କ୍ଲେଶାଦ୍ ଉତ୍କ୍ରାନ୍ତିମ୍ ଆପ୍ନୋତି ଯାମ୍ଯକିଂକରପୀଡିତଃ ତତଶ୍ ଚ ଯାତନାଦେହଂ କ୍ଲେଶେନ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ
ଯମର ଦୂତମାନଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଇ, ଶରୀର ଛାଡ଼ି ଯାଏ, ଏବଂ ପରେ ଯନ୍ତ୍ରଣାର ଦେହ ଧାରଣ କରେ।
ଏତାନ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯାନି ଚୋଗ୍ରାଣି ଦୁଃଖାନି ମରଣେ ନୃଣାମ୍ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ନରକେ ଯାନି ପ୍ରାପ୍ଯନ୍ତେ ପୁରୁଷୈର୍ ମୃତୈଃ
ମଣିଷମାନେ ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ଯେଉଁ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ଏବଂ ମୃତ ପୁରୁଷମାନେ ନରକରେ ଯେଉଁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।
ଯାମ୍ଯକିଂକରପାଶାଦିଗ୍ରହଣଂ ଦଣ୍ଡତାଡନମ୍ ଯମସ୍ଯ ଦର୍ଶନଂ ଚୋଗ୍ରମ୍ ଉଗ୍ରମାର୍ଗଵିଲୋକନମ୍
ଯମର ଦୂତମାନେ ପାଶ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପକରଣରେ ଧରିବା, ଲାଠିରେ ପିଟିବା, ଯମଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଦର୍ଶନ, ଏବଂ ଭୟାନକ ମାର୍ଗର ଦେଖା।
କରମ୍ଭଵାଲୁକାଵହ୍ନିଯନ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରାଦିଭୀଷଣେ ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ଯାତନାଯାଶ୍ ଚ ଯାତନାଦି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଚକିରେ ଚକିବା, ବାଲୁକା ଓ ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ିବା, ଯନ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ରର ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଏବଂ ଯନ୍ତ୍ରଣାର ଆରମ୍ଭ—ଏହା ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଭୟଙ୍କର, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
କ୍ରକଚୈଃ ପୀଡ୍ଯମାନାନାଂ ମୃଷାଯାଂ ଚାପି ଧ୍ମାପ୍ଯତାମ୍ କୁଠାରୈଃ ପାଟ୍ଯମାନାନାଂ ଭୂମୌ ଚାପି ନିଖନ୍ଯତାମ୍
କିଏ ଚରମିରେ ଚିରାଯାଉଛି, କିଏ ମିଥ୍ୟା କହିବାରେ ପୋଡ଼ାଯାଉଛି, କିଏ କୁଠାରରେ କାଟାଯାଉଛି, କିଏ ଭୂମିରେ ପୋତାଯାଉଛି।
ଶୂଲେଷ୍ଵ୍ ଆରୋପ୍ଯମାଣାନାଂ ଵ୍ଯାଘ୍ରଵକ୍ତ୍ରେ ପ୍ରଵେଶ୍ଯତାମ୍ ଗୃଧ୍ରୈଃ ସଂଭକ୍ଷ୍ଯମାଣାନାଂ ଦ୍ଵୀପିଭିଶ୍ ଚୋପଭୁଜ୍ଯତାମ୍
କିଏ କାଠିରେ ଚଢ଼ାଯାଉଛି, କିଏ ବାଘର ମୁହଁରେ ପକାଯାଉଛି, କିଏ ଗୃଧ୍ରରେ ଖାଉଁଛି, କିଏ ଅନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ଖାଉଛନ୍ତି।
କ୍ଵଥ୍ଯତାଂ ତୈଲମଧ୍ଯେ ଚ କ୍ଲିଦ୍ଯତାଂ କ୍ଷାରକର୍ଦମେ ଉଚ୍ଚାନ୍ ନିପାତ୍ଯମାନାନାଂ କ୍ଷିପ୍ଯତାଂ କ୍ଷେପଯନ୍ତ୍ରକୈଃ
କିଏ ତେଲ ମଧ୍ୟରେ ଉବାଯାଉଛି, କିଏ କ୍ଷାର ମାଟିରେ ଭିଜାଯାଉଛି, କିଏ ଉଚ୍ଚ ଠାରୁ ଫିଙ୍ଗାଯାଉଛି, କିଏ ଯନ୍ତ୍ରରେ ଛାଡ଼ାଯାଉଛି।
ନରକେ ଯାନି ଦୁଃଖାନି ପାପହେତୂଦ୍ଭଵାନି ଵୈ ପ୍ରାପ୍ଯନ୍ତେ ନାରକୈର୍ ଵିପ୍ରାସ୍ ତେଷାଂ ସଂଖ୍ଯା ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ନରକରେ ଯେଉଁ ଦୁଃଖ, ପାପର ଫଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ନରକବାସୀମାନେ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେଗୁଡ଼ିକର ଗଣନା ନାହିଁ।
ନ କେଵଲଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠା ନରକେ ଦୁଃଖପଦ୍ଧତିଃ ସ୍ଵର୍ଗେ ଽପି ପାତଭୀତସ୍ଯ କ୍ଷଯିଷ୍ଣୋର୍ ନାସ୍ତି ନିର୍ଵୃତିଃ
କେବଳ ନରକରେ ନୁହେଁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସଂସାରରେ ଯେଉଁ ଭୟ ଓ ନଶ୍ୱରତା ଅଛି, ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ଦୀର୍ଘ ସୁଖ ନାହିଁ।
ପୁନଶ୍ ଚ ଗର୍ଭୋ ଭଵତି ଜାଯତେ ଚ ପୁନର୍ ନରଃ ଗର୍ଭେ ଵିଲୀଯତେ ଭୂଯୋ ଜାଯମାନୋ ଽସ୍ତମ୍ ଏତି ଚ
ପୁଣି ମଣିଷ ଗର୍ଭରେ ପଡ଼େ, ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଗର୍ଭରେ ଲିନ ହୁଏ, ଜନ୍ମ ନେଇ ପୁଣି ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ଜାତମାତ୍ରଶ୍ ଚ ମ୍ରିଯତେ ବାଲଭାଵେ ଚ ଯୌଵନେ ଯଦ୍ ଯତ୍ ପ୍ରୀତିକରଂ ପୁଂସାଂ ଵସ୍ତୁ ଵିପ୍ରାଃ ପ୍ରଜାଯତେ
କିଏ ଜନ୍ମ ହେବା ସହିତ ମରିଯାଏ, କିଏ ଶିଶୁବୟସରେ, କିଏ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ; ମଣିଷଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଜିନିଷ ସୁଖ ଦେଉଛି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ତଦ୍ ଏଵ ଦୁଃଖଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ବୀଜତ୍ଵମ୍ ଉପଗଚ୍ଛତି କଲତ୍ରପୁତ୍ରମିତ୍ରାଦିଗୃହକ୍ଷେତ୍ରଧନାଦିକୈଃ
ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ଦୁଃଖର ଗଛର ବିଜ—ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ, ବନ୍ଧୁ, ଘର, ଜମି, ଧନ ଓ ଏହାଦି।
କ୍ରିଯତେ ନ ତଥା ଭୂରି ସୁଖଂ ପୁଂସାଂ ଯଥାସୁଖମ୍ ଇତି ସଂସାରଦୁଃଖାର୍କତାପତାପିତଚେତସାମ୍
ମଣିଷମାନେ ଯେପରି ସୁଖ ଚାହାନ୍ତି, ସେପରି ବହୁତ ସୁଖ ମିଳେ ନାହିଁ; ଏହିପରି ସଂସାର ଦୁଃଖର ତାପରେ ମନ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ।
ଵିମୁକ୍ତିପାଦପଚ୍ଛାଯାମ୍ ଋତେ କୁତ୍ର ସୁଖଂ ନୃଣାମ୍ ତଦ୍ ଅସ୍ଯ ତ୍ରିଵିଧସ୍ଯାପି ଦୁଃଖଜାତସ୍ଯ ପଣ୍ଡିତୈଃ
ମୁକ୍ତିର ବୃକ୍ଷର ଛାୟା ଛାଡ଼ି, ମଣିଷଙ୍କ ପାଇଁ କେଉଁଠି ସୁଖ ଅଛି? ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଦୁଃଖର ମୂଳକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ଗର୍ଭଜନ୍ମଜରାଦ୍ଯେଷୁ ସ୍ଥାନେଷୁ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଯତଃ ନିରସ୍ତାତିଶଯାହ୍ଲାଦଂ ସୁଖଭାଵୈକଲକ୍ଷଣମ୍
ଗର୍ଭ, ଜନ୍ମ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ଏହାଦି ଅବସ୍ଥାରେ, ଯେଉଁମାନେ ପଡ଼ନ୍ତି, ସେଠାରେ ସୁଖ ଅତିରିକ୍ତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ସେ ସୁଖ ଅସ୍ଥାୟୀ।
ଭେଷଜଂ ଭଗଵତ୍ପ୍ରାପ୍ତିର୍ ଏକା ଚାତ୍ଯନ୍ତିକୀ ମତା ତସ୍ମାତ୍ ତତ୍ପ୍ରାପ୍ତଯେ ଯତ୍ନଃ କର୍ତଵ୍ଯଃ ପଣ୍ଡିତୈର୍ ନରୈଃ
ଏହାର ଏକମାତ୍ର ଚିକିତ୍ସା ହେଉଛି ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରାପ୍ତି; ତେଣୁ ପଣ୍ଡିତ ମଣିଷମାନେ ସେହି ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।
ତତ୍ପ୍ରାପ୍ତିହେତୁର୍ ଜ୍ଞାନଂ ଚ କର୍ମ ଚୋକ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଆଗମୋତ୍ଥଂ ଵିଵେକାଚ୍ ଚ ଦ୍ଵିଧା ଜ୍ଞାନଂ ତଥୋଚ୍ଯତେ
ସେଠାକୁ ପାଇବା ପାଇଁ ଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମ ଦୁଇଟି ଉପାୟ ବୋଲି କହାଯାଇଛି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଜ୍ଞାନ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର — ଏକଟି ଶାସ୍ତ୍ରରୁ ଆସିଥିବା, ଅନ୍ୟଟି ବିବେକରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ଶବ୍ଦବ୍ରହ୍ମାଗମମଯଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଵିଵେକଜମ୍ ଅନ୍ଧଂ ତମ ଇଵାଜ୍ଞାନଂ ଦୀପଵଚ୍ ଚେନ୍ଦ୍ରିଯୋଦ୍ଭଵମ୍
ବିବେକରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ଶବ୍ଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ବ୍ରହ୍ମ ଠାରୁ ଅଲଗା। ଅଜ୍ଞାନ ଅନ୍ଧକାର ପରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ମିଳୁଥିବା ଜ୍ଞାନ ଦୀପ ପରି।
ଯଥା ସୂର୍ଯସ୍ ତଥା ଜ୍ଞାନଂ ଯଦ୍ ଵୈ ଵିପ୍ରା ଵିଵେକଜମ୍ ମନୁର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆହ ଵେଦାର୍ଥଂ ସ୍ମୃତ୍ଵା ଯନ୍ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସେପରି ବିବେକରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଜ୍ଞାନ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ। ମନୁ ମଧ୍ୟ ବେଦର ଅର୍ଥକୁ ମନେ ପକାଇ ଏହି କଥା କହିଛନ୍ତି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।
ତଦ୍ ଏତଚ୍ ଛ୍ରୂଯତାମ୍ ଅତ୍ର ସଂବନ୍ଧେ ଗଦତୋ ମମ ଦ୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମଣୀ ଵେଦିତଵ୍ଯେ ଶବ୍ଦବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ଚ ଯତ୍
ଏହି ସମ୍ବନ୍ଧ ଉପରେ ମୋର କଥା ଶୁଣ, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ବ୍ରହ୍ମକୁ ଜାଣିବା ଦରକାର — ଏକଟି ଶବ୍ଦର ବ୍ରହ୍ମ, ଅନ୍ୟଟି ପରମ ବ୍ରହ୍ମ।
ଶବ୍ଦବ୍ରହ୍ମଣି ନିଷ୍ଣାତଃ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମାଧିଗଚ୍ଛତି ଦ୍ଵେ ଵିଦ୍ଯେ ଵୈ ଵେଦିତଵ୍ଯେ ଇତି ଚାଥର୍ଵଣୀ ଶ୍ରୁତିଃ
ଯିଏ ଶବ୍ଦର ବ୍ରହ୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନକୁ ଜାଣିବା ଦରକାର ବୋଲି ଅଥର୍ବଣ ଶ୍ରୁତି କହିଛି।
ପରଯା ହ୍ଯ୍ ଅକ୍ଷରପ୍ରାପ୍ତିର୍ ଋଗ୍ଵେଦାଦିମଯାପରା ଯତ୍ ତଦ୍ ଅଵ୍ଯକ୍ତମ୍ ଅଜରମ୍ ଅଚିନ୍ତ୍ଯମ୍ ଅଜମ୍ ଅଵ୍ଯଯମ୍
ଉଚ୍ଚତମ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଅକ୍ଷୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ; ନିମ୍ନ ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ଋଗ୍ବେଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବେଦ। ସେଠି ଯାହା ଅଦୃଶ୍ୟ, ବୟସ ନାହିଁ, ଚିନ୍ତାର ଅତୀତ, ଅଜନ୍ମା, ଅବିକାର।
ଅନିର୍ଦେଶ୍ଯମ୍ ଅରୂପଂ ଚ ପାଣିପାଦାଦ୍ଯସଂଯୁତମ୍ ଵିତ୍ତଂ ସର୍ଵଗତଂ ନିତ୍ଯଂ ଭୂତଯୋନିମ୍ ଅକାରଣମ୍
ସେଠି ଯାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିହେବା ନୁହେଁ, ରୂପ ନାହିଁ, ହାତ ପାଦ ଓ ଏପରିକି କିଛି ନାହିଁ; ସେ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିତ, ଚିରନ୍ତନ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମୂଳ, କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ।
ଵ୍ଯାପ୍ଯଂ ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ଯତଃ ସର୍ଵଂ ତଦ୍ ଵୈ ପଶ୍ଯନ୍ତି ସୂରଯଃ ତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମ ପରମଂ ଧାମ ତଦ୍ ଧେଯଂ ମୋକ୍ଷକାଙ୍କ୍ଷିଭିଃ
ଯାହା ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପିଛି ଓ ସମସ୍ତ ଯାହାରେ ବ୍ୟାପିତ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ସୃଷ୍ଟିମାନ୍ୟ ଦେଖନ୍ତି। ସେଇ ବ୍ରହ୍ମ ହେଉଛି ପରମ ଧାମ, ମୋକ୍ଷ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଲକ୍ଷ୍ୟ।
ଶ୍ରୁତିଵାକ୍ଯୋଦିତଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ତଦ୍ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍ ଉତ୍ପତ୍ତିଂ ପ୍ରଲଯଂ ଚୈଵ ଭୂତାନାମ୍ ଆଗତିଂ ଗତିମ୍
ଶ୍ରୁତିର କଥାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ସେଇ ସୂକ୍ଷ୍ମ ପରମ ବିଷ୍ଣୁ ଧାମ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ପ୍ରଳୟ, ତାଙ୍କର ଆଗମନ ଓ ଯାତ୍ରା।
ଵେତ୍ତି ଵିଦ୍ଯାମ୍ ଅଵିଦ୍ଯାଂ ଚ ସ ଵାଚ୍ଯୋ ଭଗଵାନ୍ ଇତି ଜ୍ଞାନଶକ୍ତିବଲୈଶ୍ଵର୍ଯଵୀର୍ଯତେଜାଂସ୍ଯ୍ ଅଶେଷତଃ
ସେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ — ଦୁହିଁକୁ ଜାଣନ୍ତି; ତେଣୁ ସେ 'ଭଗବାନ' ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ, ଶକ୍ତି, ବଳ, ଏଶ୍ୱର୍ୟ, ପ୍ରଭାବ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ତାଙ୍କରେ ଅଛି।
ଭଗଵଚ୍ଛବ୍ଦଵାଚ୍ଯାନି ଵିନା ହେଯୈର୍ ଗୁଣାଦିଭିଃ ସର୍ଵାଣି ତତ୍ର ଭୂତାନି ନିଵସନ୍ତି ପରାତ୍ମନି
ଯେଉଁ ପରମ ଆତ୍ମାକୁ 'ଭଗବାନ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେଠି କୌଣସି ମନ୍ଦ ଗୁଣ ବା ଦୋଷ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାହାରେ ବସିଛନ୍ତି।
ଭୂତେଷୁ ଚ ସ ସର୍ଵାତ୍ମା ଵାସୁଦେଵସ୍ ତତଃ ସ୍ମୃତଃ ଉଵାଚେଦଂ ମହର୍ଷିଭ୍ଯଃ ପୁରା ପୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରଜାପତିଃ
ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଆତ୍ମା; ଏହି କାରଣରୁ ସେ 'ବାସୁଦେବ' ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ, ମହାର୍ଷିମାନେ ପଚାରିଲେ, ପ୍ରଜାପତି ଏହି କଥା କହିଥିଲେ।
ନାମଵ୍ଯାଖ୍ଯାମ୍ ଅନନ୍ତସ୍ଯ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ତତ୍ତ୍ଵତଃ ଭୂତେଷୁ ଵସତେ ଯୋ ଽନ୍ତର୍ ଵସନ୍ତ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ଚ ତାନି ଯତ୍ ଧାତା ଵିଧାତା ଜଗତାଂ ଵାସୁଦେଵସ୍ ତତଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଅନନ୍ତ ବାସୁଦେବଙ୍କ ନାମର ସତ୍ୟ ଅର୍ଥ ହେଉଛି — ସେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଭିତରେ ବସନ୍ତି, ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ବସନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ, ଏହି କାରଣରୁ ସେ 'ବାସୁଦେବ' ପ୍ରଭୁ।
ସ ସର୍ଵଭୂତପ୍ରକୃତିର୍ ଗୁଣାଂଶ୍ ଚ ଦୋଷାଂଶ୍ ଚ ସର୍ଵାନ୍ ସଗୁଣୋ ହ୍ଯ୍ ଅତୀତଃ ଅତୀତସର୍ଵାଵରଣୋ ଽଖିଲାତ୍ମା ତେନାଵୃତଂ ଯଦ୍ ଭୁଵନାନ୍ତରାଲମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ସ୍ୱଭାବ, ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ; ଗୁଣ ସହିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଉପରେ ଅତୀତ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା। ସେଇ ଜଗତମଧ୍ୟର ଖାଲି ସ୍ଥାନକୁ ଆବୃତ କରିଛନ୍ତି।