ତଦ୍ ଆରୋହ ରଥଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଭୋଜଂ ହତ୍ଵା ମହାରଥମ୍ ସ୍ଯମନ୍ତକୋ ମହାବାହୋ ଅସ୍ମାକଂ ସ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତେଣୁ, ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ରଥରେ ଚଢ଼; ଭୋଜ ମହାରଥୀଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ ପରେ, ଓ ବଳଶାଳୀ, ଶ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଆମେ ପାଇବୁ ।
ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ତୁମୁଲଂ ଭୋଜକୃଷ୍ଣଯୋଃ ଶତଧନ୍ଵା ତତୋ ଽକ୍ରୂରଂ ସର୍ଵତୋଦିଶମ୍ ଐକ୍ଷତ
ତାପରେ ଭୋଜ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଶତଧନ୍ବନ ଅକୃରୁଙ୍କୁ ଦେଖି ସବୁଦିଗରେ ଚାହିଲେ ।
ସଂରବ୍ଧୌ ତାଵ୍ ଉଭୌ ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୋଜଜନାର୍ଦନୌ ଶକ୍ତୋ ଽପି ଶାପାଦ୍ ଧାର୍ଦିକ୍ଯମ୍ ଅକ୍ରୂରୋ ନାନ୍ଵପଦ୍ଯତ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୋଜ ଓ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଦୁହେଁ କ୍ରୋଧିତ ଦେଖି, ଅକୃରୁ ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶାପର କାରଣରୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୋଗ ଦେଲେ ନାହିଁ ।
ଅପଯାନେ ତତୋ ବୁଦ୍ଧିଂ ଭୋଜଶ୍ ଚକ୍ରେ ଭଯାର୍ଦିତଃ ଯୋଜନାନାଂ ଶତଂ ସାଗ୍ରଂ ହୃଦଯା ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ
ଭୟରେ ଭୋଜ ପଳାଇବାକୁ ଠାରେ ଧରିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ି ହୃଦୟା ସହିତ ଏକଶ ଯୋଜନା ଅଧିକ ଦୂର ଚାଲିଗଲେ ।
ଵିଖ୍ଯାତା ହୃଦଯା ନାମ ଶତଯୋଜନଗାମିନୀ ଭୋଜସ୍ଯ ଵଡଵା ଵିପ୍ରା ଯଯା କୃଷ୍ଣମ୍ ଅଯୋଧଯତ୍
ହୃଦୟା ନାମକ ଘୋଡ଼ି, ଯିଏ ଏକଶ ଯୋଜନା ଚାଲିପାରେ, ସେଇ ଭୋଜଙ୍କର ଘୋଡ଼ି ଥିଲେ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯାହା ସହିତ ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ ।
କ୍ଷୀଣାଂ ଜଵେନ ହୃଦଯାମ୍ ଅଧ୍ଵନଃ ଶତଯୋଜନେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରଥସ୍ଯ ସ୍ଵାଂ ଵୃଦ୍ଧିଂ ଶତଧନ୍ଵାନମ୍ ଅର୍ଦଯତ୍
ଏକଶ ଯୋଜନା ଚାଲିବା ପରେ ହୃଦୟା ଦୃତି ହରାଇଦେଲା; ତାହା ଦେଖି ତାଙ୍କର ରଥ ଆଗରେ ଥିବାରୁ, ଶତଧନ୍ବନ ଆଘାତ ପାଇଲେ ।
ତତସ୍ ତସ୍ଯା ହତାଯାସ୍ ତୁ ଶ୍ରମାତ୍ ଖେଦାଚ୍ ଚ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ଖମ୍ ଉତ୍ପେତୁର୍ ଅଥ ପ୍ରାଣାଃ କୃଷ୍ଣୋ ରାମମ୍ ଅଥାବ୍ରଵୀତ୍
ଏହିପରେ, ହୃଦୟା ଦୁଃଖ ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ମରିଗଲା, ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଆକାଶକୁ ଚଲିଗଲା; ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ତିଷ୍ଠେହ ତ୍ଵଂ ମହାବାହୋ ଦୃଷ୍ଟଦୋଷା ହଯା ମଯା ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଗତ୍ଵା ହରିଷ୍ଯାମି ମଣିରତ୍ନଂ ସ୍ଯମନ୍ତକମ୍
ତୁମେ ଏଠାରେ ରୁହ, ବଳଶାଳୀ; ମୋର ଘୋଡ଼ିମାନେ କ୍ଲାନ୍ତ, ମୁଁ ପାଇଁ ଚାଲି ଶ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଆଣିବି ।
ପଦ୍ଭ୍ଯାମ୍ ଏଵ ତତୋ ଗତ୍ଵା ଶତଧନ୍ଵାନମ୍ ଅଚ୍ଯୁତଃ ମିଥିଲାମ୍ ଅଭିତୋ ଵିପ୍ରା ଜଘାନ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିତ୍
ତାପରେ ଅଚ୍ୟୁତ ପାଇଁ ଚାଲି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମିଥିଳା ନିକଟରେ ଶତଧନ୍ବନଙ୍କୁ, ଯିଏ ଅତିଶୟ ଅସ୍ତ୍ରର ପାଣି, ମାରିଦେଲେ ।
ସ୍ଯମନ୍ତକଂ ଚ ନାପଶ୍ଯଦ୍ ଧତ୍ଵା ଭୋଜଂ ମହାବଲମ୍ ନିଵୃତ୍ତଂ ଚାବ୍ରଵୀତ୍ କୃଷ୍ଣଂ ମଣିଂ ଦେହୀତି ଲାଙ୍ଗଲୀ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୋଜଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ ପରେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଶ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣିକୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ; କୃଷ୍ଣ ଫେରିଲେ ବେଳେ, ଲାଙ୍ଗଳଧର କହିଲେ, 'ମଣି ଦେ' ।
ନାସ୍ତୀତି କୃଷ୍ଣଶ୍ ଚୋଵାଚ ତତୋ ରାମୋ ରୁଷାନ୍ଵିତଃ ଧିକ୍ଶବ୍ଦପୂର୍ଵମ୍ ଅସକୃତ୍ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଜନାର୍ଦନମ୍
'ମଣି ନାହିଁ,' ବୋଲି କୃଷ୍ଣ କହିଲେ । ତାପରେ ରାମ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ଭର୍ଷଣ କରିଲେ ।
ଭ୍ରାତୃତ୍ଵାନ୍ ମର୍ଷଯାମ୍ଯ୍ ଏଷ ସ୍ଵସ୍ତି ତେ ଽସ୍ତୁ ଵ୍ରଜାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ କୃତ୍ଯଂ ନ ମେ ଦ୍ଵାରକଯା ନ ତ୍ଵଯା ନ ଚ ଵୃଷ୍ଣିଭିଃ
'ତୁମେ ମୋ ଭାଇ ଥିବାରୁ ମୁଁ ମାଫ କରୁଛି; ଭଲ ରୁହ, ମୁଁ ଚାଲିଯାଏ । ମୋର କୌଣସି କାମ ନାହିଁ ଦ୍ୱାରକା, ତୁମେ କିମ୍ବା ବୃଷ୍ଣିମାନେ ସହିତ ।'
ପ୍ରଵିଵେଶ ତତୋ ରାମୋ ମିଥିଲାମ୍ ଅରିମର୍ଦନଃ ସର୍ଵକାମୈର୍ ଉପହୃତୈର୍ ମିଥିଲେନାଭିପୂଜିତଃ
ତାପରେ ଶତ୍ରୁନାଶକ ରାମ ମିଥିଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ମିଥିଳାର ରାଜା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଦାନ-ସମ୍ଭାର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵ କାଲେ ତୁ ବଭ୍ରୁର୍ ମତିମତାଂ ଵରଃ ନାନାରୂପାନ୍ କ୍ରତୂନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଆଜହାର ନିରର୍ଗଲାନ୍
ଏହି ସମୟରେ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ବଭ୍ରୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଅନେକ ଅବରୋଧବିହୀନ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ ।
ଦୀକ୍ଷାମଯଂ ସ କଵଚଂ ରକ୍ଷାର୍ଥଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ ସ୍ଯମନ୍ତକକୃତେ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଗାନ୍ଦୀପୁତ୍ରୋ ମହାଯଶାଃ
ଗାନ୍ଦିନୀଙ୍କ ପୁଅ, ଅତି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣିକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷାର ରକ୍ଷାକବଚ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଅଥ ରତ୍ନାନି ଚାନ୍ଯାନି ଧନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ ଷଷ୍ଟିଂ ଵର୍ଷାଣି ଧର୍ମାତ୍ମା ଯଜ୍ଞେଷ୍ଵ୍ ଏଵ ନ୍ଯଯୋଜଯତ୍
ତାପରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଧନସମ୍ପଦ ଛଅଶି ବର୍ଷ ଧରି କେବଳ ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ୟୟ କଲେ।
ଅକ୍ରୂରଯଜ୍ଞା ଇତି ତେ ଖ୍ଯାତାସ୍ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ବହ୍ଵନ୍ନଦକ୍ଷିଣାଃ ସର୍ଵେ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦାଯିନଃ
ସେହି ମହାନ୍ ଆତ୍ମାଙ୍କର ଏହି ଯଜ୍ଞଗୁଡ଼ିକୁ 'ଅକୃର୍ଣ୍ଣ ଯଜ୍ଞ' ବୋଲି ପରିଚିତ ହେଲା; ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରଚୁର ଭୋଜନ ଓ ଦାନ ଥିଲା, ଏହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିଲା।
ଅଥ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ଗତ୍ଵା ସ ମିଥିଲାଂ ପ୍ରଭୁଃ ଗଦାଶିକ୍ଷାଂ ତତୋ ଦିଵ୍ଯାଂ ବଲଦେଵାଦ୍ ଅଵାପ୍ତଵାନ୍
ତାପରେ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ ମିଥିଲାକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ବଳରାମଙ୍କଠାରୁ ଗଦାଯୁଦ୍ଧର ଦିବ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କଲେ।
ସଂପ୍ରସାଦ୍ଯ ତତୋ ରାମୋ ଵୃଷ୍ଣ୍ଯନ୍ଧକମହାରଥୈଃ ଆନୀତୋ ଦ୍ଵାରକାମ୍ ଏଵ କୃଷ୍ଣେନ ଚ ମହାତ୍ମନା
ତାପରେ ରାମଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକ ମହାବୀରମାନେ ସହିତ ମହାନ୍ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରକାକୁ ନେଇଯାଇଲେ।
ଅକ୍ରୂରଶ୍ ଚାନ୍ଧକୈଃ ସାର୍ଧମ୍ ଆଯାତଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ ହତ୍ଵା ସତ୍ରାଜିତଂ ସୁପ୍ତଂ ସହବନ୍ଧୁଂ ମହାବଲଃ
ଅକୃର୍ଣ୍ଣ, ପୁରୁଷମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନ୍ଧକମାନେ ସହିତ ଆସି, ଅପାର ଶକ୍ତିରେ ସତ୍ରାଜିତଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ସେ ଘୁମେଇଥିବାବେଳେ ହତ୍ୟା କଲେ।
ଜ୍ଞାତିଭେଦଭଯାତ୍ କୃଷ୍ଣସ୍ ତମ୍ ଉପେକ୍ଷିତଵାଂସ୍ ତଦା ଅପଯାତେ ତଦାକ୍ରୂରେ ନାଵର୍ଷତ୍ ପାକଶାସନଃ
ଜ୍ଞାତିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱେଷ ହେବା ଭୟରୁ ସେବେଳେ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଅନଦେଖା କଲେ; ଯେତେବେଳେ ଅକୃର୍ଣ୍ଣ ଚାଲିଗଲେ, ମେଘରାଜ ବର୍ଷା କଲେନି।
ଅନାଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ତଦା ରାଷ୍ଟ୍ରମ୍ ଅଭଵଦ୍ ବହୁଧା କୃଶମ୍ ତତଃ ପ୍ରସାଦଯାମ୍ ଆସୁର୍ ଅକ୍ରୂରଂ କୁକୁରାନ୍ଧକାଃ
ସେଇ ଅବର୍ଷାରେ ଦେଶ ଅନେକ ଭାବରେ ଦୁଃଖୀ ଓ ଦରିଦ୍ର ହେଇପଡ଼ିଲା; ତେଣୁ କୁକୁର ଓ ଅନ୍ଧକମାନେ ଅକୃର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ପୁନର୍ ଦ୍ଵାରଵତୀଂ ପ୍ରାପ୍ତେ ତସ୍ମିନ୍ ଦାନପତୌ ତତଃ ପ୍ରଵଵର୍ଷ ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ କକ୍ଷେ ଜଲନିଧେସ୍ ତଦା
ପୁଣି ସେ ଦାନଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଫେରିଲେ, ତେବେ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଦେବତା ସମୁଦ୍ର ପାଖରେ ବର୍ଷା କଲେ।
କନ୍ଯାଂ ଚ ଵାସୁଦେଵାଯ ସ୍ଵସାରଂ ଶୀଲସଂମତାମ୍ ଅକ୍ରୂରଃ ପ୍ରଦଦୌ ଧୀମାନ୍ ପ୍ରୀତ୍ଯର୍ଥଂ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଅକୃର୍ଣ୍ଣ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଶିଳ୍ପରେ ପ୍ରଶଂସିତ ତାଙ୍କର ଭଉଣୀକୁ ପ୍ରେମରେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଦେଲେ।
ଅଥ ଵିଜ୍ଞାଯ ଯୋଗେନ କୃଷ୍ଣୋ ବଭ୍ରୁଗତଂ ମଣିମ୍ ସଭାମଧ୍ଯଗତଃ ପ୍ରାହ ତମ୍ ଅକ୍ରୂରଂ ଜନାର୍ଦନଃ
ତାପରେ ଯୋଗବଳରେ କୃଷ୍ଣ ମଣିଟି ବଭ୍ରୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇଥିବା ଜାଣି, ସଭା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଅକୃର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଯତ୍ ତଦ୍ ରତ୍ନଂ ମଣିଵରଂ ତଵ ହସ୍ତଗତଂ ଵିଭୋ ତତ୍ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ଚ ମାନାର୍ହ ମଯି ମାନାର୍ଯକଂ କୃଥାଃ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମ ହାତରେ ଥିବା ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣିଟି ମୋତେ ଦେଉ; ମୋତେ ଅଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷଗତେ କାଲେ ଯୋ ରୋଷୋ ଽଭୂନ୍ ମମାନଘ ସ ସଂରୂଢୋ ଽସକୃତ୍ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ ତତଃ କାଲାତ୍ଯଯୋ ମହାନ୍
ଅନଘ, ଛଅଶି ବର୍ଷ ହେବା ପରେ ମୋ ମନରେ ଯେ ରୋଷ ଥିଲା, ତାହା ବଢ଼ିଗଲା ଓ ପୁନିପୁନି ଆସୁଥିଲା; ଏହିପରି ଦୀର୍ଘ ବିଳମ୍ବ ହେଲା।
ସ ତତଃ କୃଷ୍ଣଵଚନାତ୍ ସର୍ଵସାତ୍ଵତସଂସଦି ପ୍ରଦଦୌ ତଂ ମଣିଂ ବଭ୍ରୁର୍ ଅକ୍ଲେଶେନ ମହାମତିଃ
ତାପରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବଭ୍ରୁ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ସମସ୍ତ ସାତ୍ୱତମାନେ ଥିବା ସଭାରେ ସେଇ ମଣିଟି କଷ୍ଟ ବିନା ଦେଇଦେଲେ।
ତତସ୍ ତମ୍ ଆର୍ଜଵାତ୍ ପ୍ରାପ୍ତଂ ବଭ୍ରୋର୍ ହସ୍ତାଦ୍ ଅରିଂଦମଃ ଦଦୌ ହୃଷ୍ଟମନାଃ କୃଷ୍ଣସ୍ ତଂ ମଣିଂ ବଭ୍ରଵେ ପୁନଃ
ତାପରେ ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରୁଥିବା କୃଷ୍ଣ, ସତ୍ୟ ଭାବରେ ବଭ୍ରୁଙ୍କ ହାତରୁ ପାଇଥିବା ମଣିଟି ଆନନ୍ଦରେ ପୁଣି ବଭ୍ରୁଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ସ କୃଷ୍ଣହସ୍ତାତ୍ ସଂପ୍ରାପ୍ତଂ ମଣିରତ୍ନଂ ସ୍ଯମନ୍ତକମ୍ ଆବଧ୍ଯ ଗାନ୍ଦିନୀପୁତ୍ରୋ ଵିରରାଜାଂଶୁମାନ୍ ଇଵ
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ହାତରୁ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ପାଇ, ଗାନ୍ଦିନୀଙ୍କ ପୁଅ ସେଇ ମଣି ପିନ୍ଧି ରବିଙ୍କୁ ମାନେ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।