ସର୍ଵେଷାମ୍ ଏଵ ଭୂତାନାଂ ତ୍ରିଵିଧଃ ପ୍ରତିସଂଚରଃ ନୈମିତ୍ତିକଃ ପ୍ରାକୃତିକସ୍ ତଥୈଵାତ୍ଯନ୍ତିକୋ ମତଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ତିନି ପ୍ରକାରର ବିଲୟ ଅଛି: ନିମିତ୍ତିକ, ପ୍ରାକୃତିକ ଏବଂ ପରମ।
ବ୍ରାହ୍ମୋ ନୈମିତ୍ତିକସ୍ ତେଷାଂ କଲ୍ପାନ୍ତେ ପ୍ରତିସଂଚରଃ ଆତ୍ଯନ୍ତିକୋ ଵୈ ମୋକ୍ଷଶ୍ ଚ ପ୍ରାକୃତୋ ଦ୍ଵିପରାର୍ଧିକଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମ ବିଲୟ ହେଉଛି ନିମିତ୍ତିକ, କଳ୍ପର ଶେଷରେ ହୁଏ; ପରମ ବିଲୟ ହେଉଛି ମୋକ୍ଷ, ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ବିଲୟ ଦୁଇ ପରାର୍ଧ ସମୟର।
ପରାର୍ଧସଂଖ୍ଯାଂ ଭଗଵଂସ୍ ତ୍ଵମ୍ ଆଚକ୍ଷ୍ଵ ଯଥୋଦିତାମ୍ ଦ୍ଵିଗୁଣୀକୃତଯଜ୍ଜ୍ଞେଯଃ ପ୍ରାକୃତଃ ପ୍ରତିସଂଚରଃ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଦୟାକରି ପରାର୍ଧର ସଂଖ୍ୟା କେମିତି ଅଛି, ତାହା ସଠିକ୍ ଭାବେ କହନ୍ତୁ। ଏହାର ଦୁଇଗୁଣା ଯେତେ ସମୟ ହୁଏ, ସେଇ ସମୟରେ ପ୍ରକୃତିର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୟ ଘଟେ।
ସ୍ଥାନାତ୍ ସ୍ଥାନଂ ଦଶଗୁଣମ୍ ଏକୈକଂ ଗଣ୍ଯତେ ଦ୍ଵିଜାଃ ତତୋ ଽଷ୍ଟାଦଶମେ ଭାଗେ ପରାର୍ଧମ୍ ଅଭିଧୀଯତେ
ଏକ ଅବସ୍ଥାରୁ ଅନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ଯିବାକୁ, ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀଠାରୁ ଦଶଗୁଣା ହୋଇଥାଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ। ଏଭଳି, ଅଷ୍ଟାଦଶତମ ଭାଗରେ ଏହାକୁ ପରାର୍ଧ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପରାର୍ଧଂ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଯତ୍ ତୁ ପ୍ରାକୃତଃ ସ ଲଯୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ତଦାଵ୍ଯକ୍ତେ ଽଖିଲଂ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ସହେତୌ ଲଯମ୍ ଏତି ଵୈ
ଯେଉଁ ସମୟ ପରାର୍ଧର ଦୁଇଗୁଣା ହୁଏ, ସେଇ ସମୟରେ ପ୍ରକୃତିର ମହାଲୟ ଘଟେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ। ଏବେ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ସମସ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତ ଓ ତାହାର କାରଣ ସହିତ ଏକାତ୍ମ ହୋଇଯାଏ।
ନିମେଷୋ ମାନୁଷୋ ଯୋ ଽଯଂ ମାତ୍ରାମାତ୍ରପ୍ରମାଣତଃ ତୈଃ ପଞ୍ଚଦଶଭିଃ କାଷ୍ଠା ତ୍ରିଂଶତ୍ କାଷ୍ଠାସ୍ ତଥା କଲା
ମଣିଷର ଏକ ଚକୁ ପଟିଆଁ, ଯାହାକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ମାପାଯାଏ, ସେଠିଏ ମୂଳ ମାପ। ଏମିତି ପନ୍ଦରଟି ଏମିତି ଚକୁ ପଟିଆଁ ହେଲେ ଏକ କଷ୍ଠା ହୁଏ, ଏବଂ ତିରିଶିଟି କଷ୍ଠା ମିଶି ଏକ କଳା ହୁଏ।
ନାଡିକା ତୁ ପ୍ରମାଣେନ କଲା ଚ ଦଶ ପଞ୍ଚ ଚ ଉନ୍ମାନେନାମ୍ଭସଃ ସା ତୁ ପଲାନ୍ଯ୍ ଅର୍ଧତ୍ରଯୋଦଶ
ଏକ ନାଡିକାର ମାପ ହେଉଛି ପନ୍ଦରଟି କଳା। ପାଣିର ମାପ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହା ବାରଟି ଓ ଅର୍ଧ ପଳା ହୁଏ।
ହେମମାଷୈଃ କୃତଚ୍ଛିଦ୍ରା ଚତୁର୍ଭିଶ୍ ଚତୁରଙ୍ଗୁଲୈଃ ମାଗଧେନ ପ୍ରମାଣେନ ଜଲପ୍ରସ୍ଥସ୍ ତୁ ସ ସ୍ମୃତଃ
ଚାରିଟି ସୁନା ମାଷା ଦ୍ୱାରା ଛିଦ୍ର କରାଯାଇଥିବା, ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଚାରି ଅଙ୍ଗୁଳ ଲମ୍ବା ଥିବା ପାତ୍ର, ମାଗଧ ମାପ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହାକୁ ପାଣି ପ୍ରସ୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ନାଡିକାଭ୍ଯାମ୍ ଅଥ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ମୁହୂର୍ତୋ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ ଅହୋରାତ୍ରଂ ମୁହୂର୍ତାସ୍ ତୁ ତ୍ରିଂଶନ୍ ମାସୋ ଦିନୈସ୍ ତଥା
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଦୁଇଟି ନାଡିକା ମିଶି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ହୁଏ। ତିରିଶିଟି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମିଶି ଏକ ଦିନ ଓ ରାତି ହୁଏ, ଏବଂ ଏଭଳି ଦିନ ମିଶି ଏକ ମାସ ହୁଏ।
ମାସୈର୍ ଦ୍ଵାଦଶଭିର୍ ଵର୍ଷମ୍ ଅହୋରାତ୍ରଂ ତୁ ତଦ୍ ଦିଵି ତ୍ରିଭିର୍ ଵର୍ଷଶତୈର୍ ଵର୍ଷଂ ଷଷ୍ଟ୍ଯା ଚୈଵାସୁରଦ୍ଵିଷାମ୍
ବାରଟି ମାସ ମିଶି ଏକ ବର୍ଷ ହୁଏ, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗର ଏକ ଦିନ ଓ ରାତି ହେଉଛି ଦେବତାଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ତିନିଶ ଶତ ବର୍ଷ ସମାନ।
ତୈସ୍ ତୁ ଦ୍ଵାଦଶସାହସ୍ରୈଶ୍ ଚତୁର୍ଯୁଗମ୍ ଉଦାହୃତମ୍ ଚତୁର୍ଯୁଗସହସ୍ରଂ ତୁ କଥ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଦିନମ୍
ଏହି ବାର ହଜାର ବର୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଚତୁର୍ୟୁଗ ହୁଏ। ଏହିପରି ହଜାର ଚତୁର୍ୟୁଗ ମିଶି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏକ ଦିନ ହୁଏ।
ସ କଲ୍ପସ୍ ତତ୍ର ମନଵଶ୍ ଚତୁର୍ଦଶ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ତଦନ୍ତେ ଚୈଵ ଭୋ ଵିପ୍ରା ବ୍ରହ୍ମନୈମିତ୍ତିକୋ ଲଯଃ
ଏହି ହେଉଛି କଳ୍ପ, ଯେଉଁଥିରେ ଚଉଦଟି ମନୁ ଅଛନ୍ତି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ। ଏହାର ଶେଷରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିମିତ୍ତରେ ଲୟ ଘଟେ।
ତସ୍ଯ ସ୍ଵରୂପମ୍ ଅତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ଦ୍ଵିଜେନ୍ଦ୍ରା ଗଦତୋ ମମ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ପ୍ରାକୃତଂ ଭୂଯସ୍ ତତୋ ଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅହଂ ଲଯମ୍
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏହି ଲୟର ଅତି ଭୟଙ୍କର ସ୍ୱରୂପକୁ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏହା ପରେ ମୁଁ ପ୍ରକୃତିର ଲୟ ବିଷୟରେ ଆଉ କହିବି।
ଚତୁର୍ଯୁଗସହସ୍ରାନ୍ତେ କ୍ଷୀଣପ୍ରାଯେ ମହୀତଲେ ଅନାଵୃଷ୍ଟିର୍ ଅତୀଵୋଗ୍ରା ଜାଯତେ ଶତଵାର୍ଷିକୀ
ହଜାର ଚତୁର୍ୟୁଗ ଶେଷରେ, ଯେତେବେଳେ ପୃଥିବୀ ପ୍ରାୟ ଶୁନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ଦୀର୍ଘ ଭୟଙ୍କର ଅନାବୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
ତତୋ ଯାନ୍ଯ୍ ଅଲ୍ପସାରାଣି ତାନି ସତ୍ତ୍ଵାନ୍ଯ୍ ଅନେକଶଃ କ୍ଷଯଂ ଯାନ୍ତି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପାର୍ଥିଵାନ୍ଯ୍ ଅତିପୀଡନାତ୍
ତାପରେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅଳ୍ପ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବିଶେଷକରି ପୃଥିବୀର ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଅତି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ତତଃ ସ ଭଗଵାନ୍ କୃଷ୍ଣୋ ରୁଦ୍ରରୂପୀ ତଥାଵ୍ଯଯଃ କ୍ଷଯାଯ ଯତତେ କର୍ତୁମ୍ ଆତ୍ମସ୍ଥାଃ ସକଲାଃ ପ୍ରଜାଃ
ତାପରେ, ସେଇ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ, ଯିଏ ରୁଦ୍ରର ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଅବିନାଶୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରନ୍ତି।
ତତଃ ସ ଭଗଵାନ୍ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଭାନୋଃ ସପ୍ତସୁ ରଶ୍ମିଷୁ ସ୍ଥିତଃ ପିବତ୍ଯ୍ ଅଶେଷାଣି ଜଲାନି ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ତାପରେ, ସେଇ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସାତଟି କିରଣରେ ବସି, ସମସ୍ତ ଜଳକୁ ପିଇଯାନ୍ତି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପୀତ୍ଵାମ୍ଭାଂସି ସମସ୍ତାନି ପ୍ରାଣିଭୂତଗତାନି ଵୈ ଶୋଷଂ ନଯତି ଭୋ ଵିପ୍ରାଃ ସମସ୍ତଂ ପୃଥିଵୀତଲମ୍
ସେଇ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଜଳକୁ ପିଇ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ତଳକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦିଅନ୍ତି।
ସମୁଦ୍ରାନ୍ ସରିତଃ ଶୈଲାଞ୍ ଶୈଲପ୍ରସ୍ରଵଣାନି ଚ ପାତାଲେଷୁ ଚ ଯତ୍ ତୋଯଂ ତତ୍ ସର୍ଵଂ ନଯତି କ୍ଷଯମ୍
ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, ପାହାଡ଼, ପାହାଡ଼ର ଝରଣା ଏବଂ ପାତାଳରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଜଳକୁ ସେ ନଶ୍ଟ କରିଦିଅନ୍ତି।
ତତସ୍ ତସ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଅଭାଵେନ ତୋଯାହାରୋପବୃଂହିତାଃ ସହସ୍ରରଶ୍ମଯଃ ସପ୍ତ ଜାଯନ୍ତେ ତତ୍ର ଭାସ୍କରାଃ
ତାପରେ, ଏହି ଜଳ ନଥିବାରୁ, ସାତଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପ୍ରତ୍ୟେକଟିର ହଜାର କିରଣ, ଏଠାରେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଏହି ଅଭାବ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ।
ଅଧଶ୍ ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ଚ ତେ ଦୀପ୍ତାସ୍ ତତଃ ସପ୍ତ ଦିଵାକରାଃ ଦହନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଶେଷଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସପାତାଲତଲଂ ଦ୍ଵିଜାଃ
ତାପରେ, ଉପରେ ଓ ତଳେ, ସେଇ ତେଜସ୍ୱୀ ସାତି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାତାଳ ସହିତ ତିନି ଜଗତକୁ ପୁରାପୁରି ପୋଡ଼ିଦେଉଛନ୍ତି।
ଦହ୍ଯମାନଂ ତୁ ତୈର୍ ଦୀପ୍ତୈସ୍ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଦୀପ୍ତଭାସ୍କରୈଃ ସାଦ୍ରିନଗାର୍ଣଵାଭୋଗଂ ନିଃସ୍ନେହମ୍ ଅଭିଜାଯତେ
ସେଇ ତେଜସ୍ୱୀ ସୂର୍ଯ୍ୟମାନେ ତିନି ଜଗତ, ପାହାଡ଼, ସହର ଓ ସମୁଦ୍ର ସହିତ ଜଳାଇଦେଲେ, ସମସ୍ତ ଆର୍ଦ୍ରତା ହରାଇଯାଏ ଓ ଶୁଷ୍କତା ଛାଇଯାଏ।
ତତୋ ନିର୍ଦଗ୍ଧଵୃକ୍ଷାମ୍ବୁ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମ୍ ଅଖିଲଂ ଦ୍ଵିଜାଃ ଭଵତ୍ଯ୍ ଏଷା ଚ ଵସୁଧା କୂର୍ମପୃଷ୍ଠୋପମାକୃତିଃ
ତାପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଗଛ ଓ ପାଣି ସବୁ ଜଳିଯିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ତିନି ଜଗତ କୁମିର ପିଠି ଭଳି ଏକ ଭୂମିରୂପ ହୋଇଯାଏ।
ତତଃ କାଲାଗ୍ନିରୁଦ୍ରୋ ଽସୌ ଭୂତସର୍ଗହରୋ ହରଃ ଶେଷାହିଶ୍ଵାସସଂତାପାତ୍ ପାତାଲାନି ଦହତ୍ଯ୍ ଅଧଃ
ତାପରେ, ସେଇ କାଳାଗ୍ନି ରୂପୀ ରୁଦ୍ର, ଯିଏ ସୃଷ୍ଟିକୁ ନଶ୍ୱର କରନ୍ତି, ଶେଷ ନାଗଙ୍କର ଶ୍ୱାସର ତାପରେ, ତଳରେ ପାତାଳକୁ ପୋଡ଼ିଦେଉଛନ୍ତି।
ପାତାଲାନି ସମସ୍ତାନି ସ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ଜ୍ଵଲନୋ ମହାନ୍ ଭୂମିମ୍ ଅଭ୍ଯେତ୍ଯ ସକଲଂ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ତୁ ଵସୁଧାତଲମ୍
ସେଇ ବଡ଼ ଜ୍ୱାଳାମୟ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ପାତାଳକୁ ପୋଡ଼ିଦେଇ, ପୃଥିବୀକୁ ଆସି, ସମସ୍ତ ଭୂମିକୁ ଜଳାଇଦେଉଛନ୍ତି।
ଭୁଵୋ ଲୋକଂ ତତଃ ସର୍ଵଂ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ଚ ଦାରୁଣଃ ଜ୍ଵାଲାମାଲାମହାଵର୍ତସ୍ ତତ୍ରୈଵ ପରିଵର୍ତତେ
ତାପରେ, ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଳା ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଜଳାଇଦେଉଛି।
ଅମ୍ବରୀଷମ୍ ଇଵାଭାତି ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମ୍ ଅଖିଲଂ ତଦା ଜ୍ଵାଲାଵର୍ତପରୀଵାରମ୍ ଉପକ୍ଷୀଣବଲାସ୍ ତତଃ
ସେ ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ତିନି ଜଗତ ଅମ୍ବରୀଷ ଭସ୍ମ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ଚାରିପାଖରେ ଅଗ୍ନିର ଘୂର୍ଣ୍ଣି ଜ୍ୱାଳା ଘେରିଅଛି, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଶେଷ ହୋଇଯାଏ।
ତତସ୍ ତାପପରୀତାସ୍ ତୁ ଲୋକଦ୍ଵଯନିଵାସିନଃ ହୃତାଵକାଶା ଗଚ୍ଛନ୍ତି ମହର୍ଲୋକଂ ଦ୍ଵିଜାସ୍ ତଦା
ତାପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଦୁଇ ଲୋକର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ତାପରେ ପୀଡ଼ିତ ଓ ଅବକାଶ ହରାଇ, ମହର୍ଲୋକକୁ ଚାଲିଯାନ୍ତି।
ତସ୍ମାଦ୍ ଅପି ମହାତାପତପ୍ତା ଲୋକାସ୍ ତତଃ ପରମ୍ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଜନଲୋକଂ ତେ ଦଶାଵୃତ୍ଯା ପରୈଷିଣଃ
ସେଠାରୁ, ଅଧିକ ତାପରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ସେମାନେ ଉଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟ ଦେଖି ଜନଲୋକକୁ ଚାଲିଯାନ୍ତି।
ତତୋ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ଜଗତ୍ ସର୍ଵଂ ରୁଦ୍ରରୂପୀ ଜନାର୍ଦନଃ ମୁଖନିଃଶ୍ଵାସଜାନ୍ ମେଘାନ୍ କରୋତି ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଜଳାଇଦେଇ, ରୁଦ୍ର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଜନାର୍ଦନ, ମୁହଁରୁ ଶ୍ୱାସ ଦେଇ ମେଘ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।