ଜ୍ଞାତିଭେଦଭଯାତ୍ କୃଷ୍ଣସ୍ ତମ୍ ଉପେକ୍ଷିତଵାଂସ୍ ତଦା ଅପଯାତେ ତଦାକ୍ରୂରେ ନାଵର୍ଷତ୍ ପାକଶାସନଃ
ଜ୍ଞାତିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱେଷ ହେବା ଭୟରୁ ସେବେଳେ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଅନଦେଖା କଲେ; ଯେତେବେଳେ ଅକୃର୍ଣ୍ଣ ଚାଲିଗଲେ, ମେଘରାଜ ବର୍ଷା କଲେନି।
ଅନାଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ତଦା ରାଷ୍ଟ୍ରମ୍ ଅଭଵଦ୍ ବହୁଧା କୃଶମ୍ ତତଃ ପ୍ରସାଦଯାମ୍ ଆସୁର୍ ଅକ୍ରୂରଂ କୁକୁରାନ୍ଧକାଃ
ସେଇ ଅବର୍ଷାରେ ଦେଶ ଅନେକ ଭାବରେ ଦୁଃଖୀ ଓ ଦରିଦ୍ର ହେଇପଡ଼ିଲା; ତେଣୁ କୁକୁର ଓ ଅନ୍ଧକମାନେ ଅକୃର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ପୁନର୍ ଦ୍ଵାରଵତୀଂ ପ୍ରାପ୍ତେ ତସ୍ମିନ୍ ଦାନପତୌ ତତଃ ପ୍ରଵଵର୍ଷ ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ କକ୍ଷେ ଜଲନିଧେସ୍ ତଦା
ପୁଣି ସେ ଦାନଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଫେରିଲେ, ତେବେ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଦେବତା ସମୁଦ୍ର ପାଖରେ ବର୍ଷା କଲେ।
କନ୍ଯାଂ ଚ ଵାସୁଦେଵାଯ ସ୍ଵସାରଂ ଶୀଲସଂମତାମ୍ ଅକ୍ରୂରଃ ପ୍ରଦଦୌ ଧୀମାନ୍ ପ୍ରୀତ୍ଯର୍ଥଂ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଅକୃର୍ଣ୍ଣ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଶିଳ୍ପରେ ପ୍ରଶଂସିତ ତାଙ୍କର ଭଉଣୀକୁ ପ୍ରେମରେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଦେଲେ।
ଅଥ ଵିଜ୍ଞାଯ ଯୋଗେନ କୃଷ୍ଣୋ ବଭ୍ରୁଗତଂ ମଣିମ୍ ସଭାମଧ୍ଯଗତଃ ପ୍ରାହ ତମ୍ ଅକ୍ରୂରଂ ଜନାର୍ଦନଃ
ତାପରେ ଯୋଗବଳରେ କୃଷ୍ଣ ମଣିଟି ବଭ୍ରୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇଥିବା ଜାଣି, ସଭା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଅକୃର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଯତ୍ ତଦ୍ ରତ୍ନଂ ମଣିଵରଂ ତଵ ହସ୍ତଗତଂ ଵିଭୋ ତତ୍ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ଚ ମାନାର୍ହ ମଯି ମାନାର୍ଯକଂ କୃଥାଃ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମ ହାତରେ ଥିବା ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣିଟି ମୋତେ ଦେଉ; ମୋତେ ଅଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷଗତେ କାଲେ ଯୋ ରୋଷୋ ଽଭୂନ୍ ମମାନଘ ସ ସଂରୂଢୋ ଽସକୃତ୍ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ ତତଃ କାଲାତ୍ଯଯୋ ମହାନ୍
ଅନଘ, ଛଅଶି ବର୍ଷ ହେବା ପରେ ମୋ ମନରେ ଯେ ରୋଷ ଥିଲା, ତାହା ବଢ଼ିଗଲା ଓ ପୁନିପୁନି ଆସୁଥିଲା; ଏହିପରି ଦୀର୍ଘ ବିଳମ୍ବ ହେଲା।
ସ ତତଃ କୃଷ୍ଣଵଚନାତ୍ ସର୍ଵସାତ୍ଵତସଂସଦି ପ୍ରଦଦୌ ତଂ ମଣିଂ ବଭ୍ରୁର୍ ଅକ୍ଲେଶେନ ମହାମତିଃ
ତାପରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବଭ୍ରୁ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ସମସ୍ତ ସାତ୍ୱତମାନେ ଥିବା ସଭାରେ ସେଇ ମଣିଟି କଷ୍ଟ ବିନା ଦେଇଦେଲେ।
ତତସ୍ ତମ୍ ଆର୍ଜଵାତ୍ ପ୍ରାପ୍ତଂ ବଭ୍ରୋର୍ ହସ୍ତାଦ୍ ଅରିଂଦମଃ ଦଦୌ ହୃଷ୍ଟମନାଃ କୃଷ୍ଣସ୍ ତଂ ମଣିଂ ବଭ୍ରଵେ ପୁନଃ
ତାପରେ ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରୁଥିବା କୃଷ୍ଣ, ସତ୍ୟ ଭାବରେ ବଭ୍ରୁଙ୍କ ହାତରୁ ପାଇଥିବା ମଣିଟି ଆନନ୍ଦରେ ପୁଣି ବଭ୍ରୁଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ସ କୃଷ୍ଣହସ୍ତାତ୍ ସଂପ୍ରାପ୍ତଂ ମଣିରତ୍ନଂ ସ୍ଯମନ୍ତକମ୍ ଆବଧ୍ଯ ଗାନ୍ଦିନୀପୁତ୍ରୋ ଵିରରାଜାଂଶୁମାନ୍ ଇଵ
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ହାତରୁ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ପାଇ, ଗାନ୍ଦିନୀଙ୍କ ପୁଅ ସେଇ ମଣି ପିନ୍ଧି ରବିଙ୍କୁ ମାନେ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ଅହୋ ସୁମହଦ୍ ଆଖ୍ଯାନଂ ଭଵତା ପରିକୀର୍ତିତମ୍ ଭାରତାନାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ପାର୍ଥିଵାନାଂ ତଥୈଵ ଚ
ହାଁ, ଆପଣ ଯେଉଁ ମହାନ କଥା ଏଠାରେ କହିଛନ୍ତି, ତାହା ସମସ୍ତ ଭାରତବଂଶୀ ଓ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଅଟୁଟ।
ଦେଵାନାଂ ଦାନଵାନାଂ ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵୋରଗରକ୍ଷସାମ୍ ଦୈତ୍ଯାନାମ୍ ଅଥ ସିଦ୍ଧାନାଂ ଗୁହ୍ଯକାନାଂ ତଥୈଵ ଚ
ଏହା ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ, ରାକ୍ଷସ, ଦୈତ୍ୟ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଗୁହ୍ୟକମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତାନି କର୍ମାଣି ଵିକ୍ରମା ଧର୍ମନିଶ୍ଚଯାଃ ଵିଵିଧାଶ୍ ଚ କଥା ଦିଵ୍ଯା ଜନ୍ମ ଚାଗ୍ର୍ଯମ୍ ଅନୁତ୍ତମମ୍
ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ କାର୍ଯ୍ୟ, ବୀରତାର କାମ, ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ, ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର କଥା ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଅପୂର୍ବ ଜନ୍ମ—
ସୃଷ୍ଟିଃ ପ୍ରଜାପତେଃ ସମ୍ଯକ୍ ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତା ମହାମତେ ପ୍ରଜାପତୀନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଗୁହ୍ଯକାପ୍ସରସାଂ ତଥା
ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକୁ ତୁମେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାପତି, ଯକ୍ଷ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅନୁସୂଚିତ।
ସ୍ଥାଵରଂ ଜଙ୍ଗମଂ ସର୍ଵମ୍ ଉତ୍ପନ୍ନଂ ଵିଵିଧଂ ଜଗତ୍ ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମହାଭାଗ ଶ୍ରୁତଂ ଚୈତନ୍ ମନୋହରମ୍
ସ୍ଥିର ଓ ଚଳାୟମାନ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ଜଗତ ଯାହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ସେସବୁ ତୁମେ କହିଛ, ମହାଭାଗ, ଏହି ସବୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ କଥା ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
କଥିତଂ ପୁଣ୍ଯଫଲଦଂ ପୁରାଣଂ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଗିରା ମନଃକର୍ଣସୁଖଂ ସମ୍ଯକ୍ ପ୍ରୀଣାତ୍ଯ୍ ଅମୃତସଂମିତମ୍
ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ଦେଇଥିବା ପୁରାଣକୁ ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ କହାଯାଇଛି, ମନ ଓ କାନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା, ଏହା ସତ୍ୟରେ ଅମୃତ ସମାନ ପ୍ରୀତିଦାୟକ।
ଇଦାନୀଂ ଶ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମଃ ସକଲଂ ମଣ୍ଡଲଂ ଭୁଵଃ ଵକ୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି ସର୍ଵଜ୍ଞ ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ନଃ
ଏବେ ଆମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀର ବିବର୍ତ୍ତନ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ; ତୁମେ ସବୁକିଛି ଜାଣ, ଆମ ପ୍ରଶ୍ନ ଅତି ଉତ୍ସୁକତା ଦେଉଛି, ତେଣୁ ତୁମେ କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଯାଵନ୍ତଃ ସାଗରା ଦ୍ଵୀପାସ୍ ତଥା ଵର୍ଷାଣି ପର୍ଵତାଃ ଵନାନି ସରିତଃ ପୁଣ୍ଯଦେଵାଦୀନାଂ ମହାମତେ
କେତେ ସାଗର, ଦ୍ୱୀପ, ଭୂମିଅଞ୍ଚଳ, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ, ନଦୀ ଅଛି, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏବଂ ପବିତ୍ର ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—
ଯତ୍ପ୍ରମାଣମ୍ ଇଦଂ ସର୍ଵଂ ଯଦାଧାରଂ ଯଦାତ୍ମକମ୍ ସଂସ୍ଥାନମ୍ ଅସ୍ଯ ଜଗତୋ ଯଥାଵଦ୍ ଵକ୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି
ଏହି ସମସ୍ତର ମାପ କେତେ, କେଉଁଠି ଏହାର ଆଧାର, ଏହାର ସ୍ୱରୂପ କଣ? ଏହି ଜଗତର ଗଠନ କେମିତି ଅଛି, ଠିକ୍ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।
ମୁନଯଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍ ଏତତ୍ ସଂକ୍ଷେପାଦ୍ ଵଦତୋ ମମ ନାସ୍ଯ ଵର୍ଷଶତେନାପି ଵକ୍ତୁଂ ଶକ୍ଯୋ ଽତିଵିସ୍ତରଃ
ମୁନିମାନେ, ଏହି କଥାକୁ ମୋ ଠାରୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ଶୁଣ, କାରଣ ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିସ୍ତାର ଶତବର୍ଷ ଧରି ମଧ୍ୟ କହିହେବ ନାହିଁ।
ଜମ୍ବୂପ୍ଲକ୍ଷାହ୍ଵଯୌ ଦ୍ଵୀପୌ ଶାଲ୍ମଲଶ୍ ଚାପରୋ ଦ୍ଵିଜାଃ କୁଶଃ କ୍ରୌଞ୍ଚସ୍ ତଥା ଶାକଃ ପୁଷ୍କରଶ୍ ଚୈଵ ସପ୍ତମଃ
ଜମ୍ବୁ ଓ ପ୍ଲକ୍ଷ ନାମକ ଦୁଇଟି ଦ୍ୱୀପ ଅଛି, ଶାଲ୍ମଳ ଅନ୍ୟଟି, ଦ୍ୱିଜମାନେ; କୁଶ, କ୍ରଉଞ୍ଚ, ଶାକ ଓ ସପ୍ତମ ପୁଷ୍କର।
ଏତେ ଦ୍ଵୀପାଃ ସମୁଦ୍ରୈସ୍ ତୁ ସପ୍ତ ସପ୍ତଭିର୍ ଆଵୃତାଃ ଲଵଣେକ୍ଷୁସୁରାସର୍ପିର୍ ଦଧିଦୁଗ୍ଧଜଲୈଃ ସମମ୍
ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱୀପ ସପ୍ତଟି ସାଗର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି—ଲୁଣ, ଇଖୁରସ, ସୁରା, ଘିଅ, ଦହି, ଦୁଧ ଓ ପାଣିର ସାଗର।
ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପଃ ସମସ୍ତାନାମ୍ ଏତେଷାଂ ମଧ୍ଯସଂସ୍ଥିତଃ ତସ୍ଯାପି ମଧ୍ଯେ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରା ମେରୁଃ କନକପର୍ଵତଃ
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି; ଏବଂ ତାହାର ମଧ୍ୟରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୁନାର ପାହାଡ଼ ମେରୁ ଅଛି।
ଚତୁରଶୀତିସାହସ୍ରୈର୍ ଯୋଜନୈସ୍ ତସ୍ଯ ଚୋଚ୍ଛ୍ରଯଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ଷୋଡଶାଧସ୍ତାଦ୍ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶନ୍ ମୂର୍ଧ୍ନି ଵିସ୍ତୃତଃ
ତାହାର ଉଚ୍ଚତା ଚଉରାଶି ହଜାର ଯୋଜନ; ଛଉଦଶ ହଜାର ତଳକୁ ଯାଇଛି, ଏବଂ ଶିଖରରେ ବତିସ ହଜାର ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା।
ମୂଲେ ଷୋଡଶସାହସ୍ରୈର୍ ଵିସ୍ତାରସ୍ ତସ୍ଯ ସର୍ଵତଃ ଭୂପଦ୍ମସ୍ଯାସ୍ଯ ଶୈଲୋ ଽସୌ କର୍ଣିକାକାରସଂସ୍ଥିତଃ
ମୂଳରେ ସବୁଦିଗରେ ଛଉଦଶ ହଜାର ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା; ଏହି ପାହାଡ଼ ପୃଥିବୀର ପଦ୍ମର କର୍ଣ୍ଣିକା ପରି ଆକୃତିର।
ହିମଵାନ୍ ହେମକୂଟଶ୍ ଚ ନିଷଧସ୍ ତସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣେ ନୀଲଃ ଶ୍ଵେତଶ୍ ଚ ଶୃଙ୍ଗୀ ଚ ଉତ୍ତରେ ଵର୍ଷପର୍ଵତାଃ
ତାହାର ଦକ୍ଷିଣରେ ହିମବନ୍ତ, ହେମକୂଟ ଓ ନିଷଧ; ଉତ୍ତରରେ ନୀଳ, ଶ୍ୱେତ ଓ ଶୃଙ୍ଗୀ—ଏହିମାନେ ଭୂମିଅଞ୍ଚଳର ପାହାଡ଼।
ଲକ୍ଷପ୍ରମାଣୌ ଦ୍ଵୌ ମଧ୍ଯେ ଦଶହୀନାସ୍ ତଥାପରେ ସହସ୍ରଦ୍ଵିତଯୋଚ୍ଛ୍ରାଯାସ୍ ତାଵଦ୍ଵିସ୍ତାରିଣଶ୍ ଚ ତେ
ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦୁଇଟିର ମାପ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ, ଅନ୍ୟମାନେ ଦଶ ହଜାର କମ୍; ସେମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚତା ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନ ଏବଂ ସେତେଇ ଚଉଡ଼ା।
ଭାରତଂ ପ୍ରଥମଂ ଵର୍ଷଂ ତତଃ କିଂପୁରୁଷଂ ସ୍ମୃତମ୍ ହରିଵର୍ଷଂ ତଥୈଵାନ୍ଯନ୍ ମେରୋର୍ ଦକ୍ଷିଣତୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ପ୍ରଥମ ଭୂମିଅଞ୍ଚଳ ହେଉଛି ଭାରତ, ତାପରେ କିମ୍ପୁରୁଷ ଓ ତାହାପରେ ହରିଭୂମି, ଏସବୁ ମେରୁର ଦକ୍ଷିଣରେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ରମ୍ଯକଂ ଚୋତ୍ତରଂ ଵର୍ଷଂ ତସ୍ଯୈଵ ତୁ ହିରଣ୍ମଯମ୍ ଉତ୍ତରାଃ କୁରଵଶ୍ ଚୈଵ ଯଥା ଵୈ ଭାରତଂ ତଥା
ଉତ୍ତରରେ ରମ୍ୟକ ଭୂମିଅଞ୍ଚଳ, ତାପରେ ହିରଣ୍ୟମୟ; ଏବଂ ଉତ୍ତର କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟ, ଭାରତ ପରି।
ନଵସାହସ୍ରମ୍ ଏକୈକମ୍ ଏତେଷାଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ ଇଲାଵୃତଂ ଚ ତନ୍ମଧ୍ଯେ ସୌଵର୍ଣୋ ମେରୁର୍ ଉଚ୍ଛ୍ରିତଃ
ଏମାନଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକର ମାପ ନଅ ହଜାର ଯୋଜନ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇଳାବୃତ ଅଛି, ଏବଂ ସୁନାର ମେରୁ ଉଚ୍ଚ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି।