇଖୁରସ, ସୁରା, ଘିଅ, ଦହି, ଦୁଧ ଓ ପାଣିର ସାଗର।
ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପଃ ସମସ୍ତାନାମ୍ ଏତେଷାଂ ମଧ୍ଯସଂସ୍ଥିତଃ ତସ୍ଯାପି ମଧ୍ଯେ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରା ମେରୁଃ କନକପର୍ଵତଃ
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି; ଏବଂ ତାହାର ମଧ୍ୟରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୁନାର ପାହାଡ଼ ମେରୁ ଅଛି।
ଚତୁରଶୀତିସାହସ୍ରୈର୍ ଯୋଜନୈସ୍ ତସ୍ଯ ଚୋଚ୍ଛ୍ରଯଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ଷୋଡଶାଧସ୍ତାଦ୍ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶନ୍ ମୂର୍ଧ୍ନି ଵିସ୍ତୃତଃ
ତାହାର ଉଚ୍ଚତା ଚଉରାଶି ହଜାର ଯୋଜନ; ଛଉଦଶ ହଜାର ତଳକୁ ଯାଇଛି, ଏବଂ ଶିଖରରେ ବତିସ ହଜାର ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା।
ମୂଲେ ଷୋଡଶସାହସ୍ରୈର୍ ଵିସ୍ତାରସ୍ ତସ୍ଯ ସର୍ଵତଃ ଭୂପଦ୍ମସ୍ଯାସ୍ଯ ଶୈଲୋ ଽସୌ କର୍ଣିକାକାରସଂସ୍ଥିତଃ
ମୂଳରେ ସବୁଦିଗରେ ଛଉଦଶ ହଜାର ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା; ଏହି ପାହାଡ଼ ପୃଥିବୀର ପଦ୍ମର କର୍ଣ୍ଣିକା ପରି ଆକୃତିର।
ହିମଵାନ୍ ହେମକୂଟଶ୍ ଚ ନିଷଧସ୍ ତସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣେ ନୀଲଃ ଶ୍ଵେତଶ୍ ଚ ଶୃଙ୍ଗୀ ଚ ଉତ୍ତରେ ଵର୍ଷପର୍ଵତାଃ
ତାହାର ଦକ୍ଷିଣରେ ହିମବନ୍ତ, ହେମକୂଟ ଓ ନିଷଧ; ଉତ୍ତରରେ ନୀଳ, ଶ୍ୱେତ ଓ ଶୃଙ୍ଗୀ—ଏହିମାନେ ଭୂମିଅଞ୍ଚଳର ପାହାଡ଼।
ଲକ୍ଷପ୍ରମାଣୌ ଦ୍ଵୌ ମଧ୍ଯେ ଦଶହୀନାସ୍ ତଥାପରେ ସହସ୍ରଦ୍ଵିତଯୋଚ୍ଛ୍ରାଯାସ୍ ତାଵଦ୍ଵିସ୍ତାରିଣଶ୍ ଚ ତେ
ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦୁଇଟିର ମାପ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ, ଅନ୍ୟମାନେ ଦଶ ହଜାର କମ୍; ସେମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚତା ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନ ଏବଂ ସେତେଇ ଚଉଡ଼ା।
ଭାରତଂ ପ୍ରଥମଂ ଵର୍ଷଂ ତତଃ କିଂପୁରୁଷଂ ସ୍ମୃତମ୍ ହରିଵର୍ଷଂ ତଥୈଵାନ୍ଯନ୍ ମେରୋର୍ ଦକ୍ଷିଣତୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ପ୍ରଥମ ଭୂମିଅଞ୍ଚଳ ହେଉଛି ଭାରତ, ତାପରେ କିମ୍ପୁରୁଷ ଓ ତାହାପରେ ହରିଭୂମି, ଏସବୁ ମେରୁର ଦକ୍ଷିଣରେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ରମ୍ଯକଂ ଚୋତ୍ତରଂ ଵର୍ଷଂ ତସ୍ଯୈଵ ତୁ ହିରଣ୍ମଯମ୍ ଉତ୍ତରାଃ କୁରଵଶ୍ ଚୈଵ ଯଥା ଵୈ ଭାରତଂ ତଥା
ଉତ୍ତରରେ ରମ୍ୟକ ଭୂମିଅଞ୍ଚଳ, ତାପରେ ହିରଣ୍ୟମୟ; ଏବଂ ଉତ୍ତର କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟ, ଭାରତ ପରି।
ନଵସାହସ୍ରମ୍ ଏକୈକମ୍ ଏତେଷାଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ ଇଲାଵୃତଂ ଚ ତନ୍ମଧ୍ଯେ ସୌଵର୍ଣୋ ମେରୁର୍ ଉଚ୍ଛ୍ରିତଃ
ଏମାନଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକର ମାପ ନଅ ହଜାର ଯୋଜନ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇଳାବୃତ ଅଛି, ଏବଂ ସୁନାର ମେରୁ ଉଚ୍ଚ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି।
ମେରୋଶ୍ ଚତୁର୍ଦିଶଂ ତତ୍ର ନଵସାହସ୍ରଵିସ୍ତୃତମ୍ ଇଲାଵୃତଂ ମହାଭାଗାଶ୍ ଚତ୍ଵାରଶ୍ ଚାତ୍ର ପର୍ଵତାଃ
ମେରୁ ପର୍ବତର ଚାରିପଟେ, ଏଠାରେ ଇଲାବୃତ ନାମକ ଏକ ମହାନ୍ୟ ଦେଶ ଅଛି, ଯାହାର ପ୍ରସ୍ଥ ନବ ହଜାର ଯୋଜନା। ସେଠି ଚାରିଟି ମହାନ ପର୍ବତ ଅଛନ୍ତି।
ଵିଷ୍କମ୍ଭା ଵିତତା ମେରୋର୍ ଯୋଜନାଯୁତଵିସ୍ତୃତାଃ ପୂର୍ଵେଣ ମନ୍ଦରୋ ନାମ ଦକ୍ଷିଣେ ଗନ୍ଧମାଦନଃ
ମେରୁ ପର୍ବତର ଏହି ବିଶାଳ ଆଧାରଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରସ୍ଥ ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନା। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତ ଅଛି।
ଵିପୁଲଃ ପଶ୍ଚିମେ ପାର୍ଶ୍ଵେ ସୁପାର୍ଶ୍ଵଶ୍ ଚୋତ୍ତରେ ସ୍ଥିତଃ କଦମ୍ବସ୍ ତେଷୁ ଜମ୍ବୂଶ୍ ଚ ପିପ୍ପଲୋ ଵଟ ଏଵ ଚ
ପଶ୍ଚିମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବିପୁଳ ପର୍ବତ ଓ ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ପର୍ବତ ଅଛି। ଏହି ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଦମ୍ବ, ଜାମୁ, ପିପଳ ଓ ବଟ ଗଛ ବଢ଼ିଥାଏ।
ଏକାଦଶଶତାଯାମାଃ ପାଦପା ଗିରିକେତଵଃ ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ସା ଜମ୍ବୂର୍ ନାମହେତୁର୍ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଏଠି ପର୍ବତମାନେ ଏକ ହଜାର ଏକଶେ ଯୋଜନା ଉଚ୍ଚ ଗଛ ରୂପେ ଅଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଜାମୁ ଗଛ ଦ୍ୱୀପର ନାମ ଦେଇଛି।
ମହାଗଜପ୍ରମାଣାନି ଜମ୍ବ୍ଵାସ୍ ତସ୍ଯାଃ ଫଲାନି ଵୈ ପତନ୍ତି ଭୂଭୃତଃ ପୃଷ୍ଠେ ଶୀର୍ଯମାଣାନି ସର୍ଵତଃ
ସେହି ଜାମୁ ଗଛର ଫଳଗୁଡ଼ିକ ମହାହାତୀ ହାତୀ ପରି ଏତେ ବଡ଼ ହୁଏ, ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ପର୍ବତ ଶିରା ଉପରେ ପଡ଼ି ଚାରିପଟେ ଅପଚୟ ହୁଏ।
ରସେନ ତେଷାଂ ଵିଖ୍ଯାତା ତତ୍ର ଜମ୍ବୂନଦୀତି ଵୈ ସରିତ୍ ପ୍ରଵର୍ତତେ ସା ଚ ପୀଯତେ ତନ୍ନିଵାସିଭିଃ
ସେଠାରେ ଏହି ଫଳର ରସରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜାମ୍ବୁନଦୀ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ସେହି ଦେଶର ଲୋକମାନେ ଏହି ନଦୀର ଜଳ ପିଉନ୍ତି।
ନ ଖେଦୋ ନ ଚ ଦୌର୍ଗନ୍ଧ୍ଯଂ ନ ଜରା ନେନ୍ଦ୍ରିଯକ୍ଷଯଃ ତତ୍ପାନସ୍ଵସ୍ଥମନସାଂ ଜନାନାଂ ତତ୍ର ଜାଯତେ
ଏହି ଜଳ ପିଇଥିବା ଲୋକମାନେ କେବେ କ୍ଲାନ୍ତି, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଅଶକ୍ତି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ତୀରମୃତ୍ ତଦ୍ରସଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସୁଖଵାଯୁଵିଶୋଷିତା ଜାମ୍ବୂନଦାଖ୍ଯଂ ଭଵତି ସୁଵର୍ଣଂ ସିଦ୍ଧଭୂଷଣମ୍
ନଦୀର ରସ ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚି ମୃଦୁ ପବନରେ ଶୁଖିଗଲେ, ଏହା ଜାମ୍ବୁନଦ ନାମକ ସୁନା ହୁଏ, ଯାହା ସିଦ୍ଧମାନେ ଭୂଷଣ ଭାବେ ପିନ୍ଧନ୍ତି।
ଭଦ୍ରାଶ୍ଵଂ ପୂର୍ଵତୋ ମେରୋଃ କେତୁମାଲଂ ଚ ପଶ୍ଚିମେ ଵର୍ଷେ ଦ୍ଵେ ତୁ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ ତଯୋର୍ ମଧ୍ଯେ ତ୍ଵ୍ ଇଲାଵୃତମ୍
ମେରୁ ପର୍ବତର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ କେତୁମାଳ ଦେଶ ଅଛି। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଇଲାବୃତ ଅବସ୍ଥିତ।
ଵନଂ ଚୈତ୍ରରଥଂ ପୂର୍ଵେ ଦକ୍ଷିଣେ ଗନ୍ଧମାଦନମ୍ ଵୈଭ୍ରାଜଂ ପଶ୍ଚିମେ ତଦ୍ଵଦ୍ ଉତ୍ତରେ ନନ୍ଦନଂ ସ୍ମୃତମ୍
ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଚୈତ୍ରରଥ ଉଦ୍ୟାନ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଗନ୍ଧମାଦନ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ବୈଭ୍ରାଜ ଏବଂ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ ଅଛି।