ନାସ୍ତୀତି କୃଷ୍ଣଶ୍ ଚୋଵାଚ ତତୋ ରାମୋ ରୁଷାନ୍ଵିତଃ ଧିକ୍ଶବ୍ଦପୂର୍ଵମ୍ ଅସକୃତ୍ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଜନାର୍ଦନମ୍
'ମଣି ନାହିଁ,' ବୋଲି କୃଷ୍ଣ କହିଲେ । ତାପରେ ରାମ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ଭର୍ଷଣ କରିଲେ ।
ଭ୍ରାତୃତ୍ଵାନ୍ ମର୍ଷଯାମ୍ଯ୍ ଏଷ ସ୍ଵସ୍ତି ତେ ଽସ୍ତୁ ଵ୍ରଜାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ କୃତ୍ଯଂ ନ ମେ ଦ୍ଵାରକଯା ନ ତ୍ଵଯା ନ ଚ ଵୃଷ୍ଣିଭିଃ
'ତୁମେ ମୋ ଭାଇ ଥିବାରୁ ମୁଁ ମାଫ କରୁଛି; ଭଲ ରୁହ, ମୁଁ ଚାଲିଯାଏ । ମୋର କୌଣସି କାମ ନାହିଁ ଦ୍ୱାରକା, ତୁମେ କିମ୍ବା ବୃଷ୍ଣିମାନେ ସହିତ ।'
ପ୍ରଵିଵେଶ ତତୋ ରାମୋ ମିଥିଲାମ୍ ଅରିମର୍ଦନଃ ସର୍ଵକାମୈର୍ ଉପହୃତୈର୍ ମିଥିଲେନାଭିପୂଜିତଃ
ତାପରେ ଶତ୍ରୁନାଶକ ରାମ ମିଥିଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ମିଥିଳାର ରାଜା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଦାନ-ସମ୍ଭାର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵ କାଲେ ତୁ ବଭ୍ରୁର୍ ମତିମତାଂ ଵରଃ ନାନାରୂପାନ୍ କ୍ରତୂନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଆଜହାର ନିରର୍ଗଲାନ୍
ଏହି ସମୟରେ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ବଭ୍ରୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଅନେକ ଅବରୋଧବିହୀନ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ ।
ଦୀକ୍ଷାମଯଂ ସ କଵଚଂ ରକ୍ଷାର୍ଥଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ ସ୍ଯମନ୍ତକକୃତେ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଗାନ୍ଦୀପୁତ୍ରୋ ମହାଯଶାଃ
ଗାନ୍ଦିନୀଙ୍କ ପୁଅ, ଅତି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣିକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷାର ରକ୍ଷାକବଚ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଅଥ ରତ୍ନାନି ଚାନ୍ଯାନି ଧନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ ଷଷ୍ଟିଂ ଵର୍ଷାଣି ଧର୍ମାତ୍ମା ଯଜ୍ଞେଷ୍ଵ୍ ଏଵ ନ୍ଯଯୋଜଯତ୍
ତାପରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଧନସମ୍ପଦ ଛଅଶି ବର୍ଷ ଧରି କେବଳ ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ୟୟ କଲେ।
ଅକ୍ରୂରଯଜ୍ଞା ଇତି ତେ ଖ୍ଯାତାସ୍ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ବହ୍ଵନ୍ନଦକ୍ଷିଣାଃ ସର୍ଵେ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦାଯିନଃ
ସେହି ମହାନ୍ ଆତ୍ମାଙ୍କର ଏହି ଯଜ୍ଞଗୁଡ଼ିକୁ 'ଅକୃର୍ଣ୍ଣ ଯଜ୍ଞ' ବୋଲି ପରିଚିତ ହେଲା; ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରଚୁର ଭୋଜନ ଓ ଦାନ ଥିଲା, ଏହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିଲା।
ଅଥ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ଗତ୍ଵା ସ ମିଥିଲାଂ ପ୍ରଭୁଃ ଗଦାଶିକ୍ଷାଂ ତତୋ ଦିଵ୍ଯାଂ ବଲଦେଵାଦ୍ ଅଵାପ୍ତଵାନ୍
ତାପରେ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ ମିଥିଲାକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ବଳରାମଙ୍କଠାରୁ ଗଦାଯୁଦ୍ଧର ଦିବ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କଲେ।
ସଂପ୍ରସାଦ୍ଯ ତତୋ ରାମୋ ଵୃଷ୍ଣ୍ଯନ୍ଧକମହାରଥୈଃ ଆନୀତୋ ଦ୍ଵାରକାମ୍ ଏଵ କୃଷ୍ଣେନ ଚ ମହାତ୍ମନା
ତାପରେ ରାମଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକ ମହାବୀରମାନେ ସହିତ ମହାନ୍ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରକାକୁ ନେଇଯାଇଲେ।
ଅକ୍ରୂରଶ୍ ଚାନ୍ଧକୈଃ ସାର୍ଧମ୍ ଆଯାତଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ ହତ୍ଵା ସତ୍ରାଜିତଂ ସୁପ୍ତଂ ସହବନ୍ଧୁଂ ମହାବଲଃ
ଅକୃର୍ଣ୍ଣ, ପୁରୁଷମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନ୍ଧକମାନେ ସହିତ ଆସି, ଅପାର ଶକ୍ତିରେ ସତ୍ରାଜିତଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ସେ ଘୁମେଇଥିବାବେଳେ ହତ୍ୟା କଲେ।
ଜ୍ଞାତିଭେଦଭଯାତ୍ କୃଷ୍ଣସ୍ ତମ୍ ଉପେକ୍ଷିତଵାଂସ୍ ତଦା ଅପଯାତେ ତଦାକ୍ରୂରେ ନାଵର୍ଷତ୍ ପାକଶାସନଃ
ଜ୍ଞାତିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱେଷ ହେବା ଭୟରୁ ସେବେଳେ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଅନଦେଖା କଲେ; ଯେତେବେଳେ ଅକୃର୍ଣ୍ଣ ଚାଲିଗଲେ, ମେଘରାଜ ବର୍ଷା କଲେନି।
ଅନାଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ତଦା ରାଷ୍ଟ୍ରମ୍ ଅଭଵଦ୍ ବହୁଧା କୃଶମ୍ ତତଃ ପ୍ରସାଦଯାମ୍ ଆସୁର୍ ଅକ୍ରୂରଂ କୁକୁରାନ୍ଧକାଃ
ସେଇ ଅବର୍ଷାରେ ଦେଶ ଅନେକ ଭାବରେ ଦୁଃଖୀ ଓ ଦରିଦ୍ର ହେଇପଡ଼ିଲା; ତେଣୁ କୁକୁର ଓ ଅନ୍ଧକମାନେ ଅକୃର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ପୁନର୍ ଦ୍ଵାରଵତୀଂ ପ୍ରାପ୍ତେ ତସ୍ମିନ୍ ଦାନପତୌ ତତଃ ପ୍ରଵଵର୍ଷ ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ କକ୍ଷେ ଜଲନିଧେସ୍ ତଦା
ପୁଣି ସେ ଦାନଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଫେରିଲେ, ତେବେ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଦେବତା ସମୁଦ୍ର ପାଖରେ ବର୍ଷା କଲେ।
କନ୍ଯାଂ ଚ ଵାସୁଦେଵାଯ ସ୍ଵସାରଂ ଶୀଲସଂମତାମ୍ ଅକ୍ରୂରଃ ପ୍ରଦଦୌ ଧୀମାନ୍ ପ୍ରୀତ୍ଯର୍ଥଂ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଅକୃର୍ଣ୍ଣ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଶିଳ୍ପରେ ପ୍ରଶଂସିତ ତାଙ୍କର ଭଉଣୀକୁ ପ୍ରେମରେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଦେଲେ।
ଅଥ ଵିଜ୍ଞାଯ ଯୋଗେନ କୃଷ୍ଣୋ ବଭ୍ରୁଗତଂ ମଣିମ୍ ସଭାମଧ୍ଯଗତଃ ପ୍ରାହ ତମ୍ ଅକ୍ରୂରଂ ଜନାର୍ଦନଃ
ତାପରେ ଯୋଗବଳରେ କୃଷ୍ଣ ମଣିଟି ବଭ୍ରୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇଥିବା ଜାଣି, ସଭା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଅକୃର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଯତ୍ ତଦ୍ ରତ୍ନଂ ମଣିଵରଂ ତଵ ହସ୍ତଗତଂ ଵିଭୋ ତତ୍ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ଚ ମାନାର୍ହ ମଯି ମାନାର୍ଯକଂ କୃଥାଃ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମ ହାତରେ ଥିବା ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣିଟି ମୋତେ ଦେଉ; ମୋତେ ଅଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷଗତେ କାଲେ ଯୋ ରୋଷୋ ଽଭୂନ୍ ମମାନଘ ସ ସଂରୂଢୋ ଽସକୃତ୍ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ ତତଃ କାଲାତ୍ଯଯୋ ମହାନ୍
ଅନଘ, ଛଅଶି ବର୍ଷ ହେବା ପରେ ମୋ ମନରେ ଯେ ରୋଷ ଥିଲା, ତାହା ବଢ଼ିଗଲା ଓ ପୁନିପୁନି ଆସୁଥିଲା; ଏହିପରି ଦୀର୍ଘ ବିଳମ୍ବ ହେଲା।
ସ ତତଃ କୃଷ୍ଣଵଚନାତ୍ ସର୍ଵସାତ୍ଵତସଂସଦି ପ୍ରଦଦୌ ତଂ ମଣିଂ ବଭ୍ରୁର୍ ଅକ୍ଲେଶେନ ମହାମତିଃ
ତାପରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବଭ୍ରୁ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ସମସ୍ତ ସାତ୍ୱତମାନେ ଥିବା ସଭାରେ ସେଇ ମଣିଟି କଷ୍ଟ ବିନା ଦେଇଦେଲେ।
ତତସ୍ ତମ୍ ଆର୍ଜଵାତ୍ ପ୍ରାପ୍ତଂ ବଭ୍ରୋର୍ ହସ୍ତାଦ୍ ଅରିଂଦମଃ ଦଦୌ ହୃଷ୍ଟମନାଃ କୃଷ୍ଣସ୍ ତଂ ମଣିଂ ବଭ୍ରଵେ ପୁନଃ
ତାପରେ ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରୁଥିବା କୃଷ୍ଣ, ସତ୍ୟ ଭାବରେ ବଭ୍ରୁଙ୍କ ହାତରୁ ପାଇଥିବା ମଣିଟି ଆନନ୍ଦରେ ପୁଣି ବଭ୍ରୁଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ସ କୃଷ୍ଣହସ୍ତାତ୍ ସଂପ୍ରାପ୍ତଂ ମଣିରତ୍ନଂ ସ୍ଯମନ୍ତକମ୍ ଆବଧ୍ଯ ଗାନ୍ଦିନୀପୁତ୍ରୋ ଵିରରାଜାଂଶୁମାନ୍ ଇଵ
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ହାତରୁ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ପାଇ, ଗାନ୍ଦିନୀଙ୍କ ପୁଅ ସେଇ ମଣି ପିନ୍ଧି ରବିଙ୍କୁ ମାନେ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ଅହୋ ସୁମହଦ୍ ଆଖ୍ଯାନଂ ଭଵତା ପରିକୀର୍ତିତମ୍ ଭାରତାନାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ପାର୍ଥିଵାନାଂ ତଥୈଵ ଚ
ହାଁ, ଆପଣ ଯେଉଁ ମହାନ କଥା ଏଠାରେ କହିଛନ୍ତି, ତାହା ସମସ୍ତ ଭାରତବଂଶୀ ଓ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଅଟୁଟ।
ଦେଵାନାଂ ଦାନଵାନାଂ ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵୋରଗରକ୍ଷସାମ୍ ଦୈତ୍ଯାନାମ୍ ଅଥ ସିଦ୍ଧାନାଂ ଗୁହ୍ଯକାନାଂ ତଥୈଵ ଚ
ଏହା ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ, ରାକ୍ଷସ, ଦୈତ୍ୟ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଗୁହ୍ୟକମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତାନି କର୍ମାଣି ଵିକ୍ରମା ଧର୍ମନିଶ୍ଚଯାଃ ଵିଵିଧାଶ୍ ଚ କଥା ଦିଵ୍ଯା ଜନ୍ମ ଚାଗ୍ର୍ଯମ୍ ଅନୁତ୍ତମମ୍
ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ କାର୍ଯ୍ୟ, ବୀରତାର କାମ, ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ, ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର କଥା ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଅପୂର୍ବ ଜନ୍ମ—
ସୃଷ୍ଟିଃ ପ୍ରଜାପତେଃ ସମ୍ଯକ୍ ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତା ମହାମତେ ପ୍ରଜାପତୀନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଗୁହ୍ଯକାପ୍ସରସାଂ ତଥା
ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକୁ ତୁମେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାପତି, ଯକ୍ଷ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅନୁସୂଚିତ।
ସ୍ଥାଵରଂ ଜଙ୍ଗମଂ ସର୍ଵମ୍ ଉତ୍ପନ୍ନଂ ଵିଵିଧଂ ଜଗତ୍ ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମହାଭାଗ ଶ୍ରୁତଂ ଚୈତନ୍ ମନୋହରମ୍
ସ୍ଥିର ଓ ଚଳାୟମାନ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ଜଗତ ଯାହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ସେସବୁ ତୁମେ କହିଛ, ମହାଭାଗ, ଏହି ସବୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ କଥା ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
କଥିତଂ ପୁଣ୍ଯଫଲଦଂ ପୁରାଣଂ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଗିରା ମନଃକର୍ଣସୁଖଂ ସମ୍ଯକ୍ ପ୍ରୀଣାତ୍ଯ୍ ଅମୃତସଂମିତମ୍
ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ଦେଇଥିବା ପୁରାଣକୁ ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ କହାଯାଇଛି, ମନ ଓ କାନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା, ଏହା ସତ୍ୟରେ ଅମୃତ ସମାନ ପ୍ରୀତିଦାୟକ।
ଇଦାନୀଂ ଶ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମଃ ସକଲଂ ମଣ୍ଡଲଂ ଭୁଵଃ ଵକ୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି ସର୍ଵଜ୍ଞ ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ନଃ
ଏବେ ଆମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀର ବିବର୍ତ୍ତନ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ; ତୁମେ ସବୁକିଛି ଜାଣ, ଆମ ପ୍ରଶ୍ନ ଅତି ଉତ୍ସୁକତା ଦେଉଛି, ତେଣୁ ତୁମେ କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଯାଵନ୍ତଃ ସାଗରା ଦ୍ଵୀପାସ୍ ତଥା ଵର୍ଷାଣି ପର୍ଵତାଃ ଵନାନି ସରିତଃ ପୁଣ୍ଯଦେଵାଦୀନାଂ ମହାମତେ
କେତେ ସାଗର, ଦ୍ୱୀପ, ଭୂମିଅଞ୍ଚଳ, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ, ନଦୀ ଅଛି, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏବଂ ପବିତ୍ର ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—
ଯତ୍ପ୍ରମାଣମ୍ ଇଦଂ ସର୍ଵଂ ଯଦାଧାରଂ ଯଦାତ୍ମକମ୍ ସଂସ୍ଥାନମ୍ ଅସ୍ଯ ଜଗତୋ ଯଥାଵଦ୍ ଵକ୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି
ଏହି ସମସ୍ତର ମାପ କେତେ, କେଉଁଠି ଏହାର ଆଧାର, ଏହାର ସ୍ୱରୂପ କଣ? ଏହି ଜଗତର ଗଠନ କେମିତି ଅଛି, ଠିକ୍ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।
ମୁନଯଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍ ଏତତ୍ ସଂକ୍ଷେପାଦ୍ ଵଦତୋ ମମ ନାସ୍ଯ ଵର୍ଷଶତେନାପି ଵକ୍ତୁଂ ଶକ୍ଯୋ ଽତିଵିସ୍ତରଃ
ମୁନିମାନେ, ଏହି କଥାକୁ ମୋ ଠାରୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ଶୁଣ, କାରଣ ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିସ୍ତାର ଶତବର୍ଷ ଧରି ମଧ୍ୟ କହିହେବ ନାହିଁ।