କେନ ବନ୍ଧେନ ବଦ୍ଧୋ ଽହଂ କାରଣଂ କିମ୍ ଅକାରଣମ୍ କିଂ କାର୍ଯଂ କିମ୍ ଅକାର୍ଯଂ ଵା କିଂ ଵାଚ୍ଯଂ କିଂ ନ ଚୋଚ୍ଯତେ
ମୁଁ କେଉଁଠି ବନ୍ଧା ହେଇଛି? କାହିଁକି ଏହି ବନ୍ଧନ, କାହିଁକି ନୁହେଁ? କଣ କରିବା ଉଚିତ, କଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ? କଣ କହିବା ଉଚିତ, କଣ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ?
କୋ ଧର୍ମଃ କଶ୍ ଚ ଵାଧର୍ମଃ କସ୍ମିନ୍ ଵର୍ତେତ ଵୈ କଥମ୍ କିଂ କର୍ତଵ୍ଯମ୍ ଅକର୍ତଵ୍ଯଂ କିଂ ଵା କିଂ ଗୁଣଦୋଷଵତ୍
ଧର୍ମ କଣ, ଅଧର୍ମ କଣ? କେଉଁ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ କିପରି? କଣ କରିବା ଉଚିତ, କଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ? କେଉଁଥିରେ ଗୁଣ ଅଛି, କେଉଁଥିରେ ଦୋଷ ଅଛି?
ଏଵଂ ପଶୁସମୈର୍ ମୂଢୈର୍ ଅଜ୍ଞାନପ୍ରଭଵଂ ମହତ୍ ଅଵାପ୍ଯତେ ନରୈର୍ ଦୁଃଖଂ ଶିଶ୍ନୋଦରପରାଯଣୈଃ
ଏଭଳି ଗୋଅଁ ଭଳି ମୂଢ଼ ଲୋକମାନେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଅଜ୍ଞାନ ବଡ଼ ଦୁଃଖର କାରଣ, ସେମାନେ ଖାଇବା ଓ ମନର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣରେ ଲାଗି ରହି, ଅନ୍ତେ ଦୁଃଖକୁ ହାସଲ କରନ୍ତି ।
ଅଜ୍ଞାନଂ ତାମସୋ ଭାଵଃ କାର୍ଯାରମ୍ଭପ୍ରଵୃତ୍ତଯଃ ଅଜ୍ଞାନିନାଂ ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ କର୍ମଲୋପସ୍ ତତୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଅଜ୍ଞାନ ଅନ୍ଧକାରର ଗୁଣ, ଏହିଠାରୁ କାମ କରିବାର ଇଚ୍ଛା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହିପରି କାମରେ ଲାଗିଯାନ୍ତି, ଏହିଠାରୁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଦେବା ଆସେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ!
ନରକଂ କର୍ମଣାଂ ଲୋପାତ୍ ଫଲମ୍ ଆହୁର୍ ମହର୍ଷଯଃ ତସ୍ମାଦ୍ ଅଜ୍ଞାନିନାଂ ଦୁଃଖମ୍ ଇହ ଚାମୁତ୍ର ଚୋତ୍ତମମ୍
ମହାର୍ଷିମାନେ କହନ୍ତି, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ ନରକ ମିଳେ । ତେଣୁ ଅଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ଏଠି ଓ ପରେ, ଦୁହିଁଠି ସବୁଠୁ ବେଶି ।
ଜରାଜର୍ଜରଦେହଶ୍ ଚ ଶିଥିଲାଵଯଵଃ ପୁମାନ୍ ଵିଚଲଚ୍ଛୀର୍ଣଦଶନୋ ଵଲିସ୍ନାଯୁଶିରାଵୃତଃ
ବୟସରେ ଦେହ ଅତି କ୍ଷୀଣ, ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଶିଥିଳ, ଦାନ୍ତ ଢିଲା ଓ ଖସିଯାଇଛି, ଚର୍ମ, ନସା ଓ ଶିରା ଭାଙ୍ଗି ଗଲା ।
ଦୂରପ୍ରନଷ୍ଟନଯନୋ ଵ୍ଯୋମାନ୍ତର୍ଗତତାରକଃ ନାସାଵିଵରନିର୍ଯାତରୋମପୁଞ୍ଜଶ୍ ଚଲଦ୍ଵପୁଃ
ଦୂର ଦେଖିବା ଶକ୍ତି ହରାଇଛି, ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ତାରା ଦେଖିପାରେ, ନାକରୁ କେଶ ନିସ୍କାସି ଆସୁଛି, ଦେହ କମ୍ପିଯାଉଛି ।
ପ୍ରକଟୀଭୂତସର୍ଵାସ୍ଥିର୍ ନତପୃଷ୍ଠାସ୍ଥିସଂହତିଃ ଉତ୍ସନ୍ନଜଠରାଗ୍ନିତ୍ଵାଦ୍ ଅଲ୍ପାହାରୋ ଽଲ୍ପଚେଷ୍ଟିତଃ
ସମସ୍ତ ହାଡ଼ ଚାଲି ଦେଖାଯାଉଛି, ପିଠିର ହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗି ଗଲା, ପେଟର ଅଗ୍ନି ନିଶ୍ଵାସି ଗଲା, ସେ ଅତି ଅଳ୍ପ ଖାଏ ଓ ଅଳ୍ପ କାମ କରେ ।
କୃଚ୍ଛ୍ରଚଙ୍କ୍ରମଣୋତ୍ଥାନଶଯନାସନଚେଷ୍ଟିତଃ ମନ୍ଦୀଭଵଚ୍ଛ୍ରୋତ୍ରନେତ୍ରଗଲଲ୍ଲାଲାଵିଲାନନଃ
ଚାଲିବା, ଉଠିବା, ସୋଇବା, ବସିବା — ସବୁ କାମ କଷ୍ଟର, କାନ ଓ ଚକ୍ଷୁ ଶକ୍ତି ହ୍ରାସ ପାଇଛି, ମୁଁହ ଲାଲାରେ ଭରିଯାଇଛି ।
ଅନାଯତ୍ତୈଃ ସମସ୍ତୈଶ୍ ଚ କରଣୈର୍ ମରଣୋନ୍ମୁଖଃ ତତ୍କ୍ଷଣେ ଽପ୍ଯ୍ ଅନୁଭୂତାନାମ୍ ଅସ୍ମର୍ତାଖିଲଵସ୍ତୁନାମ୍
ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ନାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ମୁଖୀନ, ଏଠାରୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତର ଅନୁଭବ ମଧ୍ୟ ସେ ମନେ ପକାଇପାରେ ନାହିଁ ।
ସକୃଦ୍ ଉଚ୍ଚାରିତେ ଵାକ୍ଯେ ସମୁଦ୍ଭୂତମହାଶ୍ରମଃ ଶ୍ଵାସକାସାମଯାଯାସସମୁଦ୍ଭୂତପ୍ରଜାଗରଃ
ଏକ ଶବ୍ଦ କହିଲେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ କ୍ଲାନ୍ତି ଆସେ, ଶ୍ୱାସ, କାଶ ଓ ରୋଗର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ ।
ଅନ୍ଯେନୋତ୍ଥାପ୍ଯତେ ଽନ୍ଯେନ ତଥା ସଂଵେଶ୍ଯତେ ଜରୀ ଭୃତ୍ଯାତ୍ମପୁତ୍ରଦାରାଣାମ୍ ଅପମାନପରାକୃତଃ
ଏକ ଲୋକ ଉଠାଏ, ଆଉ ଜଣେ ସୋଇଏ, ବୟସରେ ଦାସ, ପୁଅ, ଝିଅ ଓ ଜଣା ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରନ୍ତି ।
ପ୍ରକ୍ଷୀଣାଖିଲଶୌଚଶ୍ ଚ ଵିହାରାହାରସଂସ୍ପୃହଃ ହାସ୍ଯଃ ପରିଜନସ୍ଯାପି ନିର୍ଵିଣ୍ଣାଶେଷବାନ୍ଧଵଃ
ସମସ୍ତ ପବିତ୍ରତା ହରାଇଯାଇଛି, ଖେଳ ଓ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ଆସା ରହିଛି, ନିଜ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ହସନ୍ତି, ସମସ୍ତ ବାନ୍ଧବ ଛାଡ଼ି ଦେଇଛନ୍ତି ।
ଅନୁଭୂତମ୍ ଇଵାନ୍ଯସ୍ମିଞ୍ ଜନ୍ମନ୍ଯ୍ ଆତ୍ମଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍ ସଂସ୍ମରନ୍ ଯୌଵନେ ଦୀର୍ଘଂ ନିଶ୍ଵସିତ୍ଯ୍ ଅତିତାପିତଃ
ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମର ଭଳି ପୂର୍ବର କାର୍ଯ୍ୟ ମନେ ପକାଏ, ବୟସରେ ଯୁବକାଳ ମନେ ପକାଇ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ଦୁଃଖିତ ହୁଏ ।
ଏଵମାଦୀନି ଦୁଃଖାନି ଜରାଯାମ୍ ଅନୁଭୂଯ ଚ ମରଣେ ଯାନି ଦୁଃଖାନି ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଶୃଣୁ ତାନ୍ଯ୍ ଅପି
ଏଭଳି ବୟସର ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରି, ଏବେ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟର ଦୁଃଖ କଥା ଶୁଣ ।
ଶ୍ଲଥଗ୍ରୀଵାଙ୍ଘ୍ରିହସ୍ତୋ ଽଥ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵେପଥୁନା ନରଃ ମୁହୁର୍ ଗ୍ଲାନିପରଶ୍ ଚାସୌ ମୁହୁର୍ ଜ୍ଞାନବଲାନ୍ଵିତଃ
ଗଳା, ପାଦ ଓ ହାତ ଶିଥିଳ ହୋଇଯାଏ, ଦେହ କମ୍ପିଯାଏ, କେବେ ଦୁର୍ବଳତା, କେବେ ଜ୍ଞାନ ଓ ଶକ୍ତି ଆସେ ।
ହିରଣ୍ଯଧାନ୍ଯତନଯଭାର୍ଯାଭୃତ୍ଯଗୃହାଦିଷୁ ଏତେ କଥଂ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତୀତ୍ଯ୍ ଅତୀଵ ମମତାକୁଲଃ
ମୋର ସମ୍ପଦ, ଧାନ୍ୟ, ପୁଅ, ଝିଅ, ଜଣା, ଦାସ, ଘର ଓ ଆଦି ଏମାନେ କେମିତି ହେବେ? — ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ମୁଁ ଅତି ଆସକ୍ତ ହୁଏ ।
ମର୍ମଵିଦ୍ଭିର୍ ମହାରୋଗୈଃ କ୍ରକଚୈର୍ ଇଵ ଦାରୁଣୈଃ ଶରୈର୍ ଇଵାନ୍ତକସ୍ଯୋଗ୍ରୈଶ୍ ଛିଦ୍ଯମାନାସ୍ଥିବନ୍ଧନଃ
ମହା ରୋଗ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ, ଦେହର ହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକୁ ମନେ ହୁଏ ଯେ କଠିନ କର୍ତ୍ତନ ହେଉଛି, ମୃତ୍ୟୁର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶର ଭଳି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି ।
ପରିଵର୍ତମାନତାରାକ୍ଷି ହସ୍ତପାଦଂ ମୁହୁଃ କ୍ଷିପନ୍ ସଂଶୁଷ୍ଯମାଣତାଲ୍ଵୋଷ୍ଠକଣ୍ଠୋ ଘୁରଘୁରାଯତେ
ତାରା ଘୁରାଇ ଘୁରାଇ ଦେଖୁଛି, ହାତ ପା ଆବାରେ ଆବାରେ ଛାଡ଼ୁଛି, ତାଳୁ, ଓଠ ଓ ଗଳା ଶୁଖିଯାଉଛି, ଏବଂ ଘୁର ଘୁର ଶବ୍ଦରେ କଣ୍ଠ ଦେଉଛି।
ନିରୁଦ୍ଧକଣ୍ଠଦେଶୋ ଽପି ଉଦାନଶ୍ଵାସପୀଡିତଃ ତାପେନ ମହତା ଵ୍ଯାପ୍ତସ୍ ତୃଷା ଵ୍ଯାପ୍ତସ୍ ତଥା କ୍ଷୁଧା
ଗଳା ଅଟକିଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଉପରକୁ ଚାଲିଥିବା ଶ୍ୱାସର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପୀଡ଼ିତ, ଭୟଙ୍କର ତାପରେ ଆବୃତ, ତିନି ତିନି ତରହର ତରସା ଓ ଭୋକରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୁଏ।
କ୍ଲେଶାଦ୍ ଉତ୍କ୍ରାନ୍ତିମ୍ ଆପ୍ନୋତି ଯାମ୍ଯକିଂକରପୀଡିତଃ ତତଶ୍ ଚ ଯାତନାଦେହଂ କ୍ଲେଶେନ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ
ଯମର ଦୂତମାନଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଇ, ଶରୀର ଛାଡ଼ି ଯାଏ, ଏବଂ ପରେ ଯନ୍ତ୍ରଣାର ଦେହ ଧାରଣ କରେ।
ଏତାନ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯାନି ଚୋଗ୍ରାଣି ଦୁଃଖାନି ମରଣେ ନୃଣାମ୍ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ନରକେ ଯାନି ପ୍ରାପ୍ଯନ୍ତେ ପୁରୁଷୈର୍ ମୃତୈଃ
ମଣିଷମାନେ ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ଯେଉଁ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ଏବଂ ମୃତ ପୁରୁଷମାନେ ନରକରେ ଯେଉଁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।
ଯାମ୍ଯକିଂକରପାଶାଦିଗ୍ରହଣଂ ଦଣ୍ଡତାଡନମ୍ ଯମସ୍ଯ ଦର୍ଶନଂ ଚୋଗ୍ରମ୍ ଉଗ୍ରମାର୍ଗଵିଲୋକନମ୍
ଯମର ଦୂତମାନେ ପାଶ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପକରଣରେ ଧରିବା, ଲାଠିରେ ପିଟିବା, ଯମଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଦର୍ଶନ, ଏବଂ ଭୟାନକ ମାର୍ଗର ଦେଖା।
କରମ୍ଭଵାଲୁକାଵହ୍ନିଯନ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରାଦିଭୀଷଣେ ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ଯାତନାଯାଶ୍ ଚ ଯାତନାଦି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଚକିରେ ଚକିବା, ବାଲୁକା ଓ ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ିବା, ଯନ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ରର ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଏବଂ ଯନ୍ତ୍ରଣାର ଆରମ୍ଭ—ଏହା ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଭୟଙ୍କର, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
କ୍ରକଚୈଃ ପୀଡ୍ଯମାନାନାଂ ମୃଷାଯାଂ ଚାପି ଧ୍ମାପ୍ଯତାମ୍ କୁଠାରୈଃ ପାଟ୍ଯମାନାନାଂ ଭୂମୌ ଚାପି ନିଖନ୍ଯତାମ୍
କିଏ ଚରମିରେ ଚିରାଯାଉଛି, କିଏ ମିଥ୍ୟା କହିବାରେ ପୋଡ଼ାଯାଉଛି, କିଏ କୁଠାରରେ କାଟାଯାଉଛି, କିଏ ଭୂମିରେ ପୋତାଯାଉଛି।
ଶୂଲେଷ୍ଵ୍ ଆରୋପ୍ଯମାଣାନାଂ ଵ୍ଯାଘ୍ରଵକ୍ତ୍ରେ ପ୍ରଵେଶ୍ଯତାମ୍ ଗୃଧ୍ରୈଃ ସଂଭକ୍ଷ୍ଯମାଣାନାଂ ଦ୍ଵୀପିଭିଶ୍ ଚୋପଭୁଜ୍ଯତାମ୍
କିଏ କାଠିରେ ଚଢ଼ାଯାଉଛି, କିଏ ବାଘର ମୁହଁରେ ପକାଯାଉଛି, କିଏ ଗୃଧ୍ରରେ ଖାଉଁଛି, କିଏ ଅନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ଖାଉଛନ୍ତି।
କ୍ଵଥ୍ଯତାଂ ତୈଲମଧ୍ଯେ ଚ କ୍ଲିଦ୍ଯତାଂ କ୍ଷାରକର୍ଦମେ ଉଚ୍ଚାନ୍ ନିପାତ୍ଯମାନାନାଂ କ୍ଷିପ୍ଯତାଂ କ୍ଷେପଯନ୍ତ୍ରକୈଃ
କିଏ ତେଲ ମଧ୍ୟରେ ଉବାଯାଉଛି, କିଏ କ୍ଷାର ମାଟିରେ ଭିଜାଯାଉଛି, କିଏ ଉଚ୍ଚ ଠାରୁ ଫିଙ୍ଗାଯାଉଛି, କିଏ ଯନ୍ତ୍ରରେ ଛାଡ଼ାଯାଉଛି।
ନରକେ ଯାନି ଦୁଃଖାନି ପାପହେତୂଦ୍ଭଵାନି ଵୈ ପ୍ରାପ୍ଯନ୍ତେ ନାରକୈର୍ ଵିପ୍ରାସ୍ ତେଷାଂ ସଂଖ୍ଯା ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ନରକରେ ଯେଉଁ ଦୁଃଖ, ପାପର ଫଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ନରକବାସୀମାନେ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେଗୁଡ଼ିକର ଗଣନା ନାହିଁ।
ନ କେଵଲଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠା ନରକେ ଦୁଃଖପଦ୍ଧତିଃ ସ୍ଵର୍ଗେ ଽପି ପାତଭୀତସ୍ଯ କ୍ଷଯିଷ୍ଣୋର୍ ନାସ୍ତି ନିର୍ଵୃତିଃ
କେବଳ ନରକରେ ନୁହେଁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସଂସାରରେ ଯେଉଁ ଭୟ ଓ ନଶ୍ୱରତା ଅଛି, ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ଦୀର୍ଘ ସୁଖ ନାହିଁ।
ପୁନଶ୍ ଚ ଗର୍ଭୋ ଭଵତି ଜାଯତେ ଚ ପୁନର୍ ନରଃ ଗର୍ଭେ ଵିଲୀଯତେ ଭୂଯୋ ଜାଯମାନୋ ଽସ୍ତମ୍ ଏତି ଚ
ପୁଣି ମଣିଷ ଗର୍ଭରେ ପଡ଼େ, ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଗର୍ଭରେ ଲିନ ହୁଏ, ଜନ୍ମ ନେଇ ପୁଣି ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।