ଦୁର୍ବଲଶ୍ ଚ ଯଥା ଵିପ୍ରାଃ ସ୍ରୋତସା ହ୍ରିଯତେ ନରଃ ବଲହୀନସ୍ ତଥା ଯୋଗୀ ଵିଷଯୈର୍ ହ୍ରିଯତେ ଚ ସଃ
ଯେପରି ଦୁର୍ବଳ ମଣିଷ ପାଣିର ଧାରାରେ ବହିଯାଏ, ସେପରି ଯୋଗୀ ଯଦି ଶକ୍ତିହୀନ ହୁଏ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ତଦ୍ ଏଵ ତୁ ଯଥା ସ୍ରୋତୋ ଵିଷ୍କମ୍ଭଯତି ଵାରଣଃ ତଦ୍ଵଦ୍ ଯୋଗବଲଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ନ ଭଵେଦ୍ ଵିଷଯୈର୍ ହୃତଃ
କିନ୍ତୁ ଯେପରି ହାତୀ ପାଣିର ଧାରାକୁ ଅଟକାଇଦିଏ, ସେପରି ଯୋଗଶକ୍ତି ଲାଭ କରିଲେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହେବା ନାହିଁ।
ଵିଶନ୍ତି ଵା ଵଶାଦ୍ ଵାଥ ଯୋଗାଦ୍ ଯୋଗବଲାନ୍ଵିତାଃ ପ୍ରଜାପତୀନ୍ ମନୂନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ମହାଭୂତାନି ଚେଶ୍ଵରାଃ
ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ କିମ୍ବା ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁମାନେ ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ଅନ୍ୱିତ, ସେମାନେ ପ୍ରଜାପତି, ସମସ୍ତ ମନୁ ଓ ମହାଭୂତମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ହେ ଶାସକମାନେ।
ନ ଯମୋ ନାନ୍ତକଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନ ମୃତ୍ଯୁର୍ ଭୀମଵିକ୍ରମଃ ଵିଶନ୍ତେ ତଦ୍ ଦ୍ଵିଜାଃ ସର୍ଵେ ଯୋଗସ୍ଯାମିତତେଜସଃ
ଯମ, କ୍ରୋଧିତ ଅନ୍ତକ, କିମ୍ବା ଭୟଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ; ଯୋଗର ଅପାର ତେଜ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତେ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଆତ୍ମନାଂ ଚ ସହସ୍ରାଣି ବହୂନି ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ ଯୋଗଂ କୁର୍ଯାଦ୍ ବଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତୈଶ୍ ଚ ସର୍ଵୈର୍ ମହୀଂ ଚରେତ୍
ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଶକ୍ତି ପାଇଥାଏ, ସେ ନିଜର ଅନେକ ଆତ୍ମାମାନେ ସହିତ ଏକତା କରି, ସେମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ ଭୂମିରେ ଘୁଡ଼ିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଦ୍ ଵିଷଯାନ୍ କଶ୍ଚିତ୍ ପୁନଶ୍ ଚୋଗ୍ରଂ ତପଶ୍ ଚରେତ୍ ସଂକ୍ଷିପ୍ଯେଚ୍ ଚ ପୁନର୍ ଵିପ୍ରାଃ ସୂର୍ଯସ୍ ତେଜୋଗୁଣାନ୍ ଇଵ
କେହି ଇଚ୍ଛାବସ୍ତୁ ଲାଭ କରିପାରେ, ପୁନି ତେଜ ତପସ୍ୟା କରିଥାଏ; ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେ ନିଜର ଶକ୍ତିକୁ ପୁନି ସଂକୁଚିତ କରିବା ଉଚିତ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାହାର କିରଣକୁ ଆପଣେ ଉପସାମ କରେ।
ବଲସ୍ଥସ୍ଯ ହି ଯୋଗସ୍ଯ ବଲାର୍ଥଂ ମୁନିସତ୍ତମାଃ ଵିମୋକ୍ଷପ୍ରଭଵଂ ଵିଷ୍ଣୁମ୍ ଉପପନ୍ନମ୍ ଅସଂଶଯମ୍
ମୁନିମାନେ, ଯୋଗର ଶକ୍ତି ଶକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ; ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁକ୍ତିର ଉତ୍ସ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ।
ବଲାନି ଯୋଗପ୍ରୋକ୍ତାନି ମଯୈତାନି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ନିଦର୍ଶନାର୍ଥଂ ସୂକ୍ଷ୍ମାଣି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଚ ପୁନର୍ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଯୋଗରେ କହାଯାଇଥିବା ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି; ଏବେ ଉଦାହରଣ ପାଇଁ ତାହାର ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପ ବିଷୟରେ ପୁନି କହିବି।
ଆତ୍ମନଶ୍ ଚ ସମାଧାନେ ଧାରଣାଂ ପ୍ରତି ଵା ଦ୍ଵିଜାଃ ନିଦର୍ଶନାନି ସୂକ୍ଷ୍ମାଣି ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଆତ୍ମାର ସମାଧି କିମ୍ବା ଧାରଣା ବିଷୟରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଉଦାହରଣ ଶୁଣ, ମୁନିମାନେ।
ଅପ୍ରମତ୍ତୋ ଯଥା ଧନ୍ଵୀ ଲକ୍ଷ୍ଯଂ ହନ୍ତି ସମାହିତଃ ଯୁକ୍ତଃ ସମ୍ଯକ୍ ତଥା ଯୋଗୀ ମୋକ୍ଷଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯ୍ ଅସଂଶଯମ୍
ଯେପରି ଏକ ଧନୁର୍ବାଣୀ ଅତି ଚେତନାଶୀଳ ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଆଘାତ କରେ, ସେପରି ଏକ ଯୋଗୀ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଯୋଗରେ ଲଗି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାଏ।
ସ୍ନେହପାତ୍ରେ ଯଥା ପୂର୍ଣେ ମନ ଆଧାଯ ନିଶ୍ଚଲମ୍ ପୁରୁଷୋ ଯୁକ୍ତ ଆରୋହେତ୍ ସୋପାନଂ ଯୁକ୍ତମାନସଃ
ଯେପରି ଜଣେ ଲୋକ ନିଜର ଏକାଗ୍ର ମନକୁ ତେଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ରରେ ରଖି ଧୀରେ ଧୀରେ ସିଢ଼ି ଚଡ଼ିଥାଏ, ସେପରି ଯୋଗୀ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରିଥାଏ।
ମୁକ୍ତସ୍ ତଥାଯମ୍ ଆତ୍ମାନଂ ଯୋଗଂ ତଦ୍ଵତ୍ ସୁନିଶ୍ଚଲମ୍ କରୋତ୍ଯ୍ ଅମଲମ୍ ଆତ୍ମାନଂ ଭାସ୍କରୋପମଦର୍ଶନେ
ଏହିପରି, ମୁକ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଯୋଗରେ ଏକାଗ୍ର କରି, ତାହାକୁ ନିର୍ମଳ ଏବଂ ଅଚଳ କରେ, ଆତ୍ମାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖିଥାଏ।
ଯଥା ଚ ନାଵଂ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାଃ କର୍ଣଧାରଃ ସମାହିତଃ ମହାର୍ଣଵଗତାଂ ଶୀଘ୍ରଂ ନଯେଦ୍ ଵିପ୍ରାଂସ୍ ତୁ ପତ୍ତନମ୍
ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେପରି ଏକ ନାଉକାର ଚାଳକ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ନାଉକାକୁ ବଡ଼ ସାଗର ଅତିକ୍ରମ କରି ଶୀଘ୍ର ଭାବରେ ବନ୍ଦରକୁ ନେଇଯାଏ, ସେପରି—
ତଦ୍ଵଦ୍ ଆତ୍ମସମାଧାନଂ ଯୁକ୍ତୋ ଯୋଗେନ ଯୋଗଵିତ୍ ଦୁର୍ଗମଂ ସ୍ଥାନମ୍ ଆପ୍ନୋତି ହିତ୍ଵା ଦେହମ୍ ଇମଂ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଏହିପରି, ଯୋଗ ଜାଣିଥିବା ଜଣେ ଯୋଗୀ ଯୋଗରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଆତ୍ମାକୁ ସମାଧିରେ ଏକତା କରି, ଏହି ଦେହକୁ ଛାଡ଼ି ଦୁର୍ଲଭ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ସାରଥିଶ୍ ଚ ଯଥା ଯୁକ୍ତଃ ସଦଶ୍ଵାନ୍ ସୁସମାହିତଃ ଦେଶମ୍ ଇଷ୍ଟଂ ନଯତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ଧନ୍ଵିନଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭମ୍
ଯେପରି ଏକ ରଥଚାଳକ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ସୁଶିକ୍ଷିତ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଧନୁର୍ବାଣୀ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷକୁ ଚାହିଁଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଶୀଘ୍ର ନେଇଯାଏ—
ତଥୈଵ ଚ ଦ୍ଵିଜା ଯୋଗୀ ଧାରଣାସୁ ସମାହିତଃ ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ପରଂ ସ୍ଥାନଂ ଲକ୍ଷ୍ଯମୁକ୍ତ ଇଵାଶୁଗଃ
ସେପରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯୋଗୀ ଧାରଣାରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ଭାବରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଯେପରି ଏକ ଅଗ୍ରବାଣ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଯାଏ।
ଆଵିଶ୍ଯାତ୍ମନି ଚାତ୍ମାନଂ ଯୋ ଽଵତିଷ୍ଠତି ସୋ ଽଚଲଃ ପାଶଂ ହତ୍ଵେଵ ମୀନାନାଂ ପଦମ୍ ଆପ୍ନୋତି ସୋ ଽଜରମ୍
ଯେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଆତ୍ମାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଅଚଳ ହୋଇଥାଏ, ସେ ମାଛ ପରି ବନ୍ଧନକୁ ଭଙ୍ଗ କରି ଅଜର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ନାଭ୍ଯାଂ ଶୀର୍ଷେ ଚ କୁକ୍ଷୌ ଚ ହୃଦି ଵକ୍ଷସି ପାର୍ଶ୍ଵଯୋଃ ଦର୍ଶନେ ଶ୍ରଵଣେ ଵାପି ଘ୍ରାଣେ ଚାମିତଵିକ୍ରମଃ
ନାଭି, ମୁଣ୍ଡ, ପେଟ, ହୃଦୟ, ଛାତି, ପାର୍ଶ୍ୱ, ଦେଖିବା, ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ଘ୍ରାଣ କରିବାରେ, ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ—
ସ୍ଥାନେଷ୍ଵ୍ ଏତେଷୁ ଯୋ ଯୋଗୀ ମହାଵ୍ରତସମାହିତଃ ଆତ୍ମନା ସୂକ୍ଷ୍ମମ୍ ଆତ୍ମାନଂ ଯୁଙ୍କ୍ତେ ସମ୍ଯଗ୍ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ସ୍ଥାନମାନେରେ ଦୀଘ୍ର ବ୍ରତରେ ଏକାଗ୍ର ଯୋଗୀ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆତ୍ମା ସହିତ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଏକତା କରେ।
ସୁଶୀଘ୍ରମ୍ ଅଚଲପ୍ରଖ୍ଯଂ କର୍ମ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ଶୁଭାଶୁଭମ୍ ଉତ୍ତମଂ ଯୋଗମ୍ ଆସ୍ଥାଯ ଯଦୀଚ୍ଛତି ଵିମୁଚ୍ଯତେ
ଅତି ଶୀଘ୍ର, ଅଚଳ ପରି, ଶୁଭ ଅଶୁଭ କର୍ମକୁ ଦଗ୍ଧ କରି, ଉତ୍ତମ ଯୋଗକୁ ଅନୁସରଣ କରି, ଯଦି ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାଏ।
ଆହାରାନ୍ କୀଦୃଶାନ୍ କୃତ୍ଵା କାନି ଜିତ୍ଵା ଚ ସତ୍ତମ ଯୋଗୀ ବଲମ୍ ଅଵାପ୍ନୋତି ତଦ୍ ଭଵାନ୍ ଵକ୍ତୁମ୍ ଅର୍ହତି
ଉତ୍ତମ ଜଣେ, କେମିତି ଖାଦ୍ୟ ନିଅବା ଉଚିତ, କେଉଁ ଜିନିଷ ଜିତ କରିବା ଉଚିତ, ଯେପରି ଯୋଗୀ ଶକ୍ତି ପାଇପାରିବ? ଏହି ବିଷୟରେ ଆପଣ କହିବାଯୋଗ୍ୟ।
କଣାନାଂ ଭକ୍ଷଣେ ଯୁକ୍ତଃ ପିଣ୍ଯାକସ୍ଯ ଚ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ସ୍ନେହାନାଂ ଵର୍ଜନେ ଯୁକ୍ତୋ ଯୋଗୀ ବଲମ୍ ଅଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯୋଗୀ ଯଦି ଧାନ୍ୟ ଏବଂ ତେଲ ଚିପି ଖାଇବାରେ ସଂୟମ ରଖିଥାଏ, ତେଲିଆ ଖାଦ୍ୟ ଛାଡ଼ିଥାଏ, ସେ ଶକ୍ତି ପାଇଥାଏ।
ଭୁଞ୍ଜାନୋ ଯାଵକଂ ରୂକ୍ଷଂ ଦୀର୍ଘକାଲଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଏକାହାରୀ ଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଯୋଗୀ ବଲମ୍ ଅଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଏକାହାର କରି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ରୁକ୍ଷ ଯବ ଖାଇ, ଶୁଦ୍ଧ ମନ ରଖିଥିବା ଯୋଗୀ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶକ୍ତି ପାଇଥାଏ।
ପକ୍ଷାନ୍ ମାସାନ୍ ଋତୂଂଶ୍ ଚିତ୍ରାନ୍ ସଂଚରଂଶ୍ ଚ ଗୁହାସ୍ ତଥା ଅପଃ ପୀତ୍ଵା ପଯୋମିଶ୍ରା ଯୋଗୀ ବଲମ୍ ଅଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷ, ମାସ ଓ ଋତୁ ଭିତରେ ଚଳି, ଗୁହାରେ ବସି, ଦୁଧ ମିଶିତ ପାଣି ପିଇ, ଯୋଗୀ ଶକ୍ତି ଲାଭ କରେ।
ଅଖଣ୍ଡମ୍ ଅପି ଵା ମାସଂ ସତତଂ ମୁନିସତ୍ତମାଃ ଉପୋଷ୍ଯ ସମ୍ଯକ୍ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଯୋଗୀ ବଲମ୍ ଅଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଏକ ମାସ ଧରି ଅବିରତ ଉପବାସ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ମନ ରଖି, ଯୋଗୀ ଶକ୍ତି ପାଇଥାଏ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
କାମଂ ଜିତ୍ଵା ତଥା କ୍ରୋଧଂ ଶୀତୋଷ୍ଣଂ ଵର୍ଷମ୍ ଏଵ ଚ ଭଯଂ ଶୋକଂ ତଥା ସ୍ଵାପଂ ପୌରୁଷାନ୍ ଵିଷଯାଂସ୍ ତଥା
ଇଚ୍ଛା, କ୍ରୋଧ, ଠଣ୍ଡା, ଗରମ, ବର୍ଷା, ଭୟ, ଦୁଃଖ, ଘୁମ, ପୁରୁଷତ୍ୱ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗକୁ ଜୟ କରି,
ଅରତିଂ ଦୁର୍ଜଯାଂ ଚୈଵ ଘୋରାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ସ୍ପର୍ଶଂ ନିଦ୍ରାଂ ତଥା ତନ୍ଦ୍ରାଂ ଦୁର୍ଜଯାଂ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ଅସନ୍ତୋଷ, ଯାହା ଜୟ କରିବା ଅତି କଷ୍ଟ, ଦୁଃଖଦାୟକ, ସ୍ପର୍ଶ, ଘୁମ ଓ ଅଳସତା, ଯାହା ଜୟ କରିବା ଅତି କଷ୍ଟ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ,
ଦୀପଯନ୍ତି ମହାତ୍ମାନଂ ସୂକ୍ଷ୍ମମ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଆତ୍ମନା ଵୀତରାଗା ମହାପ୍ରାଜ୍ଞା ଧ୍ଯାନାଧ୍ଯଯନସଂପଦା
ଅସକ୍ତି ଓ ମହାଜ୍ଞାନ ଥିବା ମହାତ୍ମାମାନେ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଅଧ୍ୟୟନର ଉପଲବ୍ଧି ଦ୍ୱାରା, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆତ୍ମାକୁ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି।
ଦୁର୍ଗସ୍ ତ୍ଵ୍ ଏଷ ମତଃ ପନ୍ଥା ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଵିପଶ୍ଚିତାମ୍ ଯଃ କଶ୍ଚିଦ୍ ଵ୍ରଜତି କ୍ଷିପ୍ରଂ କ୍ଷେମେଣ ମୁନିପୁଂଗଵାଃ
ଏହି ପଥ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତି କଷ୍ଟଦାୟକ ବୋଲି ମନାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେ କେହି ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଥାଏ, ସେ ସୁରକ୍ଷିତ ଗନ୍ତବ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚିଥାଏ।
ଯଥା କଶ୍ଚିଦ୍ ଵନଂ ଘୋରଂ ବହୁସର୍ପସରୀସୃପମ୍ ଶ୍ଵଭ୍ରଵତ୍ ତୋଯହୀନଂ ଚ ଦୁର୍ଗମଂ ବହୁକଣ୍ଟକମ୍
ଯେପରି ଜଣେ ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ଯେଉଁଠି ଅନେକ ସାପ ଓ ରେପଟାଇଲ ଅଛି, ଗହ୍ୱର, ପାଣି ନାହିଁ, ଦୁଃସାଧ୍ୟ ଓ ଅନେକ କଣ୍ଟକ ରହିଛି,