ମଯା ଜନ୍ମସହସ୍ରାଣି ଜରାମୃତ୍ଯୁଶତାନି ଚ ପ୍ରାପ୍ତାନି ଦାରସଂଯୋଗଵିଯୋଗାନି ଚ ସର୍ଵଶଃ
ମୁଁ ହଜାର ହଜାର ଜନ୍ମ ଓ ଶତେ ଶତେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଅନୁଭବ କରିଛି, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ସହ ମିଳନ ଓ ବିଚ୍ଛେଦ ଦେଖିଛି।
ତୃଣଗୁଲ୍ମଲତାଵଲ୍ଲୀସରୀସୃପମୃଗଦ୍ଵିଜାଃ ପଶୁସ୍ତ୍ରୀପୁରୁଷାଦ୍ଯାନି ପ୍ରାପ୍ତାନି ଶତଶୋ ମଯା
ମୁଁ ଶତେ ଶତେ ଜନ୍ମରେ ଘାସ, ଝାଡ଼, ଲତା, ବେଳ, ସାପ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ଜନ୍ତୁ, ଜନାନୀ, ପୁରୁଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୂପ ନେଇଛି।
ଗଣକିଂନରଗନ୍ଧର୍ଵଵିଦ୍ଯାଧରମହୋରଗାଃ ଯକ୍ଷଗୁହ୍ଯକରକ୍ଷାଂସି ଦାନଵାପ୍ସରସଃ ସୁରାଃ
ମୁଁ ଅନେକ କିନ୍ନର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର, ବଡ଼ ସାପ, ଯକ୍ଷ, ଗୁହ୍ୟକ, ରାକ୍ଷସ, ଦାନବ, ଅପ୍ସରା ଓ ଦେବତା ରୂପ ମଧ୍ୟ ନେଇଛି।
ନଦୀଶ୍ଵରସହସ୍ରଂ ଚ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତାତ ପୁନଃ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟସ୍ ତୁ ବହୁଶଃ ସୃଷ୍ଟୌ ସଂହାରେ ଚାପି ସଂହୃତଃ
ପିତା, ମୁଁ ହଜାର ହଜାର ନଦୀର ଅଧିପତି ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ପୁନିପୁନି ଏହି ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ସଂହାର ହୋଇଛି।
ଦାରସଂଯୋଗଯୁକ୍ତସ୍ଯ ତାତେଦୃଙ୍ ମେ ଵିଡମ୍ବନା ଇତସ୍ ତୃତୀଯେ ଯଦ୍ ଵୃତ୍ତଂ ମମ ଜନ୍ମନି ତଚ୍ ଛୃଣୁ କଥଯାମି ସମାସେନ ତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯସଂଭଵମ୍
ବିବାହିତ ଜୀବନରେ, ପିତା, ଏଭଳି ମୋର ଅବସ୍ଥା ହୋଇଛି। ଏବେ ମୋ ତୃତୀୟ ଜନ୍ମରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ତାହା କଥା ଶୁଣ; ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ତୀର୍ଥର ମହିମା ଉତ୍ପତ୍ତି କହିବି।
ଅତୀତ୍ଯ ଜନ୍ମାନି ବହୂନି ତାତ ନୃଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵମହୋରଗାଣାମ୍ ଵିଦ୍ଯାଧରାଣାଂ ଖଗକିଂନରାଣାଂ ଜାତୋ ହି ଵଂଶେ ସୁତପା ମହର୍ଷିଃ
ପିତା, ମୁଁ ଅନେକ ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ମନୁଷ୍ୟ, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ବଡ଼ ସାପ, ବିଦ୍ୟାଧର, ପକ୍ଷୀ ଓ କିନ୍ନର ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଶେଷରେ ସୁତପା ମହାର୍ଷିଙ୍କ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଲି।
ତତୋ ମହାଭୂଦ୍ ଅଚଲା ହି ଭକ୍ତିର୍ ଜନାର୍ଦନେ ଲୋକପତୌ ମଧୁଘ୍ନେ ଵ୍ରତୋପଵାସୈର୍ ଵିଵିଧୈଶ୍ ଚ ଭକ୍ତ୍ଯା ସଂତୋଷିତଶ୍ ଚକ୍ରଗଦାସ୍ତ୍ରଧାରୀ
ତାପରେ, ମୋ ମନରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ମଧୁ ନାଶକଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ଜଗ୍ରତ ହେଲା। ବିଭିନ୍ନ ବ୍ରତ ଓ ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା, ଭକ୍ତି ସହିତ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ ଠାକୁରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଲି।
ତୁଷ୍ଟୋ ଽଭ୍ଯଗାତ୍ ପକ୍ଷିପତିଂ ମହାତ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁଃ ସମାରୁହ୍ଯ ଵରପ୍ରଦୋ ମେ ପ୍ରାହୋଚ୍ଚଶବ୍ଦଂ ଵ୍ରିଯତାଂ ଦ୍ଵିଜାତେ ଵରୋ ହି ଯଂ ଵାଞ୍ଛସି ତଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯେ
ତେଣୁ, ମହାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁ, ଅନୁଗ୍ରହ କରି, ପକ୍ଷୀରାଜ ଉପରେ ବସି ଆସିଲେ ଓ ମୋତେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ—'ଦ୍ୱିଜ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହୁଁଛ, ମୁଁ ଦେବି।'
ତତୋ ଽହମ୍ ଊଚେ ହରିମ୍ ଈଶିତାରଂ ତୁଷ୍ଟୋ ଽସି ଚେତ୍ କେଶଵ ତଦ୍ ଵୃଣୋମି ଯା ସା ତ୍ଵଦୀଯା ପରମା ହି ମାଯା ତାଂ ଵେତ୍ତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମି ଜନାର୍ଦନୋ ଽହମ୍
ତାପରେ ମୁଁ ହରିଙ୍କୁ କହିଲି—'ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ହେ କେଶବ, ତେବେ ମୁଁ ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହୁଁଛି—ଆପଣଙ୍କ ପରମ ମାୟାକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ମୁଁ ସେଠିକୁ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।'
ଅଥାବ୍ରଵୀନ୍ ମେ ମଧୁକୈଟଭାରିଃ କିଂ ତେ ତଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ମାଯଯା ଵୈ ଧର୍ମାର୍ଥକାମାନି ଦଦାନି ତୁଭ୍ଯଂ ପୁତ୍ରାଣି ମୁଖ୍ଯାନି ନିରାମଯତ୍ଵମ୍
ତେବେ ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ନାଶକ ମୋତେ କହିଲେ—'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ସେ ମାୟାକୁ କ’ଣ କରିବ? ମୁଁ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ଧର୍ମ, ଧନ, କାମ, ମୁଖ୍ୟ ପୁଅ ଓ ରୋଗମୁକ୍ତି ଦେଉଛି।'
ତତୋ ମୁରାରିଂ ପୁନର୍ ଉକ୍ତଵାନ୍ ଅହଂ ଭୂଯୋ ଽର୍ଥଧର୍ମାର୍ଥଜିଗୀଷିତୈଵ ଯତ୍ ମାଯା ତଵେମାମ୍ ଇହ ଵେତ୍ତୁମ୍ ଇଚ୍ଛେ ମମାଦ୍ଯ ତାଂ ଦର୍ଶଯ ପୁଷ୍କରାକ୍ଷ
ତାପରେ ମୁଁ ପୁନି ମୁରାରିଙ୍କୁ କହିଲି—'ମୁଁ କେବଳ ଆପଣଙ୍କ ମାୟାକୁ ଏଠି ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଯାହା ଧନ ଓ ଧର୍ମ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରେ। ଆଜି ମୋତେ ସେଠିକୁ ଦେଖାନ୍ତୁ, ହେ ପଦ୍ମନେତ୍ର।'
ପୂର୍ଵଂ ସୁରର୍ଷିର୍ ଦ୍ଵିଜ ନାରଦାଖ୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମଜୋ ଽଭୂନ୍ ମମ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତଃ ତେନାପି ପୂର୍ଵଂ ଭଵତା ଯଥୈଵ ସଂତୋଷିତୋ ଭକ୍ତିମତା ହି ତଦ୍ଵତ୍
ପୂର୍ବେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ନାରଦ ନାମକ ଦେବ ଋଷି ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ଥିଲେ। ସେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ଯେପରି ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଛ, ସେପରି ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ।
ଵରଂ ଚ ଦତ୍ତଂ ଗତଵାନ୍ ଅହଂ ଚ ସ ଚାପି ଵଵ୍ରେ ଵରମ୍ ଏତଦ୍ ଏଵ ନିଵାରିତୋ ମାମ୍ ଅତିମୂଢଭାଵାଦ୍ ଭଵାନ୍ ଯଥୈଵଂ ଵୃତଵାନ୍ ଵରଂ ଚ
ମୁଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ଚାଲିଗଲି, ସେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଲେ। ଅତି ମୂଢ଼ତାରୁ ମୁଁ ସେଉଁଠି ରୋକିଥିଲି, ଯେପରି ତୁମେ ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଲ, ଏହିପରି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ତତୋ ମଯୋକ୍ତୋ ଽମ୍ଭସି ନାରଦ ତ୍ଵଂ ମାଯାଂ ହି ମେ ଵେତ୍ସ୍ଯସି ସଂନିମଗ୍ନଃ ତତୋ ନିମଗ୍ନୋ ଽମ୍ଭସି ନାରଦୋ ଽସୌ କନ୍ଯା ବଭୌ କାଶିପତେଃ ସୁଶୀଲା
ତାପରେ ମୁଁ କହିଲି—'ନାରଦ, ତୁମେ ମୋ ମାୟାକୁ ଜଳରେ ବୁଡ଼ି ଜାଣିବ।' ତାପରେ ନାରଦ ଜଳରେ ବୁଡ଼ି, କାଶୀର ରାଜାଙ୍କ ଶୁଭ୍ର ଚରିତ୍ର ଝିଅ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ।
ତାଂ ଯୌଵନାଢ୍ଯାମ୍ ଅଥ ଚାରୁଧର୍ମିଣେ ଵିଦର୍ଭରାଜ୍ଞସ୍ ତନଯାଯ ଵୈ ଦଦୌ ସ୍ଵଧର୍ମଣେ ସୋ ଽପି ତଯା ସମେତଃ ସିଷେଵ କାମାନ୍ ଅତୁଲାନ୍ ମହର୍ଷିଃ
ସେ ଯୁବତୀ, ଶୁଭ ଚରିତ୍ର ଥିବା, ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ବିଦର୍ଭ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଯାଇଲେ। ସେ ମହାର୍ଷି ତାଙ୍କ ସହ ଅପୂର୍ବ ସୁଖ ଭୋଗ କଲେ।
ସ୍ଵର୍ଗେ ଗତେ ଽସୌ ପିତରି ପ୍ରତାପଵାନ୍ ରାଜ୍ଯଂ କ୍ରମାଯାତମ୍ ଅଵାପ୍ଯ ହୃଷ୍ଟଃ ଵିଦର୍ଭରାଷ୍ଟ୍ରଂ ପରିପାଲଯାନଃ ପୁତ୍ରୈଃ ସପୌତ୍ରୈର୍ ବହୁଭିର୍ ଵୃତୋ ଽଭୂତ୍
ତାଙ୍କର ପିତା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ, ସେ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ରାଜା ହେବାର ସୁଯୋଗ ପାଇ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ବହୁ ପୁଅ ଓ ନାତିମାନେ ସହିତ ବିଦର୍ଭ ଦେଶ ଶାସନ କରି, ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିଲେ।
ଅଥାଭଵଦ୍ ଭୂମିପତେଃ ସୁଧର୍ମଣଃ କାଶୀଶ୍ଵରେଣାଥ ସମଂ ସୁଯୁଦ୍ଧମ୍ ତତ୍ର କ୍ଷଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସପୁତ୍ରପୌତ୍ରଂ ଵିଦର୍ଭରାଟ୍ କାଶିପତିଶ୍ ଚ ଯୁଦ୍ଧେ
ତାପରେ ଭୂମିର ରାଜା ଓ କାଶୀର ଅଧିପତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଉତ୍ତମ ଓ ଧର୍ମମୟ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା । ସେହି ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଦର୍ଭ ରାଜା ଓ କାଶୀପତି, ସେମାନଙ୍କର ପୁଅ ଓ ପଉତିମାନେ ସମେତ ସମସ୍ତେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ।
ତତଃ ସୁଶୀଲା ପିତରଂ ସପୁତ୍ରଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପତିଂ ଚାପି ସପୁତ୍ରପୌତ୍ରମ୍ ପୁରାଦ୍ ଵିନିଃସୃତ୍ଯ ରଣାଵନିଂ ଗତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁଶୀଲା କଦନଂ ମହାନ୍ତମ୍
ତାପରେ ସୁଶୀଳା ଜଣାଗଲା ଯେ ତାଙ୍କର ପିତା ଓ ପୁଅମାନେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପତି ସହ ପୁଅ ଓ ପଉତିମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି । ସେ ଗ୍ରୁହ ଛାଡି ବାତ୍ୟା ଭୂମିକୁ ଗଲା । ସୁଶୀଳା ଯୁଦ୍ଧର ଭୟାନକ ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ ଦେଖି ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲା ।
ଭର୍ତୁର୍ ବଲେ ତତ୍ର ପିତୁର୍ ବଲେ ଚ ଦୁଃଖାନ୍ଵିତା ସା ସୁଚିରଂ ଵିଲପ୍ଯ ଜଗାମ ସା ମାତରମ୍ ଆର୍ତରୂପା ଭ୍ରାତୄନ୍ ସୁତାନ୍ ଭ୍ରାତୃସୁତାନ୍ ସପୌତ୍ରାନ୍
ପତି ଓ ପିତାଙ୍କର ସେନା ମଧ୍ୟରେ ସୁଶୀଳା ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲା । ଦୀର୍ଘ ସମୟ ହାଉ ହାଉ କରି ଅଶୁ ଝାଡି, ଦୁଃଖରେ ଭରି ତାଙ୍କର ମା, ଭାଇ, ପୁଅ, ଭାଇର ପୁଅ ଓ ପଉତିମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା ।
ଭର୍ତାରମ୍ ଏଷା ପିତରଂ ଚ ଗୃହ୍ଯ ମହାଶ୍ମଶାନେ ଚ ମହାଚିତିଂ ସା କୃତ୍ଵା ହୁତାଶଂ ପ୍ରଦଦୌ ସ୍ଵଯଂ ଚ ଯଦା ସମିଦ୍ଧୋ ହୁତଭୁଗ୍ ବଭୂଵ
ସୁଶୀଳା ତାଙ୍କର ପତି ଓ ପିତାଙ୍କୁ ନେଇ ବଡ଼ ଶ୍ମଶାନରେ ଏକ ବଡ଼ ଚିତା ତିଆରି କଲା । ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରି, ଚିତା ଜଳିବା ସମୟରେ ସେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲା ।
ତଦା ସୁଶୀଲା ପ୍ରଵିଵେଶ ଵେଗାଦ୍ ଧା ପୁତ୍ର ହା ପୁତ୍ର ଇତି ବ୍ରୁଵାଣା ତଦା ପୁନଃ ସା ମୁନିର୍ ନାରଦୋ ଽଭୂତ୍ ସ ଚାପି ଵହ୍ନିଃ ସ୍ଫଟିକାମଲାଭଃ
ତାପରେ ସୁଶୀଳା 'ହା ପୁଅ! ହା ପୁଅ!' ବୋଲି ବେଗରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଲାଗିଗଲା । ଏହି ସମୟରେ ମୁନି ନାରଦ ଆସିଗଲେ, ଅଗ୍ନି ଏକ ଶୁଧ୍ଧ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ଭଳି ଦେଖାଗଲା ।
କସ୍ ତେ ତୁ ପୁତ୍ରୋ ଵଦ ମେ ମହର୍ଷେ ମୃତଂ ଚ କଂ ଶୋଚସି ନଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିଃ ଵ୍ରୀଡାନ୍ଵିତୋ ଽଭୂଦ୍ ଅଥ ନାରଦୋ ଽସୌ ତତୋ ଽହମ୍ ଏନଂ ପୁନର୍ ଏଵ ଚାହ
ମହାର୍ଷି, ତୁମର ପୁଅ କିଏ? କିଏ ପାଇଁ ତୁମେ ଦୁଃଖ କରୁଛ? ବୁଦ୍ଧି ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ନାରଦ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ । ପରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲି ।
ଇତୀଦୃଶା ନାରଦ କଷ୍ଟରୂପା ମାଯା ମଦୀଯା କମଲାସନାଦ୍ଯୈଃ ଶକ୍ଯା ନ ଵେତ୍ତୁଂ ସମହେନ୍ଦ୍ରରୁଦ୍ରୈଃ କଥଂ ଭଵାନ୍ ଵେତ୍ସ୍ଯତି ଦୁର୍ଵିଭାଵ୍ଯାମ୍
ନାରଦ, ଏହି ମୋର ଅଦ୍ଭୁତ ମାୟା ଏତେ ଦୁର୍ଗମ ଯେ କମଳାସନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ରୁଦ୍ର ମିଶି ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ । ତୁମେ କିପରି ଏହି ଦୁର୍ବୋଧ ମାୟାକୁ ବୁଝିପାରିବ?
ସ ଵାକ୍ଯମ୍ ଆକର୍ଣ୍ଯ ମହାମହର୍ଷିର୍ ଉଵାଚ ଭକ୍ତିଂ ମମ ଦେହି ଵିଷ୍ଣୋ ପ୍ରାପ୍ତେ ଽଥ କାଲେ ସ୍ମରଣଂ ତଥୈଵ ସଦା ଚ ସଂଦର୍ଶନମ୍ ଈଶ ତେ ଽସ୍ତୁ
ଏହି କଥା ଶୁଣି ମହାମୁନି କହିଲେ: 'ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ମୋତେ ଭକ୍ତି ଦିଅ । ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ମରଣ କରିପାରିବି, ଏବଂ ସଦା ତୁମର ଦର୍ଶନ ହେଉ ।'
ଯତ୍ରାହମ୍ ଆର୍ତଶ୍ ଚିତିମ୍ ଅଦ୍ଯ ରୂଢସ୍ ତତ୍ ତୀର୍ଥମ୍ ଅସ୍ତ୍ଵ୍ ଅଚ୍ଯୁତପାପହନ୍ତ୍ରା ଅଧିଷ୍ଠିତଂ କେଶଵ ନିତ୍ଯମ୍ ଏଵ ତ୍ଵଯା ସହାସଂ କମଲୋଦ୍ଭଵେନ
ଯେଉଁଠାରେ ଆଜି ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଚିତାକୁ ଚଢ଼ିଛି, ସେଠି ତୁମେ, କେଶବ, ପାପ ନାଶକ, କମଳୋଦ୍ଭବ ସହ ନିତ୍ୟ ଅବସ୍ଥିତ ରହିବା । ସେଠି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ହେଉ ।
ତତୋ ମଯୋକ୍ତୋ ଦ୍ଵିଜ ନାରଦୋ ଽସୌ ତୀର୍ଥଂ ସିତୋଦେ ହି ଚିତିସ୍ ତଵାସ୍ତୁ ସ୍ଥାସ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅହଂ ଚାତ୍ର ସଦୈଵ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ମହେଶ୍ଵରଃ ସ୍ଥାସ୍ଯତି ଚୋତ୍ତରେଣ
ତାପରେ ମୁଁ ନାରଦ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲି: 'ଏହି ସିତୋଦା ନାମକ ସ୍ଥାନ ତୁମର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ହେଉ । ମୁଁ ସଦା ଏଠାରେ ରହିବି, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଅବସ୍ଥିତ ରହିବେ ।'
ଯଦା ଵିରଞ୍ଚେର୍ ଵଦନଂ ତ୍ରିନେତ୍ରଃ ସ ଚ୍ଛେତ୍ସ୍ଯତେଯଂ ଚ ମମୋଗ୍ରଵାଚମ୍ ତଦା କପାଲସ୍ଯ ତୁ ମୋଚନାଯ ସମେଷ୍ଯତେ ତୀର୍ଥମ୍ ଇଦଂ ତ୍ଵଦୀଯମ୍
ଯେତେବେଳେ ତ୍ରିନେତ୍ର ଭଗବାନ ବିରଞ୍ଚିର ମୁଣ୍ଡ କାଟିବେ, ଏବଂ ମୋର କଠୋର କଥା ପୂରଣ ହେବ, ତେବେ କପାଳ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ତୁମର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ପ୍ରକାଶିତ ହେବ ।
ସ୍ନାତସ୍ଯ ତୀର୍ଥେ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକସ୍ଯ ପତିଷ୍ଯତେ ଭୂମିତଲେ କପାଲମ୍ ତତସ୍ ତୁ ତୀର୍ଥେତି କପାଲମୋଚନଂ ଖ୍ଯାତଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଚ ଭଵିଷ୍ଯତେ ତତ୍
ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, କପାଳ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିବ । ତେଣୁ ଏହି ତୀର୍ଥ 'କପାଳମୋଚନ' ନାମରେ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ ।
ତଦା ପ୍ରଭୃତ୍ଯ୍ ଅମ୍ବୁଦଵାହନୋ ଽସୌ ନ ମୋକ୍ଷ୍ଯତେ ତୀର୍ଥଵରଂ ସୁପୁଣ୍ଯମ୍ ନ ଚୈଵ ତସ୍ମିନ୍ ଦ୍ଵିଜ ସଂପ୍ରଚକ୍ଷତେ ତତ୍ କ୍ଷେତ୍ରମ୍ ଉଗ୍ରଂ ତ୍ଵ୍ ଅଥ ବ୍ରହ୍ମଵଧ୍ଯା
ସେଠୁଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଜଳବାହକ ଏହି ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥକୁ ଛାଡିବେ ନାହିଁ । ଦ୍ୱିଜ, କେହି ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହି ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାର ମୁକ୍ତିକ୍ଷେତ୍ର ।
ଯଦା ନ ମୋକ୍ଷତ୍ଯ୍ ଅମରାରିହନ୍ତା ତତ୍ କ୍ଷେତ୍ରମୁଖ୍ଯଂ ମହଦ୍ ଆପ୍ତପୁଣ୍ଯମ୍ ତଦା ଵିମୁକ୍ତେତି ସୁରୈ ରହସ୍ଯଂ ତୀର୍ଥଂ ସ୍ତୁତଂ ପୁଣ୍ଯଦମ୍ ଅଵ୍ଯଯାଖ୍ଯମ୍
ଯେତେବେଳେ ଦେବଶତ୍ରୁ ହନ୍ତା ମୁକ୍ତି ନାପାଇବେ, ସେଠି ମୁଖ୍ୟ ତୀର୍ଥ, ବଡ଼ ଏବଂ ଅର୍ଜିତ ପୁଣ୍ୟର ସ୍ଥାନ, ଦେବମାନେ 'ବିମୁକ୍ତ' ଭାବେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ । ଏହି ଗୁପ୍ତ, ପ୍ରଶଂସିତ ଓ ଅବିନାଶୀ ତୀର୍ଥ ହେବ ।