ଯୋଗକୃତ୍ଯଂ ତୁ ଭୋ ଵିପ୍ରାଃ କୀର୍ତଯିଷ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅତଃ ପରମ୍ ଏକତ୍ଵଂ ବୁଦ୍ଧିମନସୋର୍ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ
ଏବେ ମୁଁ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ ବିଷୟରେ କହିବି: ବୁଦ୍ଧି, ମନ ଓ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଙ୍କର ଏକତ୍ୱ।
ଆତ୍ମନୋ ଵ୍ଯାପିନୋ ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞାନମ୍ ଏତଦ୍ ଅନୁତ୍ତମମ୍ ତଦ୍ ଏତଦ୍ ଉପଶାନ୍ତେନ ଦାନ୍ତେନାଧ୍ଯାତ୍ମଶୀଲିନା
ଆତ୍ମାର ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ, ଶାନ୍ତ, ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଓ ଆତ୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରିବାଯୋଗ୍ୟ।
ଆତ୍ମାରାମେଣ ବୁଦ୍ଧେନ ବୋଦ୍ଧଵ୍ଯଂ ଶୁଚିକର୍ମଣା ଯୋଗଦୋଷାନ୍ ସମୁଚ୍ଛିଦ୍ଯ ପଞ୍ଚ ଯାନ୍ କଵଯୋ ଵିଦୁଃ
ଯେଉଁଜଣ ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦ ଭାବେ ରହିଛନ୍ତି, କର୍ମ ଶୁଚି, ଯୋଗର ପାଞ୍ଚଟି ଦୋଷ କାଟିଦେଇଛନ୍ତି, ସେ ଜ୍ଞାନୀ ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ବୁଝିପାରିବେ।
କାମଂ କ୍ରୋଧଂ ଚ ଲୋଭଂ ଚ ଭଯଂ ସ୍ଵପ୍ନଂ ଚ ପଞ୍ଚମମ୍ କ୍ରୋଧଂ ଶମେନ ଜଯତି କାମଂ ସଂକଲ୍ପଵର୍ଜନାତ୍
ଇଚ୍ଛା, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ଭୟ ଓ ସ୍ୱପ୍ନ — ଏହି ପାଞ୍ଚଟି; କ୍ରୋଧକୁ ଶାନ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦମନ କରିବାଯାଏ, ଇଚ୍ଛାକୁ ଆଶା ଛାଡ଼ିଦେଇ ଦମନ କରିବାଯାଏ।
ସତ୍ତ୍ଵସଂସେଵନାଦ୍ ଧୀରୋ ନିଦ୍ରାମ୍ ଉଚ୍ଛେତ୍ତୁମ୍ ଅର୍ହତି ଧୃତ୍ଯା ଶିଶ୍ନୋଦରଂ ରକ୍ଷେତ୍ ପାଣିପାଦଂ ଚ ଚକ୍ଷୁଷା
ସତ୍ତ୍ୱ ଅଭ୍ୟାସ କରି ଦୃଢ଼ ଲୋକ ନିଦ୍ରାକୁ ଦୂର କରିପାରିବେ; ଧୃତି ଦ୍ୱାରା ଶିଶ୍ନ ଓ ଉଦର, ହାତ, ପାଦ ଓ ଚକ୍ଷୁକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
ଚକ୍ଷୁଃ ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ଚ ମନସା ମନୋ ଵାଚଂ ଚ କର୍ମଣା ଅପ୍ରମାଦାଦ୍ ଭଯଂ ଜହ୍ଯାଦ୍ ଦମ୍ଭଂ ପ୍ରାଜ୍ଞୋପସେଵନାତ୍
ମନ ଦ୍ୱାରା ଚକ୍ଷୁ ଓ କାନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ; କଥା ଦ୍ୱାରା କର୍ମକୁ। ସଚେତନ ରହି ଭୟକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ; ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଅଭିମାନକୁ ଦୂର କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵମ୍ ଏତାନ୍ ଯୋଗଦୋଷାଞ୍ ଜଯେନ୍ ନିତ୍ଯମ୍ ଅତନ୍ଦ୍ରିତଃ ଅଗ୍ନୀଂଶ୍ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣାଂଶ୍ ଚାଥ ଦେଵତାଃ ପ୍ରଣମେତ୍ ସଦା
ଏପରି ଯୋଗର ଦୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ସଦା ସଚେତନ ରହି ଦୂର କରିବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ଅଗ୍ନି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସଦା ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍।
ଵର୍ଜଯେଦ୍ ଉଦ୍ଧତାଂ ଵାଚଂ ହିଂସାଯୁକ୍ତାଂ ମନୋନୁଗାମ୍ ବ୍ରହ୍ମତେଜୋମଯଂ ଶୁକ୍ରଂ ଯସ୍ଯ ସର୍ଵମ୍ ଇଦଂ ଜଗତ୍
ଅହଂକାରି ଓ ହିଂସାପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା, ମନର ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ କଥା କହିବାକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ୍, କାରଣ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ବ୍ରହ୍ମା ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ଶୁକ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ଏତସ୍ଯ ଭୂତଭୂତସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟଂ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍ ଧ୍ଯାନମ୍ ଅଧ୍ଯଯନଂ ଦାନଂ ସତ୍ଯଂ ହ୍ରୀର୍ ଆର୍ଜଵଂ କ୍ଷମା
ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମୂଳକାରଣ ଯିଏ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ, ଧ୍ୟାନ, ପାଠ, ଦାନ, ସତ୍ୟ, ଲଜ୍ଜା, ସରଳତା ଓ କ୍ଷମା ଅଟୁଟ ଅଂଶ।
ଶୌଚଂ ଚୈଵାତ୍ମନଃ ଶୁଦ୍ଧିର୍ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ଚ ନିଗ୍ରହଃ ଏତୈର୍ ଵିଵର୍ଧତେ ତେଜଃ ପାପ୍ମାନଂ ଚାପକର୍ଷତି
ଶୁଚିତା, ଆତ୍ମାର ପବିତ୍ରତା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ତେଜ ବଢ଼େ ଓ ପାପ ଦୂର ହୁଏ।
ସମଃ ସର୍ଵେଷୁ ଭୂତେଷୁ ଲଭ୍ଯାଲଭ୍ଯେନ ଵର୍ତଯନ୍ ଧୂତପାପ୍ମା ତୁ ତେଜସ୍ଵୀ ଲଘ୍ଵାହାରୋ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ସମଭାବ ରଖି, ଲାଭ ଓ ହାନିରେ ସମ ରହି, ପାପ ଦୂର କରି, ତେଜସ୍ୱୀ, ଅଳ୍ପ ଖାଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଥିବା ଲୋକ ଦୃଢ଼ ହୁଏ।
କାମକ୍ରୋଧୌ ଵଶେ କୃତ୍ଵା ନିଷେଵେଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଦମ୍ ମନସଶ୍ ଚେନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ଚ କୃତ୍ଵୈକାଗ୍ର୍ଯଂ ସମାହିତଃ
କାମ ଓ କ୍ରୋଧକୁ ବଶ କରି, ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ବ୍ରହ୍ମ ପଦକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ପୂର୍ଵରାତ୍ରେ ପରାର୍ଧେ ଚ ଧାରଯେନ୍ ମନ ଆତ୍ମନଃ ଜନ୍ତୋଃ ପଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯସ୍ଯାସ୍ଯ ଯଦ୍ଯ୍ ଏକଂ କ୍ଲିନ୍ନମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିଯମ୍
ରାତିର ଶେଷ ଅଂଶରେ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରିବା ଉଚିତ୍; ଯଦି ପଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର ହୁଏ,
ତତୋ ଽସ୍ଯ ସ୍ରଵତି ପ୍ରଜ୍ଞା ଗିରେଃ ପାଦାଦ୍ ଇଵୋଦକମ୍ ମନସଃ ପୂର୍ଵମ୍ ଆଦଦ୍ଯାତ୍ କୂର୍ମାଣାମ୍ ଇଵ ମତ୍ସ୍ଯହା
ତେବେ ପ୍ରଜ୍ଞା ତାହାଠାରୁ ପାହାଡ଼ ତଳୁ ଜଳ ଝରିବା ପରି ଦୂରେଇଯାଏ; ପ୍ରଥମେ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ୍, କାରଣ ମାଛଧରା କୁମିରକୁ ଧରିବା ପରି।
ତତଃ ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ତତଶ୍ ଚକ୍ଷୁର୍ ଜିହ୍ଵା ଘ୍ରାଣଂ ଚ ଯୋଗଵିତ୍ ତତ ଏତାନି ସଂଯମ୍ଯ ମନସି ସ୍ଥାପଯେଦ୍ ଯଦି
ତାପରେ ଯୋଗଜ୍ଞ ଲୋକ ଶ୍ରବଣ, ତାପରେ ଚକ୍ଷୁ, ଜିହ୍ବା ଓ ଘ୍ରାଣକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମନରେ ଏକତ୍ର କରିବା ଉଚିତ୍।
ତଥୈଵାପୋହ୍ଯ ସଂକଲ୍ପାନ୍ ମନୋ ହ୍ଯ୍ ଆତ୍ମନି ଧାରଯେତ୍ ପଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ମନସି ହୃଦି ସଂସ୍ଥାପଯେଦ୍ ଯଦି
ଏହିପରି ଭାବରେ ସମସ୍ତ ସଂକଳ୍ପକୁ ଛାଡ଼ି, ମନକୁ ଆତ୍ମାରେ ଏକାଗ୍ର କରିବା ଉଚିତ୍; ପଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ମନରେ, ହୃଦୟରେ ଏକତ୍ର କଲେ,
ଯଦୈତାନ୍ଯ୍ ଅଵତିଷ୍ଠନ୍ତେ ମନଃଷଷ୍ଠାନି ଚାତ୍ମନି ପ୍ରସୀଦନ୍ତି ଚ ସଂସ୍ଥାଯାଂ ତଦା ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରକାଶତେ
ଯେତେବେଳେ ଏହି ଛଅଟି — ମନ ଓ ପଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ — ଆତ୍ମାରେ ଏକତ୍ର ହୁଏ ଓ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ଵିଧୂମ ଇଵ ଦୀପ୍ତାର୍ଚିର୍ ଆଦିତ୍ଯ ଇଵ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଵୈଦ୍ଯୁତୋ ଽଗ୍ନିର୍ ଇଵାକାଶେ ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଆତ୍ମନି
ଧୂମ ଛଡ଼ା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଆକାଶରେ ବିଜୁଳି ପରି, ଲୋକ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ନିଜ ମନରେ ଦେଖିଥାଏ।
ସର୍ଵଂ ତତ୍ର ତୁ ସର୍ଵତ୍ର ଵ୍ଯାପକତ୍ଵାଚ୍ ଚ ଦୃଶ୍ଯତେ ତଂ ପଶ୍ଯନ୍ତି ମହାତ୍ମାନୋ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଯେ ମନୀଷିଣଃ
ସେଠାରେ ଓ ସମସ୍ତଠାରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଜାଗାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଦେଖାଯାଏ; ମହାନ ଆତ୍ମା, ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେଉଠି ଦେଖନ୍ତି।
ଧୃତିମନ୍ତୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞାଃ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତାଃ ଏଵଂ ପରିମିତଂ କାଲମ୍ ଆଚରନ୍ ସଂଶିତଵ୍ରତଃ
ଧୃଡ଼ ଚିତ୍ତ, ବଡ଼ ଜ୍ଞାନୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ଲାଗିଥିବା, ଏଭଳି ନିଶ୍ଚିତ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଭ୍ୟାସ କରିଥାଏ।
ଆସୀନୋ ହି ରହସ୍ଯ୍ ଏକୋ ଗଚ୍ଛେଦ୍ ଅକ୍ଷରସାମ୍ଯତାମ୍ ପ୍ରମୋହୋ ଭ୍ରମ ଆଵର୍ତୋ ଘ୍ରାଣଂ ଶ୍ରଵଣଦର୍ଶନେ
ନିଜେ ଏକା ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ବସି, ଅକ୍ଷୟ ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ମନର ଭ୍ରମ, ମୂର୍ଛା ଓ ଚଞ୍ଚଳତା ଘ୍ରାଣ, ଶ୍ରବଣ ଓ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ବ୍ୟାପି ଯାଏ।
ଅଦ୍ଭୁତାନି ରସଃ ସ୍ପର୍ଶଃ ଶୀତୋଷ୍ଣମାରୁତାକୃତିଃ ପ୍ରତିଭାନ୍ ଉପସର୍ଗାଶ୍ ଚ ପ୍ରତିସଂଗୃହ୍ଯ ଯୋଗତଃ
ରସ, ସ୍ପର୍ଶ, ଠଣ୍ଡା-ଗରମ, ବାୟୁର ରୂପ, ଅନୁଭୂତି ଓ ବିଘ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ତାଂସ୍ ତତ୍ତ୍ଵଵିଦ୍ ଅନାଦୃତ୍ଯ ସାମ୍ଯେନୈଵ ନିଵର୍ତଯେତ୍ କୁର୍ଯାତ୍ ପରିଚଯଂ ଯୋଗେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ନିଯତୋ ମୁନିଃ
ଯେଉଁଠି ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନୀ ଏହି ସମସ୍ତକୁ ଅବହେଳା କରି ସମଭାବରେ ନିବାରଣ କରେ, ନିୟମିତ ମୁନି ତିନି ଲୋକରେ ଯୋଗର ସାକ୍ଷାତ୍କାର କରେ।
ଗିରିଶୃଙ୍ଗେ ତଥା ଚୈତ୍ଯେ ଵୃକ୍ଷମୂଲେଷୁ ଯୋଜଯେତ୍ ସଂନିଯମ୍ଯେନ୍ଦ୍ରିଯଗ୍ରାମଂ କୋଷ୍ଠେ ଭାଣ୍ଡମନା ଇଵ
ପାହାଡ଼ ଶିଖର, ଦେବସ୍ଥାନ କିମ୍ବା ଗଛ ତଳେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଭଣ୍ଡାର ଦେଖିବା ମନେ ଯେପରି ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଏକାଗ୍ରଂ ଚିନ୍ତଯେନ୍ ନିତ୍ଯଂ ଯୋଗାନ୍ ନୋଦ୍ଵିଜତେ ମନଃ ଯେନୋପାଯେନ ଶକ୍ଯେତ ନିଯନ୍ତୁଂ ଚଞ୍ଚଲଂ ମନଃ
ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ସଦା ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ୍, ଯେଉଁଥିରେ ମନ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସରେ ଅଶାନ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ଯେପରି ଉପାୟରେ ଚଞ୍ଚଳ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିବ, ସେହିପରି ଉପାୟ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍।
ତତ୍ର ଯୁକ୍ତୋ ନିଷେଵେତ ନ ଚୈଵ ଵିଚଲେତ୍ ତତଃ ଶୂନ୍ଯାଗାରାଣି ଚୈକାଗ୍ରୋ ନିଵାସାର୍ଥମ୍ ଉପକ୍ରମେତ୍
ସେଠାରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଅବିଚଳ ରୁହିବା ଦରକାର। ଏକାଗ୍ର ମନେ ଖାଲି ଘର ବାସସ୍ଥାନ ପାଇଁ ଚୟନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ନାତିଵ୍ରଜେତ୍ ପରଂ ଵାଚା କର୍ମଣା ମନସାପି ଵା ଉପେକ୍ଷକୋ ଯତାହାରୋ ଲବ୍ଧାଲବ୍ଧସମୋ ଭଵେତ୍
ବାକ୍ୟରେ, କାର୍ଯ୍ୟରେ କିମ୍ବା ମନରେ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଅନାସକ୍ତ ଓ ସଂୟମିତ ଭୋଜନ କରି, ଲାଭ ଓ ଅଲାଭରେ ସମଭାବ ରଖିବା ଉଚିତ୍।
ଯଶ୍ ଚୈନମ୍ ଅଭିନନ୍ଦେତ ଯଶ୍ ଚୈନମ୍ ଅଭିଵାଦଯେତ୍ ସମସ୍ ତଯୋଶ୍ ଚାପ୍ଯ୍ ଉଭଯୋର୍ ନାଭିଧ୍ଯାଯେଚ୍ ଛୁଭାଶୁଭମ୍
ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ, କିମ୍ବା ଯିଏ ନମସ୍କାର କରେ, ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସମଭାବରେ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍, ତାଙ୍କର ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ପ୍ରହୃଷ୍ଯେତ ଲାଭେଷୁ ନାଲାଭେଷୁ ଚ ଚିନ୍ତଯେତ୍ ସମଃ ସର୍ଵେଷୁ ଭୂତେଷୁ ସଧର୍ମା ମାତରିଶ୍ଵନଃ
ଲାଭରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଅଲାଭରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ସମଭାବ ରଖି, ପବନ ପରି ସମସ୍ତଙ୍କ ସହ ସମ୍ମିଳିତ ହେଇ ରହିବା ଉଚିତ୍।
ଏଵଂ ସ୍ଵସ୍ଥାତ୍ମନଃ ସାଧୋଃ ସର୍ଵତ୍ର ସମଦର୍ଶିନଃ ଷଣ୍ ମାସାନ୍ ନିତ୍ଯଯୁକ୍ତସ୍ଯ ଶବ୍ଦବ୍ରହ୍ମାଭିଵର୍ତତେ
ଏଭଳି ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ସ୍ଥିର କରିଥିବା, ସମସ୍ତଠାରେ ସମଦୃଷ୍ଟି ରଖୁଥିବା, ଛଅ ମାସ ଧରି ସଦା ଲିନ ଥିବା ସାଧୁଙ୍କୁ ଶବ୍ଦବ୍ରହ୍ମ ଅତିକ୍ରମ କରିଥାଏ।