ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ତୁ ସର୍ଵେଷାଂ ଵଶ୍ଯାତ୍ମା ଚଲିତସ୍ମୃତିଃ ଆତ୍ମନଃ ସଂପ୍ରଦାନେନ ମର୍ତ୍ଯୋ ମୃତ୍ଯୁମ୍ ଉପାଶ୍ନୁତେ
ଯେତେବେଳେ ମନ ଚଞ୍ଚଳ ହୁଏ, ସ୍ମୃତି ଦୁର୍ବଳ ହୁଏ ଏବଂ ଆତ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ଆଗରେ ଆତ୍ମନିୟନ ହାରାଏ, ସେତେବେଳେ ମଣିଷ ମୃତ୍ୟୁର ସ୍ୱାଦ ଅନୁଭବ କରେ।
ଵିହତ୍ଯ ସର୍ଵସଂକଲ୍ପାନ୍ ସତ୍ତ୍ଵେ ଚିତ୍ତଂ ନିଵେଶଯେତ୍ ସତ୍ତ୍ଵେ ଚିତ୍ତଂ ସମାଵେଶ୍ଯ ତତଃ କାଲଞ୍ଜରୋ ଭଵେତ୍
ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାକୁ ଛାଡି ମନକୁ ଶୁଦ୍ଧତାରେ ଏକାଗ୍ର କରିବା ଉଚିତ। ଯେତେବେଳେ ମନ ଏଭଳି ଶୁଦ୍ଧତାରେ ନିଶ୍ଚଳ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଲୋକ ଜରା-ବୃଦ୍ଧିରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
ଚିତ୍ତପ୍ରସାଦେନ ଯତିର୍ ଜହାତୀହ ଶୁଭାଶୁଭମ୍ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମାତ୍ମନି ସ୍ଥିତ୍ଵା ସୁଖମ୍ ଅତ୍ଯନ୍ତମ୍ ଅଶ୍ନୁତେ
ମନ ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ଯତି ଏଠି ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ସବୁକୁ ଛାଡିଦିଏ। ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ରହିଲେ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ପାଇଥାଏ।
ଲକ୍ଷଣଂ ତୁ ପ୍ରସାଦସ୍ଯ ଯଥା ସ୍ଵପ୍ନେ ସୁଖଂ ଭଵେତ୍ ନିର୍ଵାତେ ଵା ଯଥା ଦୀପୋ ଦୀପ୍ଯମାନୋ ନ କମ୍ପତେ
ପ୍ରସାଦର ଚିହ୍ନ ଏହିପରି: ଯେପରି ସ୍ୱପ୍ନରେ ସୁଖ ଅନୁଭବ ହୁଏ, କିମ୍ବା ଯେପରି ନିରବାତ ସ୍ଥାନରେ ଦୀପ ଅଚଳ ଜଳିଥାଏ।
ଏଵଂ ପୂର୍ଵାପରେ ରାତ୍ରେ ଯୁଞ୍ଜନ୍ନ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଆତ୍ମନା ଲଘ୍ଵାହାରୋ ଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ପଶ୍ଯତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଆତ୍ମନି
ଏଭଳି ଦିନ ରାତି ଆତ୍ମନିୟମରେ ଲାଗି ଥିଲେ, ହଳୁକ ଖାଇ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ରଖିଲେ, ଲୋକ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ନିଜ ଭିତରେ ଦେଖିପାରେ।
ରହସ୍ଯଂ ସର୍ଵଵେଦାନାମ୍ ଅନୈତିହ୍ଯମ୍ ଅନାଗମମ୍ ଆତ୍ମପ୍ରତ୍ଯାଯକଂ ଶାସ୍ତ୍ରମ୍ ଇଦଂ ପୁତ୍ରାନୁଶାସନମ୍
ଏହି ଶିକ୍ଷାଟି, ପୁଅକୁ ଦିଆଯାଇଛି, ସମସ୍ତ ବେଦର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ, ଏହା କୌଣସି ପୁରାଣ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଉପରେ ଭିତ୍ତି କରିନାହିଁ, ଏହା ନିଜ ଅନୁଭବ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
ଧର୍ମାଖ୍ଯାନେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ସତ୍ଯାଖ୍ଯାନେଷୁ ଯଦ୍ ଵସୁ ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ନିର୍ମଥ୍ଯାମୃତମ୍ ଉଦ୍ଧୃତମ୍
ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟ ବିଷୟରେ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷା ମଧ୍ୟରୁ, ଯେଉଁ ରସ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ମଥି ଅମୃତ ଭଳି ଉତ୍ପାଦିତ ହୋଇଛି, ସେହି ତତ୍ତ୍ୱ ଏଠାରେ ଅଛି।
ନଵନୀତଂ ଯଥା ଦଧ୍ନଃ କାଷ୍ଠାଦ୍ ଅଗ୍ନିର୍ ଯଥୈଵ ଚ ତଥୈଵ ଵିଦୁଷାଂ ଜ୍ଞାନଂ ମୁକ୍ତିହେତୋଃ ସମୁଦ୍ଧୃତମ୍
ଯେପରି ଦହିରୁ ନବନୀତ ଓ କାଠରୁ ଅଗ୍ନି ବାହାରିଥାଏ, ସେପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଜ୍ଞାନକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି।
ସ୍ନାତକାନାମ୍ ଇଦଂ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ଵାଚ୍ଯଂ ପୁତ୍ରାନୁଶାସନମ୍ ତଦ୍ ଇଦଂ ନାପ୍ରଶାନ୍ତାଯ ନାଦାନ୍ତାଯ ତପସ୍ଵିନେ
ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର, ପୁଅକୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶିକ୍ଷା, ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମ ଶେଷ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କୁହିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ଅଶାନ୍ତ, ଅନିୟମିତ କିମ୍ବା କେବଳ ତପସ୍ୱୀ, ସେମାନଙ୍କୁ ଏହା କୁହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ନାଵେଦଵିଦୁଷେ ଵାଚ୍ଯଂ ତଥା ନାନୁଗତାଯ ଚ ନାସୂଯକାଯାନୃଜଵେ ନ ଚାନିର୍ଦିଷ୍ଟକାରିଣେ
ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଇର୍ଷ୍ୟାଳୁ, ଅସତ୍ୟବାଦୀ କିମ୍ବା ଅନିୟମିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି ଶିକ୍ଷା କୁହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ନ ତର୍କଶାସ୍ତ୍ରଦଗ୍ଧାଯ ତଥୈଵ ପିଶୁନାଯ ଚ ଶ୍ଲାଘିନେ ଶ୍ଲାଘନୀଯାଯ ପ୍ରଶାନ୍ତାଯ ତପସ୍ଵିନେ
ଯେଉଁମାନେ ତର୍କ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଅତି ଲିନ, କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟ, ଅହଂକାରୀ, ସେମାନଙ୍କୁ ଏହା କୁହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ଯୋଗ୍ୟ, ଶାନ୍ତ ଓ ତପସ୍ୱୀ, ସେମାନଙ୍କୁ ଏହା କୁହିବା ଉଚିତ।
ଇଦଂ ପ୍ରିଯାଯ ପୁତ୍ରାଯ ଶିଷ୍ଯାଯାନୁଗତାଯ ତୁ ରହସ୍ଯଧର୍ମଂ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ନାନ୍ଯସ୍ମୈ ତୁ କଥଂଚନ
ଏହି ଗୁପ୍ତ ଧର୍ମ ଶିକ୍ଷା କେବଳ ପ୍ରିୟ ପୁଅ କିମ୍ବା ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ କୁହିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟ କାହାକୁ କେବେ ନୁହେଁ।
ଯଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ ମହୀଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ ରତ୍ନପୂର୍ଣାମ୍ ଇମାଂ ନରଃ ଇଦମ୍ ଏଵ ତତଃ ଶ୍ରେଯ ଇତି ମନ୍ଯେତ ତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍
ଯଦିଓ କେହି ସମସ୍ତ ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ପୃଥିବୀ ଦେଇଦେଉଥିବେ, ତଥାପି ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଏହି ଶିକ୍ଷାକୁ ତାହାଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନେ କରିବେ।
ଅତୋ ଗୁହ୍ଯତରାର୍ଥଂ ତଦ୍ ଅଧ୍ଯାତ୍ମମ୍ ଅତିମାନୁଷମ୍ ଯତ୍ ତନ୍ ମହର୍ଷିଭିର୍ ଦୃଷ୍ଟଂ ଵେଦାନ୍ତେଷୁ ଚ ଗୀଯତେ
ଏହିଠାରେ ଯେଉଁ ଅତି ଗୁପ୍ତ ଅର୍ଥ, ଆତ୍ମା ବିଷୟରେ ଏବଂ ମାନବ ସୀମାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା, ଯାହା ମହାର୍ଷିମାନେ ଦେଖିଛନ୍ତି ଏବଂ ବେଦାନ୍ତରେ ଗାଇଯାଏ, ସେହି ତତ୍ତ୍ୱ ଏଠି ଅଛି।
ତଦ୍ ଯୁଷ୍ମଭ୍ଯଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ଯନ୍ ମାଂ ପୃଚ୍ଛତ ସତ୍ତମାଃ ଯନ୍ ମେ ମନସି ଵର୍ତେତ ଯସ୍ ତୁ ଵୋ ହୃଦି ସଂଶଯଃ ଶ୍ରୁତଂ ଭଵଦ୍ଭିସ୍ ତତ୍ ସର୍ଵଂ କିମ୍ ଅନ୍ଯତ୍ କଥଯାମି ଵଃ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଆପଣମାନେ ଯାହା ପଚାରିଛନ୍ତି, ମୋ ମନରେ ଯାହା ଅଛି, ଆପଣମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଯେଉଁ ସନ୍ଦେହ ଅଛି, ସେ ସମସ୍ତ ଉତ୍ତର ମୁଁ ଦେଇଛି। ଏଠାରେ ଆଉ କଣ କୁହିବି?
ଅଧ୍ଯାତ୍ମଂ ଵିସ୍ତରେଣେହ ପୁନର୍ ଏଵ ଵଦସ୍ଵ ନଃ ଯଦ୍ ଅଧ୍ଯାତ୍ମଂ ଯଥା ଵିଦ୍ମୋ ଭଗଵନ୍ନ୍ ଋଷିସତ୍ତମ
ହେ ଭଗବନ୍ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ ଆତ୍ମାକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଜାଣିପାରିବାକୁ, ଆପଣ ଆମକୁ ପୁଣିଥରେ ଏଠି ଆତ୍ମା ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହନ୍ତୁ।
ଅଧ୍ଯାତ୍ମଂ ଯଦ୍ ଇଦଂ ଵିପ୍ରାଃ ପୁରୁଷସ୍ଯେହ ପଠ୍ଯତେ ଯୁଷ୍ମଭ୍ଯଂ କଥଯିଷ୍ଯାମି ତସ୍ଯ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାଵଧାର୍ଯତାମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏଠି ମଣିଷର ଆତ୍ମା ବିଷୟରେ ଯାହା ପଢ଼ାଯାଉଛି, ମୁଁ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ତାହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେବି, ଏହାକୁ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଭୂମିର୍ ଆପସ୍ ତଥା ଜ୍ଯୋତିର୍ ଵାଯୁର୍ ଆକାଶମ୍ ଏଵ ଚ ମହାଭୂତାନି ଯଶ୍ ଚୈଵ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଭୂତକୃତ୍
ପୃଥିବୀ, ପାଣି, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଏବଂ ଆକାଶ—ଏହିମାନେ ମହାଭୂତ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସେ ମଧ୍ୟ।
ଆକାରଂ ତୁ ଭଵେଦ୍ ଯସ୍ଯ ଯସ୍ମିନ୍ ଦେହଂ ନ ପଶ୍ଯତି ଆକାଶାଦ୍ଯଂ ଶରୀରେଷୁ କଥଂ ତଦ୍ ଉପଵର୍ଣଯେତ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ଗୁଣାଃ କେଚିତ୍ କଥଂ ତାନ୍ ଉପଲକ୍ଷଯେତ୍
ଯାହାର ଆକୃତି ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଦେହକୁ କେହି ଦେଖିପାରେନି, ଯେପରି ଆକାଶ ଦେହରେ ଦେଖାଯାଏନି, ସେଉଁଠି କିପରି ତାହାକୁ ବ୍ୟଖ୍ୟା କରିହେବ? ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ଗୁଣ କିପରି ବୁଝିହେବ, ଏବଂ ସେହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ କିପରି ଚିହ୍ନଟ କରିହେବ?
ଏତଦ୍ ଵୋ ଵର୍ଣଯିଷ୍ଯାମି ଯଥାଵଦ୍ ଅନୁଦର୍ଶନମ୍ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ତଦ୍ ଇହୈକାଗ୍ର୍ଯା ଯଥାତତ୍ତ୍ଵଂ ଯଥା ଚ ତତ୍
ମୁଁ ଏହାକୁ ତୁମମାନେଁକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ବ୍ୟଖ୍ୟା କରିବି। ଏଠାରେ ଏହାକୁ ଏମିତି ମନ ଲଗାଇ ଶୁଣ, ଯେପରି ଏହା ଅଛି ଏବଂ ଯେପରି ବୁଝିବା ଉଚିତ।
ଶବ୍ଦଃ ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ତଥା ଖାନି ତ୍ରଯମ୍ ଆକାଶଲକ୍ଷଣମ୍ ପ୍ରାଣଶ୍ ଚେଷ୍ଟା ତଥା ସ୍ପର୍ଶ ଏତେ ଵାଯୁଗୁଣାସ୍ ତ୍ରଯଃ
ଶବ୍ଦ, କାନ ଏବଂ ତିନିଟି ମୁଖ୍ୟ ମାର୍ଗ—ଏହିଗୁଡ଼ିକ ଆକାଶର ଲକ୍ଷଣ। ଶ୍ୱାସ, ଚଳନ ଏବଂ ସ୍ପର୍ଶ—ଏହି ତିନିଟି ହେଉଛି ବାୟୁର ଗୁଣ।
ରୂପଂ ଚକ୍ଷୁର୍ ଵିପାକଶ୍ ଚ ତ୍ରିଧା ଜ୍ଯୋତିର୍ ଵିଧୀଯତେ ରସୋ ଽଥ ରସନଂ ସ୍ଵେଦୋ ଗୁଣାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଏତେ ତ୍ରଯୋ ଽମ୍ଭସାମ୍
ରୂପ, ଚକ୍ଷୁ ଏବଂ ପରିଣତି—ଏହି ତିନିଟି ଅଗ୍ନିର ଗୁଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସ୍ୱାଦ, ଜିଭ ଏବଂ ପୋଟ—ଏହି ତିନିଟି ଜଳର ଗୁଣ।
ଘ୍ରେଯଂ ଘ୍ରାଣଂ ଶରୀରଂ ଚ ଭୂମେର୍ ଏତେ ଗୁଣାସ୍ ତ୍ରଯଃ ଏତାଵାନ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିଯଗ୍ରାମୋ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତଃ ପାଞ୍ଚଭୌତିକଃ
ଗନ୍ଧ, ନାକ ଏବଂ ଦେହ—ଏହି ତିନିଟି ମାଟିର ଗୁଣ। ଏହିପରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ପଞ୍ଚଭୂତ ଗଠନ ବ୍ୟଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।
ଵାଯୋଃ ସ୍ପର୍ଶୋ ରସୋ ଽଦ୍ଭ୍ଯଶ୍ ଚ ଜ୍ଯୋତିଷୋ ରୂପମ୍ ଉଚ୍ଯତେ ଆକାଶପ୍ରଭଵଃ ଶବ୍ଦୋ ଗନ୍ଧୋ ଭୂମିଗୁଣଃ ସ୍ମୃତଃ
ସ୍ପର୍ଶ ବାୟୁରୁ, ସ୍ୱାଦ ଜଳରୁ, ରୂପ ଅଗ୍ନିରୁ, ଶବ୍ଦ ଆକାଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ଗନ୍ଧ ମାଟିର ଗୁଣ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
ମନୋ ବୁଦ୍ଧିଃ ସ୍ଵଭାଵଶ୍ ଚ ଗୁଣା ଏତେ ସ୍ଵଯୋନିଜାଃ ତେ ଗୁଣାନ୍ ଅତିଵର୍ତନ୍ତେ ଗୁଣେଭ୍ଯଃ ପରମା ମତାଃ
ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଏବଂ ସ୍ୱଭାବ—ଏହିଗୁଡ଼ିକ ସ୍ୱଯୋନିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ସେମାନେ ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି ଏବଂ ଗୁଣମାନଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ବୋଲି ଗଣାଯାନ୍ତି।
ଯଥା କୂର୍ମ ଇଵାଙ୍ଗାନି ପ୍ରସାର୍ଯ ସଂନିଯଚ୍ଛତି ଏଵମ୍ ଏଵେନ୍ଦ୍ରିଯଗ୍ରାମଂ ବୁଦ୍ଧିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ନିଯଚ୍ଛତି
ଯେପରି କୁମ୍ଭୀର ନିଜ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରସାରି ଏବଂ ସଂକୋଚିତ କରେ, ସେପରି ବୁଦ୍ଧି, ଯାହା ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ।
ଯଦ୍ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ପାଦତଲଯୋର୍ ଅଵାର୍କୋର୍ଧ୍ଵଂ ଚ ପଶ୍ଯତି ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵ କୃତ୍ଯେ ସା ଵର୍ତତେ ବୁଦ୍ଧିର୍ ଉତ୍ତମା
ପାଦତଳ ଉପରେ ଯାହା କିଛି ଅଛି ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ ବୁଦ୍ଧି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।
ଗୁଣୈସ୍ ତୁ ନୀଯତେ ବୁଦ୍ଧିର୍ ବୁଦ୍ଧିର୍ ଏଵେନ୍ଦ୍ରିଯାଣ୍ଯ୍ ଅପି ମନଃଷଷ୍ଠାନି ସର୍ଵାଣି ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଭାଵାତ୍ କୁତୋ ଗୁଣାଃ
ବୁଦ୍ଧି ଗୁଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୁଏ, ଏବଂ ବୁଦ୍ଧି ନିଜେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ। ସମସ୍ତ ଛଅଟି—ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଏବଂ ମନ—ବୁଦ୍ଧିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ତେଣୁ ଗୁଣମାନ ଏଠାରୁ ଅଲଗା କିପରି ହେବେ?
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ନରୈଃ ପଞ୍ଚ ଷଷ୍ଠଂ ତନ୍ ମନ ଉଚ୍ଯତେ ସପ୍ତମୀଂ ବୁଦ୍ଧିମ୍ ଏଵାହୁଃ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଂ ଵିଦ୍ଧି ଚାଷ୍ଟମମ୍
ମଣିଷରେ ପାଞ୍ଚଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଛଅଟିଏ ହେଉଛି ମନ, ସପ୍ତମଟିକୁ ବୁଦ୍ଧି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଅଷ୍ଟମଟିକୁ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ବୋଲି ଜାଣ।
ଚକ୍ଷୁର୍ ଆଲୋକନାଯୈଵ ସଂଶଯଂ କୁରୁତେ ମନଃ ବୁଦ୍ଧିର୍ ଅଧ୍ଯଵସାନାଯ ସାକ୍ଷୀ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଉଚ୍ଯତେ
ଚକ୍ଷୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ, ମନ ସନ୍ଦେହ କରିବା ପାଇଁ, ବୁଦ୍ଧି ନିଷ୍ପତ୍ତି ପାଇଁ, ଏବଂ ସାକ୍ଷୀକୁ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।