ଜାତମାତ୍ରଶ୍ ଚ ମ୍ରିଯତେ ବାଲଭାଵେ ଚ ଯୌଵନେ ଯଦ୍ ଯତ୍ ପ୍ରୀତିକରଂ ପୁଂସାଂ ଵସ୍ତୁ ଵିପ୍ରାଃ ପ୍ରଜାଯତେ
କିଏ ଜନ୍ମ ହେବା ସହିତ ମରିଯାଏ, କିଏ ଶିଶୁବୟସରେ, କିଏ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ; ମଣିଷଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଜିନିଷ ସୁଖ ଦେଉଛି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ତଦ୍ ଏଵ ଦୁଃଖଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ବୀଜତ୍ଵମ୍ ଉପଗଚ୍ଛତି କଲତ୍ରପୁତ୍ରମିତ୍ରାଦିଗୃହକ୍ଷେତ୍ରଧନାଦିକୈଃ
ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ଦୁଃଖର ଗଛର ବିଜ—ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ, ବନ୍ଧୁ, ଘର, ଜମି, ଧନ ଓ ଏହାଦି।
କ୍ରିଯତେ ନ ତଥା ଭୂରି ସୁଖଂ ପୁଂସାଂ ଯଥାସୁଖମ୍ ଇତି ସଂସାରଦୁଃଖାର୍କତାପତାପିତଚେତସାମ୍
ମଣିଷମାନେ ଯେପରି ସୁଖ ଚାହାନ୍ତି, ସେପରି ବହୁତ ସୁଖ ମିଳେ ନାହିଁ; ଏହିପରି ସଂସାର ଦୁଃଖର ତାପରେ ମନ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ।
ଵିମୁକ୍ତିପାଦପଚ୍ଛାଯାମ୍ ଋତେ କୁତ୍ର ସୁଖଂ ନୃଣାମ୍ ତଦ୍ ଅସ୍ଯ ତ୍ରିଵିଧସ୍ଯାପି ଦୁଃଖଜାତସ୍ଯ ପଣ୍ଡିତୈଃ
ମୁକ୍ତିର ବୃକ୍ଷର ଛାୟା ଛାଡ଼ି, ମଣିଷଙ୍କ ପାଇଁ କେଉଁଠି ସୁଖ ଅଛି? ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଦୁଃଖର ମୂଳକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ଗର୍ଭଜନ୍ମଜରାଦ୍ଯେଷୁ ସ୍ଥାନେଷୁ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଯତଃ ନିରସ୍ତାତିଶଯାହ୍ଲାଦଂ ସୁଖଭାଵୈକଲକ୍ଷଣମ୍
ଗର୍ଭ, ଜନ୍ମ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ଏହାଦି ଅବସ୍ଥାରେ, ଯେଉଁମାନେ ପଡ଼ନ୍ତି, ସେଠାରେ ସୁଖ ଅତିରିକ୍ତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ସେ ସୁଖ ଅସ୍ଥାୟୀ।
ଭେଷଜଂ ଭଗଵତ୍ପ୍ରାପ୍ତିର୍ ଏକା ଚାତ୍ଯନ୍ତିକୀ ମତା ତସ୍ମାତ୍ ତତ୍ପ୍ରାପ୍ତଯେ ଯତ୍ନଃ କର୍ତଵ୍ଯଃ ପଣ୍ଡିତୈର୍ ନରୈଃ
ଏହାର ଏକମାତ୍ର ଚିକିତ୍ସା ହେଉଛି ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରାପ୍ତି; ତେଣୁ ପଣ୍ଡିତ ମଣିଷମାନେ ସେହି ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।
ତତ୍ପ୍ରାପ୍ତିହେତୁର୍ ଜ୍ଞାନଂ ଚ କର୍ମ ଚୋକ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଆଗମୋତ୍ଥଂ ଵିଵେକାଚ୍ ଚ ଦ୍ଵିଧା ଜ୍ଞାନଂ ତଥୋଚ୍ଯତେ
ସେଠାକୁ ପାଇବା ପାଇଁ ଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମ ଦୁଇଟି ଉପାୟ ବୋଲି କହାଯାଇଛି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଜ୍ଞାନ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର — ଏକଟି ଶାସ୍ତ୍ରରୁ ଆସିଥିବା, ଅନ୍ୟଟି ବିବେକରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ଶବ୍ଦବ୍ରହ୍ମାଗମମଯଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଵିଵେକଜମ୍ ଅନ୍ଧଂ ତମ ଇଵାଜ୍ଞାନଂ ଦୀପଵଚ୍ ଚେନ୍ଦ୍ରିଯୋଦ୍ଭଵମ୍
ବିବେକରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ଶବ୍ଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ବ୍ରହ୍ମ ଠାରୁ ଅଲଗା। ଅଜ୍ଞାନ ଅନ୍ଧକାର ପରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ମିଳୁଥିବା ଜ୍ଞାନ ଦୀପ ପରି।
ଯଥା ସୂର୍ଯସ୍ ତଥା ଜ୍ଞାନଂ ଯଦ୍ ଵୈ ଵିପ୍ରା ଵିଵେକଜମ୍ ମନୁର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆହ ଵେଦାର୍ଥଂ ସ୍ମୃତ୍ଵା ଯନ୍ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସେପରି ବିବେକରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଜ୍ଞାନ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ। ମନୁ ମଧ୍ୟ ବେଦର ଅର୍ଥକୁ ମନେ ପକାଇ ଏହି କଥା କହିଛନ୍ତି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।
ତଦ୍ ଏତଚ୍ ଛ୍ରୂଯତାମ୍ ଅତ୍ର ସଂବନ୍ଧେ ଗଦତୋ ମମ ଦ୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମଣୀ ଵେଦିତଵ୍ଯେ ଶବ୍ଦବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ଚ ଯତ୍
ଏହି ସମ୍ବନ୍ଧ ଉପରେ ମୋର କଥା ଶୁଣ, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ବ୍ରହ୍ମକୁ ଜାଣିବା ଦରକାର — ଏକଟି ଶବ୍ଦର ବ୍ରହ୍ମ, ଅନ୍ୟଟି ପରମ ବ୍ରହ୍ମ।
ଶବ୍ଦବ୍ରହ୍ମଣି ନିଷ୍ଣାତଃ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମାଧିଗଚ୍ଛତି ଦ୍ଵେ ଵିଦ୍ଯେ ଵୈ ଵେଦିତଵ୍ଯେ ଇତି ଚାଥର୍ଵଣୀ ଶ୍ରୁତିଃ
ଯିଏ ଶବ୍ଦର ବ୍ରହ୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନକୁ ଜାଣିବା ଦରକାର ବୋଲି ଅଥର୍ବଣ ଶ୍ରୁତି କହିଛି।
ପରଯା ହ୍ଯ୍ ଅକ୍ଷରପ୍ରାପ୍ତିର୍ ଋଗ୍ଵେଦାଦିମଯାପରା ଯତ୍ ତଦ୍ ଅଵ୍ଯକ୍ତମ୍ ଅଜରମ୍ ଅଚିନ୍ତ୍ଯମ୍ ଅଜମ୍ ଅଵ୍ଯଯମ୍
ଉଚ୍ଚତମ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଅକ୍ଷୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ; ନିମ୍ନ ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ଋଗ୍ବେଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବେଦ। ସେଠି ଯାହା ଅଦୃଶ୍ୟ, ବୟସ ନାହିଁ, ଚିନ୍ତାର ଅତୀତ, ଅଜନ୍ମା, ଅବିକାର।
ଅନିର୍ଦେଶ୍ଯମ୍ ଅରୂପଂ ଚ ପାଣିପାଦାଦ୍ଯସଂଯୁତମ୍ ଵିତ୍ତଂ ସର୍ଵଗତଂ ନିତ୍ଯଂ ଭୂତଯୋନିମ୍ ଅକାରଣମ୍
ସେଠି ଯାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିହେବା ନୁହେଁ, ରୂପ ନାହିଁ, ହାତ ପାଦ ଓ ଏପରିକି କିଛି ନାହିଁ; ସେ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିତ, ଚିରନ୍ତନ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମୂଳ, କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ।
ଵ୍ଯାପ୍ଯଂ ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ଯତଃ ସର୍ଵଂ ତଦ୍ ଵୈ ପଶ୍ଯନ୍ତି ସୂରଯଃ ତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମ ପରମଂ ଧାମ ତଦ୍ ଧେଯଂ ମୋକ୍ଷକାଙ୍କ୍ଷିଭିଃ
ଯାହା ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପିଛି ଓ ସମସ୍ତ ଯାହାରେ ବ୍ୟାପିତ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ସୃଷ୍ଟିମାନ୍ୟ ଦେଖନ୍ତି। ସେଇ ବ୍ରହ୍ମ ହେଉଛି ପରମ ଧାମ, ମୋକ୍ଷ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଲକ୍ଷ୍ୟ।
ଶ୍ରୁତିଵାକ୍ଯୋଦିତଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ତଦ୍ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍ ଉତ୍ପତ୍ତିଂ ପ୍ରଲଯଂ ଚୈଵ ଭୂତାନାମ୍ ଆଗତିଂ ଗତିମ୍
ଶ୍ରୁତିର କଥାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ସେଇ ସୂକ୍ଷ୍ମ ପରମ ବିଷ୍ଣୁ ଧାମ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ପ୍ରଳୟ, ତାଙ୍କର ଆଗମନ ଓ ଯାତ୍ରା।
ଵେତ୍ତି ଵିଦ୍ଯାମ୍ ଅଵିଦ୍ଯାଂ ଚ ସ ଵାଚ୍ଯୋ ଭଗଵାନ୍ ଇତି ଜ୍ଞାନଶକ୍ତିବଲୈଶ୍ଵର୍ଯଵୀର୍ଯତେଜାଂସ୍ଯ୍ ଅଶେଷତଃ
ସେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ — ଦୁହିଁକୁ ଜାଣନ୍ତି; ତେଣୁ ସେ 'ଭଗବାନ' ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ, ଶକ୍ତି, ବଳ, ଏଶ୍ୱର୍ୟ, ପ୍ରଭାବ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ତାଙ୍କରେ ଅଛି।
ଭଗଵଚ୍ଛବ୍ଦଵାଚ୍ଯାନି ଵିନା ହେଯୈର୍ ଗୁଣାଦିଭିଃ ସର୍ଵାଣି ତତ୍ର ଭୂତାନି ନିଵସନ୍ତି ପରାତ୍ମନି
ଯେଉଁ ପରମ ଆତ୍ମାକୁ 'ଭଗବାନ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେଠି କୌଣସି ମନ୍ଦ ଗୁଣ ବା ଦୋଷ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାହାରେ ବସିଛନ୍ତି।
ଭୂତେଷୁ ଚ ସ ସର୍ଵାତ୍ମା ଵାସୁଦେଵସ୍ ତତଃ ସ୍ମୃତଃ ଉଵାଚେଦଂ ମହର୍ଷିଭ୍ଯଃ ପୁରା ପୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରଜାପତିଃ
ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଆତ୍ମା; ଏହି କାରଣରୁ ସେ 'ବାସୁଦେବ' ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ, ମହାର୍ଷିମାନେ ପଚାରିଲେ, ପ୍ରଜାପତି ଏହି କଥା କହିଥିଲେ।
ନାମଵ୍ଯାଖ୍ଯାମ୍ ଅନନ୍ତସ୍ଯ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ତତ୍ତ୍ଵତଃ ଭୂତେଷୁ ଵସତେ ଯୋ ଽନ୍ତର୍ ଵସନ୍ତ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ଚ ତାନି ଯତ୍ ଧାତା ଵିଧାତା ଜଗତାଂ ଵାସୁଦେଵସ୍ ତତଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଅନନ୍ତ ବାସୁଦେବଙ୍କ ନାମର ସତ୍ୟ ଅର୍ଥ ହେଉଛି — ସେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଭିତରେ ବସନ୍ତି, ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ବସନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ, ଏହି କାରଣରୁ ସେ 'ବାସୁଦେବ' ପ୍ରଭୁ।
ସ ସର୍ଵଭୂତପ୍ରକୃତିର୍ ଗୁଣାଂଶ୍ ଚ ଦୋଷାଂଶ୍ ଚ ସର୍ଵାନ୍ ସଗୁଣୋ ହ୍ଯ୍ ଅତୀତଃ ଅତୀତସର୍ଵାଵରଣୋ ଽଖିଲାତ୍ମା ତେନାଵୃତଂ ଯଦ୍ ଭୁଵନାନ୍ତରାଲମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ସ୍ୱଭାବ, ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ; ଗୁଣ ସହିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଉପରେ ଅତୀତ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା। ସେଇ ଜଗତମଧ୍ୟର ଖାଲି ସ୍ଥାନକୁ ଆବୃତ କରିଛନ୍ତି।
ସମସ୍ତକଲ୍ଯାଣଗୁଣାତ୍ମକୋ ହି ସ୍ଵଶକ୍ତିଲେଶାଦୃତଭୂତସର୍ଗଃ ଇଚ୍ଛାଗୃହୀତାଭିମତୋରୁଦେହଃ ସଂସାଧିତାଶେଷଜଗଦ୍ଧିତୋ ଽସୌ
ସେ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଗୁଣର ମୂର୍ତ୍ତି; ତାଙ୍କର ନିଜ ଶକ୍ତିର ଅଂଶରେ ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଓ ଚାହାଣି ଅନୁଯାୟୀ ଦେହ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରନ୍ତି।
ତେଜୋବଲୈଶ୍ଵର୍ଯମହାଵରୋଧଃ ସ୍ଵଵୀର୍ଯଶକ୍ତ୍ଯାଦିଗୁଣୈକରାଶିଃ ପରଃ ପରାଣାଂ ସକଲା ନ ଯତ୍ର କ୍ଲେଶାଦଯଃ ସନ୍ତି ପରାପରେଶେ
ସେ ତେଜ, ବଳ, ଏଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ମହାସଂଯମ ଭରିଥିବା ଗୁଣର ଏକ ଏକାଠା ରାଶି; ସେ ସମସ୍ତରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି କ୍ଲେଶ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଃଖ ନାହିଁ, ସେ ପରାପରଙ୍କ ନାଥ।
ସ ଈଶ୍ଵରୋ ଵ୍ଯଷ୍ଟିସମଷ୍ଟିରୂପୋ ଽଵ୍ଯକ୍ତସ୍ଵରୂପଃ ପ୍ରକଟସ୍ଵରୂପଃ ସର୍ଵେଶ୍ଵରଃ ସର୍ଵଦୃକ୍ ସର୍ଵଵେତ୍ତା ସମସ୍ତଶକ୍ତିଃ ପରମେଶ୍ଵରାଖ୍ଯଃ
ସେ ନିଜସ୍ୱ ଓ ସମସ୍ତ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି; ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ପ୍ରକଟ ଦୁହିଁ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି; ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ସମସ୍ତକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସମସ୍ତକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ତାଙ୍କରେ ଅଛି, ସେ ପରମେଶ୍ୱର।
ସଂଜ୍ଞାଯତେ ଯେନ ତଦ୍ ଅସ୍ତଦୋଷଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ପରଂ ନିର୍ମଲମ୍ ଏକରୂପମ୍ ସଂଦୃଶ୍ଯତେ ଵାପ୍ଯ୍ ଅଥ ଗମ୍ଯତେ ଵା ତଜ୍ ଜ୍ଞାନମ୍ ଅଜ୍ଞାନମ୍ ଅତୋ ଽନ୍ଯଦ୍ ଉକ୍ତମ୍
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେ ଜଣାଯାନ୍ତି, ସେଠି କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, ଶୁଦ୍ଧ, ପରମ, ନିର୍ମଳ, ଏକ ରୂପର। ସେ କେବେ ଦେଖାଯାଏ, କେବେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ଅଜ୍ଞାନଠାରୁ ଅଲଗା ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
ଇଦାନୀଂ ବ୍ରୂହି ଯୋଗଂ ଚ ଦୁଃଖସଂଯୋଗଭେଷଜମ୍ ଯଂ ଵିଦିତ୍ଵାଵ୍ଯଯଂ ତତ୍ର ଯୁଞ୍ଜାମଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍
ଏବେ ଆମକୁ ଯୋଗ ବିଷୟରେ କହ, ଯାହା ଦୁଃଖର ସଂଯୋଗର ଔଷଧ ଅଟୁଟ ଅବସ୍ଥାକୁ ଜାଣି, ଆମେ ସେଠାରେ ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ଵଚନଂ ତେଷାଂ କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନସ୍ ତଦା ଅବ୍ରଵୀତ୍ ପରମପ୍ରୀତୋ ଯୋଗୀ ଯୋଗଵିଦାଂ ଵରଃ
ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ, ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଏବଂ ଯୋଗ ବିଦ୍ୟାର ଜ୍ଞାନୀ, ବହୁତ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ।
ଯୋଗଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଭୋ ଵିପ୍ରାଃ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଭଵନାଶନମ୍ ଯମ୍ ଅଭ୍ଯସ୍ଯାପ୍ନୁଯାଦ୍ ଯୋଗୀ ମୋକ୍ଷଂ ପରମଦୁର୍ଲଭମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୁଁ ଏବେ ଯୋଗ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଯାହା ଭବସାଗରକୁ ନଶ୍ୱ କରେ। ଶୁଣ, ଏହାକୁ ଅଭ୍ୟାସ କଲେ ଯୋଗୀ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ମୋକ୍ଷ ପାଇଥାଏ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵାଦୌ ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଗୁରୁମ୍ ଆରାଧ୍ଯ ଭକ୍ତିତଃ ଇତିହାସଂ ପୁରାଣଂ ଚ ଵେଦାଂଶ୍ ଚୈଵ ଵିଚକ୍ଷଣଃ
ପ୍ରଥମେ ଯୋଗ ଶାସ୍ତ୍ର ଶୁଣି, ଗୁରୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜି, ଏବଂ ଇତିହାସ, ପୁରାଣ ଓ ବେଦ ଉପରେ ଦକ୍ଷ ହୋଇ,
ଆହାରଂ ଯୋଗଦୋଷାଂଶ୍ ଚ ଦେଶକାଲଂ ଚ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସମଭ୍ଯସେଦ୍ ଯୋଗଂ ନିର୍ଦ୍ଵଂଦ୍ଵୋ ନିଷ୍ପରିଗ୍ରହଃ
ଖାଦ୍ୟ, ଯୋଗର ଦୋଷ, ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟ ଜାଣି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରହିତ ଏବଂ ଅସଙ୍ଗ ହୋଇ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।
ଭୁଞ୍ଜନ୍ ସକ୍ତୁଂ ଯଵାଗୂଂ ଚ ତକ୍ରମୂଲଫଲଂ ପଯଃ ଯାଵକଂ କଣପିଣ୍ଯାକମ୍ ଆହାରଂ ଯୋଗସାଧନମ୍
ସକ୍ତୁ, ଯବର ଖିର, ତକ୍ର, ମୂଳ, ଫଳ, ଦୁଧ, ଯବ ଓ ଦାଳିଆ ଖାଇବା ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ।