ମୃଗୈର୍ ମତ୍ସ୍ଯୈର୍ ଵିହଂଗୈଶ୍ ଚ ଶ୍ଵାପଦୈଃ ସର୍ପକୀଟକୈଃ ମଧୁଶାକଫଲୈର୍ ମୂଲୈର୍ ଵର୍ତଯିଷ୍ଯନ୍ତି ମାନଵାଃ
ଲୋକମାନେ ପଶୁ, ମାଛ, ପକ୍ଷୀ, ବନ୍ୟପଶୁ, ସାପ, କୀଟ, ମଧୁ, ଶାକ, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଉପରେ ଜୀବିକା ଚଳାଇବେ।
ଶୀର୍ଣପର୍ଣଫଲାହାରା ଵଲ୍କଲାନ୍ଯ୍ ଅଜିନାନି ଚ ସ୍ଵଯଂ କୃତ୍ଵା ନିଵତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ଯଥା ମୁନିଜନସ୍ ତଥା
ପତିତ ପତ୍ର ଓ ଫଳ ଖାଇ, ଚାଲା ଓ ପଶୁଚର୍ମ ନିଜେ ତିଆରି କରି, ମୁନିମାନେ ଯେପରି ବସନ୍ତି, ସେପରି ବସିବେ।
ବୀଜାନାମ୍ ଅକୃତସ୍ନେହା ଆହତାଃ କାଷ୍ଠଶଙ୍କୁଭିଃ ଅଜୈଡକଂ ଖରୋଷ୍ଟ୍ରଂ ଚ ପାଲଯିଷ୍ଯନ୍ତି ନିତ୍ଯଶଃ
ବିଆଁକୁ ତେଲ ଲଗାଇବେ ନାହିଁ, କାଠର ଖୁଣ୍ଟିରେ ବାନ୍ଧି, ଛାଗ, ମେଷ, ଗଧା ଓ ଉଠ ନିତ୍ୟ ଚାଲାଇବେ।
ନଦୀସ୍ରୋତାଂସି ରୋତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ତୋଯାର୍ଥଂ କୂଲମ୍ ଆଶ୍ରିତାଃ ପକ୍ଵାନ୍ନଵ୍ଯଵହାରେଣ ଵିପଣନ୍ତଃ ପରସ୍ପରମ୍
ପାଣି ପାଇଁ ନଦୀ ଉପରେ ଖୋଦିବେ, ତଟରେ ରହିବେ, ଏବଂ ପକା ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ଏକାପରେକା ବାଣିଜ୍ୟ କରିବେ।
ତନୂରୁହୈର୍ ଯଥାଜାତୈଃ ସମଲାନ୍ତରସଂଭୃତୈଃ ବହ୍ଵପତ୍ଯାଃ ପ୍ରଜାହୀନାଃ କୁଲଶୀଲଵିଵର୍ଜିତାଃ
ଯେପରି ଦେହରେ ଲୋମ ବଢ଼େ, ସେପରି ଦେହ ଭିତରେ ମଳ ଜମିଯାଏ; ଅନେକ ଲୋକଙ୍କର ସନ୍ତାନ ହେବ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଜା ନଥିବେ, ଏବଂ ସେମାନେ କୁଳ ଓ ଶିଳ୍ପ ଚରିତ୍ର ରହିତ ହେବେ।
ଏଵଂ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ତଦା ନରାଶ୍ ଚାଧର୍ମଜୀଵିନଃ ହୀନା ହୀନଂ ତଥା ଧର୍ମଂ ପ୍ରଜା ସମନୁଵତ୍ସ୍ଯତି
ସେ ସମୟରେ ଲୋକମାନେ ଅଧର୍ମରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବେ; ଯେଉଁମାନେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେମାନେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରିବେ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଏହିପରି ଆଚରଣ ଗ୍ରହଣ କରିବେ।
ଆଯୁସ୍ ତତ୍ର ଚ ମର୍ତ୍ଯାନାଂ ପରଂ ତ୍ରିଂଶଦ୍ ଭଵିଷ୍ଯତି ଦୁର୍ବଲା ଵିଷଯଗ୍ଲାନା ଜରାଶୋକୈର୍ ଅଭିପ୍ଲୁତାଃ
ସେଠାରେ ମଣିଷମାନଙ୍କର ସର୍ବାଧିକ ଆୟୁଷ୍ୟ ତିରିଶ ବର୍ଷ ହେବ; ସେମାନେ ଦୁର୍ବଳ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ କ୍ଳାନ୍ତ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯିବେ।
ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ତଦା ତେଷାଂ ରୋଗୈର୍ ଇନ୍ଦ୍ରିଯସଂକ୍ଷଯଃ ଆଯୁଃପ୍ରତ୍ଯଯସଂରୋଧାଦ୍ ଵିଷଯାଦ୍ ଉପରଂସ୍ଯତେ
ତାପରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରୋଗ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶକ୍ତି କ୍ଷୟ ହେବ; ଆୟୁଷ୍ୟର ବାଧା ହେଉଥିବାରୁ ସେମାନେ ଭୋଗରୁ ମୁହଁ ଫେରିବେ।
ଶୁଶ୍ରୂଷଵୋ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ସାଧୂନାଂ ଦର୍ଶନେ ରତାଃ ସତ୍ଯଂ ଚ ପ୍ରତିପତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ଵ୍ଯଵହାରୋପସଂକ୍ଷଯାତ୍
ସେମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଶୀଳ ହେବେ, ସାଧୁମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇବେ; ସତ୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବେ, କାରବାର ହ୍ରାସ ପାଇଲେ।
ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଚ କାମାନାମ୍ ଅଲାଭାଦ୍ ଧର୍ମଶୀଲିନଃ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ଚ ସଂସ୍କାରଂ ସ୍ଵଯଂ ଚ କ୍ଷଯପୀଡିତାଃ
ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ନହେବାରୁ ସେମାନେ ଧର୍ମଶୀଳ ହେବେ; ସେମାନେ ନିଜେ ନିଜେ କ୍ରିୟା କରିବେ, କ୍ଷୟ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହେବେ।
ଏଵଂ ଶୁଶ୍ରୂଷଵୋ ଦାନେ ସତ୍ଯେ ପ୍ରାଣ୍ଯଭିରକ୍ଷଣେ ତତଃ ପାଦପ୍ରଵୃତ୍ତେ ତୁ ଧର୍ମେ ଶ୍ରେଯୋ ନିପତ୍ସ୍ଯତେ
ଏପରି ଦାନ, ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରାଣୀରକ୍ଷାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଶୀଳ ହେବା ସହ, ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମ ମୂଳ ନେବ, ସେତେବେଳେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଲାଭ ହେବ।
ତେଷାଂ ଲବ୍ଧାନୁମାନାନାଂ ଗୁଣେଷୁ ପରିଵର୍ତତାମ୍ ସ୍ଵାଦୁ କିଂ ତ୍ଵ୍ ଇତି ଵିଜ୍ଞାଯ ଧର୍ମ ଏଵ ଚ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଯେଉଁମାନେ ବିବେକ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି, ଗୁଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, କଣ ସତ୍ୟରେ ମଧୁର ତାହା ବୁଝି, ସେମାନେ କେବଳ ଧର୍ମକୁ ଦେଖନ୍ତି।
ଯଥା ହାନିକ୍ରମଂ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ ତଥା ଋଦ୍ଧିକ୍ରମଂ ଗତାଃ ପ୍ରଗୃହୀତେ ତତୋ ଧର୍ମେ ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି କୃତଂ ଯୁଗମ୍
ଯେପରି ଅବନତି ଆସିଥିଲା, ସେପରି ଉନ୍ନତି ଆସେ; ଧର୍ମକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଧରିଲେ, ସେମାନେ କୃତୟୁଗକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି।
ସାଧୁଵୃତ୍ତିଃ କୃତଯୁଗେ କଷାଯେ ହାନିର୍ ଉଚ୍ଯତେ ଏକ ଏଵ ତୁ କାଲୋ ଽଯଂ ହୀନଵର୍ଣୋ ଯଥା ଶଶୀ
କୃତୟୁଗରେ ସଦ୍ବ୍ୟବହାର ବ୍ୟାପ୍ତ ଥାଏ; କଳିୟୁଗରେ ଅବନତି ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ସମୟ ଏକ ଯୁଗ, ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଫିକା।
ଛନ୍ନଶ୍ ଚ ତମସା ସୋମୋ ଯଥା କଲିଯୁଗଂ ତଥା ମୁକ୍ତଶ୍ ଚ ତମସା ସୋମ ଏଵଂ କୃତଯୁଗଂ ଚ ତତ୍
ଯେପରି ଚାନ୍ଦ୍ରମା ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକାଯାଏ, ସେପରି କଳିୟୁଗ; ଏବଂ ଯେପରି ଚାନ୍ଦ୍ରମା ଅନ୍ଧକାରରୁ ମୁକ୍ତ, ସେପରି କୃତୟୁଗ।
ଅର୍ଥଵାଦଃ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଵେଦାର୍ଥ ଇତି ତଂ ଵିଦୁଃ ଅଵିଵିକ୍ତମ୍ ଅଵିଜ୍ଞାତଂ ଦାଯାଦ୍ଯମ୍ ଇହ ଧାର୍ଯତେ
ସ୍ତୁତି ହେଉଛି ପରମ ବ୍ରହ୍ମ; ଏହାକୁ ବେଦର ଅର୍ଥ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି। ଅସ୍ପଷ୍ଟ, ଅଜ୍ଞାତ ଉତ୍ତରାଧିକାର ଏଠାରେ ରହିଛି।
ଇଷ୍ଟଵାଦସ୍ ତପୋ ନାମ ତପୋ ହି ସ୍ଥଵିରୀକୃତଃ ଗୁଣୈଃ କର୍ମାଭିନିର୍ଵୃତ୍ତିର୍ ଗୁଣାଃ ଶୁଧ୍ଯନ୍ତି କର୍ମଣା
ସ୍ତୁତିକୁ ତପସ୍ ବୋଲାଯାଏ; ତପସ୍ ବୟସରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏ; କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଗୁଣ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ।
ଆଶୀସ୍ ତୁ ପୁରୁଷଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଶକାଲାନୁଵର୍ତିନୀ ଯୁଗେ ଯୁଗେ ଯଥାକାଲମ୍ ଋଷିଭିଃ ସମୁଦାହୃତା
ଆଶୀର୍ବାଦ ମଣିଷକୁ ଦେଖି, ଦେଶ ଓ ସମୟକୁ ଅନୁସରେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଯଥାଯଥିକ, ଋଷିମାନେ ଏହାକୁ କହିଛନ୍ତି।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାଂ ଦେଵାନାଂ ଚ ପ୍ରତିକ୍ରିଯା ଆଶିଷଶ୍ ଚ ଶିଵାଃ ପୁଣ୍ଯାସ୍ ତଥୈଵାଯୁର୍ ଯୁଗେ ଯୁଗେ
ଧର୍ମ, ଧନ, କାମ, ମୋକ୍ଷ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି; ଆଶୀର୍ବାଦ ଶୁଭ ଓ ପୁଣ୍ୟମୟ, ସେପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଆୟୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ।
ତଥା ଯୁଗାନାଂ ପରିଵର୍ତନାନି ଚିରପ୍ରଵୃତ୍ତାନି ଵିଧିସ୍ଵଭାଵାତ୍ କ୍ଷଣଂ ନ ସଂତିଷ୍ଠତି ଜୀଵଲୋକଃ କ୍ଷଯୋଦଯାଭ୍ଯାଂ ପରିଵର୍ତମାନଃ
ଏପରି ଯୁଗମାନଙ୍କର ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ଚାଲିଆସିଛି, ଭାଗ୍ୟର ସ୍ୱଭାବରୁ ଘଟେ; ଜୀବଜଗତ କ୍ଷଣମାତ୍ର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏକାଗ୍ର ରହେନାହିଁ, କ୍ଷୟ ଓ ବୃଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ସଦା ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ।
ସର୍ଵେଷାମ୍ ଏଵ ଭୂତାନାଂ ତ୍ରିଵିଧଃ ପ୍ରତିସଂଚରଃ ନୈମିତ୍ତିକଃ ପ୍ରାକୃତିକସ୍ ତଥୈଵାତ୍ଯନ୍ତିକୋ ମତଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ତିନି ପ୍ରକାରର ବିଲୟ ଅଛି: ନିମିତ୍ତିକ, ପ୍ରାକୃତିକ ଏବଂ ପରମ।
ବ୍ରାହ୍ମୋ ନୈମିତ୍ତିକସ୍ ତେଷାଂ କଲ୍ପାନ୍ତେ ପ୍ରତିସଂଚରଃ ଆତ୍ଯନ୍ତିକୋ ଵୈ ମୋକ୍ଷଶ୍ ଚ ପ୍ରାକୃତୋ ଦ୍ଵିପରାର୍ଧିକଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମ ବିଲୟ ହେଉଛି ନିମିତ୍ତିକ, କଳ୍ପର ଶେଷରେ ହୁଏ; ପରମ ବିଲୟ ହେଉଛି ମୋକ୍ଷ, ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ବିଲୟ ଦୁଇ ପରାର୍ଧ ସମୟର।
ପରାର୍ଧସଂଖ୍ଯାଂ ଭଗଵଂସ୍ ତ୍ଵମ୍ ଆଚକ୍ଷ୍ଵ ଯଥୋଦିତାମ୍ ଦ୍ଵିଗୁଣୀକୃତଯଜ୍ଜ୍ଞେଯଃ ପ୍ରାକୃତଃ ପ୍ରତିସଂଚରଃ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଦୟାକରି ପରାର୍ଧର ସଂଖ୍ୟା କେମିତି ଅଛି, ତାହା ସଠିକ୍ ଭାବେ କହନ୍ତୁ। ଏହାର ଦୁଇଗୁଣା ଯେତେ ସମୟ ହୁଏ, ସେଇ ସମୟରେ ପ୍ରକୃତିର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୟ ଘଟେ।
ସ୍ଥାନାତ୍ ସ୍ଥାନଂ ଦଶଗୁଣମ୍ ଏକୈକଂ ଗଣ୍ଯତେ ଦ୍ଵିଜାଃ ତତୋ ଽଷ୍ଟାଦଶମେ ଭାଗେ ପରାର୍ଧମ୍ ଅଭିଧୀଯତେ
ଏକ ଅବସ୍ଥାରୁ ଅନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ଯିବାକୁ, ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀଠାରୁ ଦଶଗୁଣା ହୋଇଥାଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ। ଏଭଳି, ଅଷ୍ଟାଦଶତମ ଭାଗରେ ଏହାକୁ ପରାର୍ଧ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପରାର୍ଧଂ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଯତ୍ ତୁ ପ୍ରାକୃତଃ ସ ଲଯୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ତଦାଵ୍ଯକ୍ତେ ଽଖିଲଂ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ସହେତୌ ଲଯମ୍ ଏତି ଵୈ
ଯେଉଁ ସମୟ ପରାର୍ଧର ଦୁଇଗୁଣା ହୁଏ, ସେଇ ସମୟରେ ପ୍ରକୃତିର ମହାଲୟ ଘଟେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ। ଏବେ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ସମସ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତ ଓ ତାହାର କାରଣ ସହିତ ଏକାତ୍ମ ହୋଇଯାଏ।
ନିମେଷୋ ମାନୁଷୋ ଯୋ ଽଯଂ ମାତ୍ରାମାତ୍ରପ୍ରମାଣତଃ ତୈଃ ପଞ୍ଚଦଶଭିଃ କାଷ୍ଠା ତ୍ରିଂଶତ୍ କାଷ୍ଠାସ୍ ତଥା କଲା
ମଣିଷର ଏକ ଚକୁ ପଟିଆଁ, ଯାହାକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ମାପାଯାଏ, ସେଠିଏ ମୂଳ ମାପ। ଏମିତି ପନ୍ଦରଟି ଏମିତି ଚକୁ ପଟିଆଁ ହେଲେ ଏକ କଷ୍ଠା ହୁଏ, ଏବଂ ତିରିଶିଟି କଷ୍ଠା ମିଶି ଏକ କଳା ହୁଏ।
ନାଡିକା ତୁ ପ୍ରମାଣେନ କଲା ଚ ଦଶ ପଞ୍ଚ ଚ ଉନ୍ମାନେନାମ୍ଭସଃ ସା ତୁ ପଲାନ୍ଯ୍ ଅର୍ଧତ୍ରଯୋଦଶ
ଏକ ନାଡିକାର ମାପ ହେଉଛି ପନ୍ଦରଟି କଳା। ପାଣିର ମାପ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହା ବାରଟି ଓ ଅର୍ଧ ପଳା ହୁଏ।
ହେମମାଷୈଃ କୃତଚ୍ଛିଦ୍ରା ଚତୁର୍ଭିଶ୍ ଚତୁରଙ୍ଗୁଲୈଃ ମାଗଧେନ ପ୍ରମାଣେନ ଜଲପ୍ରସ୍ଥସ୍ ତୁ ସ ସ୍ମୃତଃ
ଚାରିଟି ସୁନା ମାଷା ଦ୍ୱାରା ଛିଦ୍ର କରାଯାଇଥିବା, ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଚାରି ଅଙ୍ଗୁଳ ଲମ୍ବା ଥିବା ପାତ୍ର, ମାଗଧ ମାପ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହାକୁ ପାଣି ପ୍ରସ୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ନାଡିକାଭ୍ଯାମ୍ ଅଥ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ମୁହୂର୍ତୋ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ ଅହୋରାତ୍ରଂ ମୁହୂର୍ତାସ୍ ତୁ ତ୍ରିଂଶନ୍ ମାସୋ ଦିନୈସ୍ ତଥା
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଦୁଇଟି ନାଡିକା ମିଶି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ହୁଏ। ତିରିଶିଟି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମିଶି ଏକ ଦିନ ଓ ରାତି ହୁଏ, ଏବଂ ଏଭଳି ଦିନ ମିଶି ଏକ ମାସ ହୁଏ।
ମାସୈର୍ ଦ୍ଵାଦଶଭିର୍ ଵର୍ଷମ୍ ଅହୋରାତ୍ରଂ ତୁ ତଦ୍ ଦିଵି ତ୍ରିଭିର୍ ଵର୍ଷଶତୈର୍ ଵର୍ଷଂ ଷଷ୍ଟ୍ଯା ଚୈଵାସୁରଦ୍ଵିଷାମ୍
ବାରଟି ମାସ ମିଶି ଏକ ବର୍ଷ ହୁଏ, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗର ଏକ ଦିନ ଓ ରାତି ହେଉଛି ଦେବତାଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ତିନିଶ ଶତ ବର୍ଷ ସମାନ।