ଏଵଂ ଶୁଶ୍ରୂଷଵୋ ଦାନେ ସତ୍ଯେ ପ୍ରାଣ୍ଯଭିରକ୍ଷଣେ ତତଃ ପାଦପ୍ରଵୃତ୍ତେ ତୁ ଧର୍ମେ ଶ୍ରେଯୋ ନିପତ୍ସ୍ଯତେ
ଏପରି ଦାନ, ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରାଣୀରକ୍ଷାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଶୀଳ ହେବା ସହ, ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମ ମୂଳ ନେବ, ସେତେବେଳେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଲାଭ ହେବ।
ତେଷାଂ ଲବ୍ଧାନୁମାନାନାଂ ଗୁଣେଷୁ ପରିଵର୍ତତାମ୍ ସ୍ଵାଦୁ କିଂ ତ୍ଵ୍ ଇତି ଵିଜ୍ଞାଯ ଧର୍ମ ଏଵ ଚ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଯେଉଁମାନେ ବିବେକ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି, ଗୁଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, କଣ ସତ୍ୟରେ ମଧୁର ତାହା ବୁଝି, ସେମାନେ କେବଳ ଧର୍ମକୁ ଦେଖନ୍ତି।
ଯଥା ହାନିକ୍ରମଂ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ ତଥା ଋଦ୍ଧିକ୍ରମଂ ଗତାଃ ପ୍ରଗୃହୀତେ ତତୋ ଧର୍ମେ ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି କୃତଂ ଯୁଗମ୍
ଯେପରି ଅବନତି ଆସିଥିଲା, ସେପରି ଉନ୍ନତି ଆସେ; ଧର୍ମକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଧରିଲେ, ସେମାନେ କୃତୟୁଗକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି।
ସାଧୁଵୃତ୍ତିଃ କୃତଯୁଗେ କଷାଯେ ହାନିର୍ ଉଚ୍ଯତେ ଏକ ଏଵ ତୁ କାଲୋ ଽଯଂ ହୀନଵର୍ଣୋ ଯଥା ଶଶୀ
କୃତୟୁଗରେ ସଦ୍ବ୍ୟବହାର ବ୍ୟାପ୍ତ ଥାଏ; କଳିୟୁଗରେ ଅବନତି ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ସମୟ ଏକ ଯୁଗ, ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଫିକା।
ଛନ୍ନଶ୍ ଚ ତମସା ସୋମୋ ଯଥା କଲିଯୁଗଂ ତଥା ମୁକ୍ତଶ୍ ଚ ତମସା ସୋମ ଏଵଂ କୃତଯୁଗଂ ଚ ତତ୍
ଯେପରି ଚାନ୍ଦ୍ରମା ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକାଯାଏ, ସେପରି କଳିୟୁଗ; ଏବଂ ଯେପରି ଚାନ୍ଦ୍ରମା ଅନ୍ଧକାରରୁ ମୁକ୍ତ, ସେପରି କୃତୟୁଗ।
ଅର୍ଥଵାଦଃ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଵେଦାର୍ଥ ଇତି ତଂ ଵିଦୁଃ ଅଵିଵିକ୍ତମ୍ ଅଵିଜ୍ଞାତଂ ଦାଯାଦ୍ଯମ୍ ଇହ ଧାର୍ଯତେ
ସ୍ତୁତି ହେଉଛି ପରମ ବ୍ରହ୍ମ; ଏହାକୁ ବେଦର ଅର୍ଥ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି। ଅସ୍ପଷ୍ଟ, ଅଜ୍ଞାତ ଉତ୍ତରାଧିକାର ଏଠାରେ ରହିଛି।
ଇଷ୍ଟଵାଦସ୍ ତପୋ ନାମ ତପୋ ହି ସ୍ଥଵିରୀକୃତଃ ଗୁଣୈଃ କର୍ମାଭିନିର୍ଵୃତ୍ତିର୍ ଗୁଣାଃ ଶୁଧ୍ଯନ୍ତି କର୍ମଣା
ସ୍ତୁତିକୁ ତପସ୍ ବୋଲାଯାଏ; ତପସ୍ ବୟସରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏ; କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଗୁଣ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ।
ଆଶୀସ୍ ତୁ ପୁରୁଷଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଶକାଲାନୁଵର୍ତିନୀ ଯୁଗେ ଯୁଗେ ଯଥାକାଲମ୍ ଋଷିଭିଃ ସମୁଦାହୃତା
ଆଶୀର୍ବାଦ ମଣିଷକୁ ଦେଖି, ଦେଶ ଓ ସମୟକୁ ଅନୁସରେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଯଥାଯଥିକ, ଋଷିମାନେ ଏହାକୁ କହିଛନ୍ତି।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାଂ ଦେଵାନାଂ ଚ ପ୍ରତିକ୍ରିଯା ଆଶିଷଶ୍ ଚ ଶିଵାଃ ପୁଣ୍ଯାସ୍ ତଥୈଵାଯୁର୍ ଯୁଗେ ଯୁଗେ
ଧର୍ମ, ଧନ, କାମ, ମୋକ୍ଷ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି; ଆଶୀର୍ବାଦ ଶୁଭ ଓ ପୁଣ୍ୟମୟ, ସେପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଆୟୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ।
ତଥା ଯୁଗାନାଂ ପରିଵର୍ତନାନି ଚିରପ୍ରଵୃତ୍ତାନି ଵିଧିସ୍ଵଭାଵାତ୍ କ୍ଷଣଂ ନ ସଂତିଷ୍ଠତି ଜୀଵଲୋକଃ କ୍ଷଯୋଦଯାଭ୍ଯାଂ ପରିଵର୍ତମାନଃ
ଏପରି ଯୁଗମାନଙ୍କର ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ଚାଲିଆସିଛି, ଭାଗ୍ୟର ସ୍ୱଭାବରୁ ଘଟେ; ଜୀବଜଗତ କ୍ଷଣମାତ୍ର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏକାଗ୍ର ରହେନାହିଁ, କ୍ଷୟ ଓ ବୃଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ସଦା ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ।
ସର୍ଵେଷାମ୍ ଏଵ ଭୂତାନାଂ ତ୍ରିଵିଧଃ ପ୍ରତିସଂଚରଃ ନୈମିତ୍ତିକଃ ପ୍ରାକୃତିକସ୍ ତଥୈଵାତ୍ଯନ୍ତିକୋ ମତଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ତିନି ପ୍ରକାରର ବିଲୟ ଅଛି: ନିମିତ୍ତିକ, ପ୍ରାକୃତିକ ଏବଂ ପରମ।
ବ୍ରାହ୍ମୋ ନୈମିତ୍ତିକସ୍ ତେଷାଂ କଲ୍ପାନ୍ତେ ପ୍ରତିସଂଚରଃ ଆତ୍ଯନ୍ତିକୋ ଵୈ ମୋକ୍ଷଶ୍ ଚ ପ୍ରାକୃତୋ ଦ୍ଵିପରାର୍ଧିକଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମ ବିଲୟ ହେଉଛି ନିମିତ୍ତିକ, କଳ୍ପର ଶେଷରେ ହୁଏ; ପରମ ବିଲୟ ହେଉଛି ମୋକ୍ଷ, ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ବିଲୟ ଦୁଇ ପରାର୍ଧ ସମୟର।
ପରାର୍ଧସଂଖ୍ଯାଂ ଭଗଵଂସ୍ ତ୍ଵମ୍ ଆଚକ୍ଷ୍ଵ ଯଥୋଦିତାମ୍ ଦ୍ଵିଗୁଣୀକୃତଯଜ୍ଜ୍ଞେଯଃ ପ୍ରାକୃତଃ ପ୍ରତିସଂଚରଃ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଦୟାକରି ପରାର୍ଧର ସଂଖ୍ୟା କେମିତି ଅଛି, ତାହା ସଠିକ୍ ଭାବେ କହନ୍ତୁ। ଏହାର ଦୁଇଗୁଣା ଯେତେ ସମୟ ହୁଏ, ସେଇ ସମୟରେ ପ୍ରକୃତିର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୟ ଘଟେ।
ସ୍ଥାନାତ୍ ସ୍ଥାନଂ ଦଶଗୁଣମ୍ ଏକୈକଂ ଗଣ୍ଯତେ ଦ୍ଵିଜାଃ ତତୋ ଽଷ୍ଟାଦଶମେ ଭାଗେ ପରାର୍ଧମ୍ ଅଭିଧୀଯତେ
ଏକ ଅବସ୍ଥାରୁ ଅନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ଯିବାକୁ, ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀଠାରୁ ଦଶଗୁଣା ହୋଇଥାଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ। ଏଭଳି, ଅଷ୍ଟାଦଶତମ ଭାଗରେ ଏହାକୁ ପରାର୍ଧ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପରାର୍ଧଂ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଯତ୍ ତୁ ପ୍ରାକୃତଃ ସ ଲଯୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ତଦାଵ୍ଯକ୍ତେ ଽଖିଲଂ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ସହେତୌ ଲଯମ୍ ଏତି ଵୈ
ଯେଉଁ ସମୟ ପରାର୍ଧର ଦୁଇଗୁଣା ହୁଏ, ସେଇ ସମୟରେ ପ୍ରକୃତିର ମହାଲୟ ଘଟେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ। ଏବେ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ସମସ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତ ଓ ତାହାର କାରଣ ସହିତ ଏକାତ୍ମ ହୋଇଯାଏ।
ନିମେଷୋ ମାନୁଷୋ ଯୋ ଽଯଂ ମାତ୍ରାମାତ୍ରପ୍ରମାଣତଃ ତୈଃ ପଞ୍ଚଦଶଭିଃ କାଷ୍ଠା ତ୍ରିଂଶତ୍ କାଷ୍ଠାସ୍ ତଥା କଲା
ମଣିଷର ଏକ ଚକୁ ପଟିଆଁ, ଯାହାକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ମାପାଯାଏ, ସେଠିଏ ମୂଳ ମାପ। ଏମିତି ପନ୍ଦରଟି ଏମିତି ଚକୁ ପଟିଆଁ ହେଲେ ଏକ କଷ୍ଠା ହୁଏ, ଏବଂ ତିରିଶିଟି କଷ୍ଠା ମିଶି ଏକ କଳା ହୁଏ।
ନାଡିକା ତୁ ପ୍ରମାଣେନ କଲା ଚ ଦଶ ପଞ୍ଚ ଚ ଉନ୍ମାନେନାମ୍ଭସଃ ସା ତୁ ପଲାନ୍ଯ୍ ଅର୍ଧତ୍ରଯୋଦଶ
ଏକ ନାଡିକାର ମାପ ହେଉଛି ପନ୍ଦରଟି କଳା। ପାଣିର ମାପ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହା ବାରଟି ଓ ଅର୍ଧ ପଳା ହୁଏ।
ହେମମାଷୈଃ କୃତଚ୍ଛିଦ୍ରା ଚତୁର୍ଭିଶ୍ ଚତୁରଙ୍ଗୁଲୈଃ ମାଗଧେନ ପ୍ରମାଣେନ ଜଲପ୍ରସ୍ଥସ୍ ତୁ ସ ସ୍ମୃତଃ
ଚାରିଟି ସୁନା ମାଷା ଦ୍ୱାରା ଛିଦ୍ର କରାଯାଇଥିବା, ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଚାରି ଅଙ୍ଗୁଳ ଲମ୍ବା ଥିବା ପାତ୍ର, ମାଗଧ ମାପ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହାକୁ ପାଣି ପ୍ରସ୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ନାଡିକାଭ୍ଯାମ୍ ଅଥ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ମୁହୂର୍ତୋ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ ଅହୋରାତ୍ରଂ ମୁହୂର୍ତାସ୍ ତୁ ତ୍ରିଂଶନ୍ ମାସୋ ଦିନୈସ୍ ତଥା
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଦୁଇଟି ନାଡିକା ମିଶି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ହୁଏ। ତିରିଶିଟି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମିଶି ଏକ ଦିନ ଓ ରାତି ହୁଏ, ଏବଂ ଏଭଳି ଦିନ ମିଶି ଏକ ମାସ ହୁଏ।
ମାସୈର୍ ଦ୍ଵାଦଶଭିର୍ ଵର୍ଷମ୍ ଅହୋରାତ୍ରଂ ତୁ ତଦ୍ ଦିଵି ତ୍ରିଭିର୍ ଵର୍ଷଶତୈର୍ ଵର୍ଷଂ ଷଷ୍ଟ୍ଯା ଚୈଵାସୁରଦ୍ଵିଷାମ୍
ବାରଟି ମାସ ମିଶି ଏକ ବର୍ଷ ହୁଏ, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗର ଏକ ଦିନ ଓ ରାତି ହେଉଛି ଦେବତାଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ତିନିଶ ଶତ ବର୍ଷ ସମାନ।
ତୈସ୍ ତୁ ଦ୍ଵାଦଶସାହସ୍ରୈଶ୍ ଚତୁର୍ଯୁଗମ୍ ଉଦାହୃତମ୍ ଚତୁର୍ଯୁଗସହସ୍ରଂ ତୁ କଥ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଦିନମ୍
ଏହି ବାର ହଜାର ବର୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଚତୁର୍ୟୁଗ ହୁଏ। ଏହିପରି ହଜାର ଚତୁର୍ୟୁଗ ମିଶି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏକ ଦିନ ହୁଏ।
ସ କଲ୍ପସ୍ ତତ୍ର ମନଵଶ୍ ଚତୁର୍ଦଶ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ତଦନ୍ତେ ଚୈଵ ଭୋ ଵିପ୍ରା ବ୍ରହ୍ମନୈମିତ୍ତିକୋ ଲଯଃ
ଏହି ହେଉଛି କଳ୍ପ, ଯେଉଁଥିରେ ଚଉଦଟି ମନୁ ଅଛନ୍ତି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ। ଏହାର ଶେଷରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିମିତ୍ତରେ ଲୟ ଘଟେ।
ତସ୍ଯ ସ୍ଵରୂପମ୍ ଅତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ଦ୍ଵିଜେନ୍ଦ୍ରା ଗଦତୋ ମମ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ପ୍ରାକୃତଂ ଭୂଯସ୍ ତତୋ ଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅହଂ ଲଯମ୍
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏହି ଲୟର ଅତି ଭୟଙ୍କର ସ୍ୱରୂପକୁ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏହା ପରେ ମୁଁ ପ୍ରକୃତିର ଲୟ ବିଷୟରେ ଆଉ କହିବି।
ଚତୁର୍ଯୁଗସହସ୍ରାନ୍ତେ କ୍ଷୀଣପ୍ରାଯେ ମହୀତଲେ ଅନାଵୃଷ୍ଟିର୍ ଅତୀଵୋଗ୍ରା ଜାଯତେ ଶତଵାର୍ଷିକୀ
ହଜାର ଚତୁର୍ୟୁଗ ଶେଷରେ, ଯେତେବେଳେ ପୃଥିବୀ ପ୍ରାୟ ଶୁନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ଦୀର୍ଘ ଭୟଙ୍କର ଅନାବୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
ତତୋ ଯାନ୍ଯ୍ ଅଲ୍ପସାରାଣି ତାନି ସତ୍ତ୍ଵାନ୍ଯ୍ ଅନେକଶଃ କ୍ଷଯଂ ଯାନ୍ତି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପାର୍ଥିଵାନ୍ଯ୍ ଅତିପୀଡନାତ୍
ତାପରେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅଳ୍ପ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବିଶେଷକରି ପୃଥିବୀର ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଅତି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ତତଃ ସ ଭଗଵାନ୍ କୃଷ୍ଣୋ ରୁଦ୍ରରୂପୀ ତଥାଵ୍ଯଯଃ କ୍ଷଯାଯ ଯତତେ କର୍ତୁମ୍ ଆତ୍ମସ୍ଥାଃ ସକଲାଃ ପ୍ରଜାଃ
ତାପରେ, ସେଇ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ, ଯିଏ ରୁଦ୍ରର ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଅବିନାଶୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରନ୍ତି।
ତତଃ ସ ଭଗଵାନ୍ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଭାନୋଃ ସପ୍ତସୁ ରଶ୍ମିଷୁ ସ୍ଥିତଃ ପିବତ୍ଯ୍ ଅଶେଷାଣି ଜଲାନି ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ତାପରେ, ସେଇ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସାତଟି କିରଣରେ ବସି, ସମସ୍ତ ଜଳକୁ ପିଇଯାନ୍ତି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପୀତ୍ଵାମ୍ଭାଂସି ସମସ୍ତାନି ପ୍ରାଣିଭୂତଗତାନି ଵୈ ଶୋଷଂ ନଯତି ଭୋ ଵିପ୍ରାଃ ସମସ୍ତଂ ପୃଥିଵୀତଲମ୍
ସେଇ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଜଳକୁ ପିଇ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ତଳକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦିଅନ୍ତି।
ସମୁଦ୍ରାନ୍ ସରିତଃ ଶୈଲାଞ୍ ଶୈଲପ୍ରସ୍ରଵଣାନି ଚ ପାତାଲେଷୁ ଚ ଯତ୍ ତୋଯଂ ତତ୍ ସର୍ଵଂ ନଯତି କ୍ଷଯମ୍
ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, ପାହାଡ଼, ପାହାଡ଼ର ଝରଣା ଏବଂ ପାତାଳରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଜଳକୁ ସେ ନଶ୍ଟ କରିଦିଅନ୍ତି।
ତତସ୍ ତସ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଅଭାଵେନ ତୋଯାହାରୋପବୃଂହିତାଃ ସହସ୍ରରଶ୍ମଯଃ ସପ୍ତ ଜାଯନ୍ତେ ତତ୍ର ଭାସ୍କରାଃ
ତାପରେ, ଏହି ଜଳ ନଥିବାରୁ, ସାତଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପ୍ରତ୍ୟେକଟିର ହଜାର କିରଣ, ଏଠାରେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଏହି ଅଭାବ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ।