ପୂଜାଂ କରୋତି ଵିଧିଵତ୍ ସ ତୁ ଶଂଭୋଃ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ ତୁଷ୍ଟେ ତ୍ରିଲୋଚନେ ତସ୍ଯ ଭକ୍ତିର୍ ଭଵତି କେଶଵେ
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ନିୟମ ମାନି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତିରେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଧାରୀ ଭଗବାନ ଖୁସି ହେଲେ, ସେ ଲୋକଙ୍କର ଭକ୍ତି କେଶବଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଏ।
ସଂପୂଜ୍ଯ ତଂ ଜଗନ୍ନାଥଂ ଵାସୁଦେଵାଖ୍ଯମ୍ ଅଵ୍ଯଯମ୍ ତତୋ ଭୁକ୍ତିଂ ଚ ମୁକ୍ତିଂ ଚ ସ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଜଗନ୍ନାଥ, ଅବିନାଶୀ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେ ଲୋକ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ପାଇଥାନ୍ତି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଅଵୈଷ୍ଣଵା ନରା ଯେ ତୁ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଚ ମହାମୁନେ କିଂ ତେ ଵିଷ୍ଣୁଂ ନାର୍ଚଯନ୍ତି ବ୍ରୂହି ତତ୍କାରଣଂ ଦ୍ଵିଜ
ହେ ମହାମୁନି, ଯେଉଁମାନେ ବୈଷ୍ଣବ ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନେ କାହିଁକି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି ନାହିଁ? ଏହାର କାରଣ କହନ୍ତୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଦ୍ଵୌ ଭୂତସର୍ଗୌ ଵିଖ୍ଯାତୌ ଲୋକେ ଽସ୍ମିନ୍ ମୁନିସତ୍ତମାଃ ଆସୁରଶ୍ ଚ ତଥା ଦୈଵଃ ପୁରା ସୃଷ୍ଟଃ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଜଗତରେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଜୀବ ଅଛନ୍ତି—ଏକ ଦେବତା ସ୍ୱଭାବର, ଅନ୍ୟଟି ଆସୁରୀ ସ୍ୱଭାବର। ଏହି ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଜୀବକୁ ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ।
ଦୈଵୀଂ ପ୍ରକୃତିମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ପୂଜଯନ୍ତି ତତୋ ଽଚ୍ଯୁତମ୍ ଆସୁରୀଂ ଯୋନିମ୍ ଆପନ୍ନା ଦୂଷଯନ୍ତି ନରା ହରିମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଦେବତା ସ୍ୱଭାବ ପାଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଆସୁରୀ ଯୋନିରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ହରିଙ୍କୁ ଅପମାନ କରନ୍ତି।
ମାଯଯା ହତଵିଜ୍ଞାନା ଵିଷ୍ଣୋସ୍ ତେ ତୁ ନରାଧମାଃ ଅପ୍ରାପ୍ଯ ତଂ ହରିଂ ଵିପ୍ରାସ୍ ତତୋ ଯାନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଧମାଂ ଗତିମ୍
ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ହରାଇଥିବା, ସେଇ ନିମ୍ନତମ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହିପରି ଲୋକମାନେ ନିମ୍ନ ଗତିକୁ ପାଆନ୍ତି।
ତସ୍ଯ ଯା ଗହ୍ଵରୀ ମାଯା ଦୁର୍ଵିଜ୍ଞେଯା ସୁରାସୁରୈଃ ମହାମୋହକରୀ ନୄଣାଂ ଦୁସ୍ତରା ଚାକୃତାତ୍ମଭିଃ
ତାଙ୍କର ଯେଉଁ ଗୁହା ସଦୃଶ ମାୟା ଅଛି, ସେଠାକୁ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହି ମାୟା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଭାରି ଭ୍ରମରେ ପକାଇଦେଉଛି, ଏବଂ ଅଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଏହା ଅତି ଦୁର୍ଜୟ।
ଇଚ୍ଛାମସ୍ ତାଂ ମହାମାଯାଂ ଜ୍ଞାତୁଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସୁଦୁସ୍ତରାମ୍ ଵକ୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି ଧର୍ମଜ୍ଞ ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ନଃ
ଆମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସେଇ ବଡ଼ ମାୟାକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଯାହାକୁ ଜିତିବା ବହୁତ କଷ୍ଟକର। ଆପଣ ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ଲୋକ, ଆମର ବଡ଼ ଆଗ୍ରହ ଥିବାରୁ ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।
ସ୍ଵପ୍ନେନ୍ଦ୍ରଜାଲସଂକାଶା ମାଯା ସା ଲୋକକର୍ଷଣୀ କଃ ଶକ୍ନୋତି ହରେର୍ ମାଯାଂ ଜ୍ଞାତୁଂ ତାଂ କେଶଵାଦ୍ ଋତେ
ସେଇ ମାୟା ସ୍ୱପ୍ନ କିମ୍ବା ଜାଦୁ ଦେଖାଣା ପରି, ସାରା ଜଗତକୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ—ହରିଙ୍କର ଏହି ମାୟାକୁ କେ ଜାଣିପାରିବ, କେଶବ ଛାଡ଼ି କିଏ?
ଯା ଵୃତ୍ତା ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯାସୀନ୍ ମାଯାର୍ଥେ ନାରଦସ୍ଯ ଚ ଵିଡମ୍ବନାଂ ତୁ ତାଂ ଵିପ୍ରାଃ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଗଦତୋ ମମ
ମୋ ଠାରୁ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମାୟାର ଉଦାହରଣ ଦେବା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଠକେଇ ଗୋଟିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ନାରଦଙ୍କ ଉପରେ ଘଟିଥିଲା, ସେଥିରେ କହୁଛି।
ପ୍ରାଗ୍ ଆସୀନ୍ ନୃପତିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଆଗ୍ନୀଧ୍ର ଇତି ଵିଶ୍ରୁତଃ ନଗରେ କାମଦମନସ୍ ତସ୍ଯାଥ ତନଯଃ ଶୁଚିଃ
ପୁରୁଣା ଦିନରେ କାମଦମନ ନଗରରେ ଆଗ୍ନୀଧ୍ର ନାମକ ଏକ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଜା ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଏକ ପବିତ୍ର ପୁଅ ଥିଲେ।
ଧର୍ମାରାମଃ କ୍ଷମାଶୀଲଃ ପିତୃଶୁଶ୍ରୂଷଣେ ରତଃ ପ୍ରଜାନୁରଞ୍ଜକୋ ଦକ୍ଷଃ ଶ୍ରୁତିଶାସ୍ତ୍ରକୃତଶ୍ରମଃ
ସେ ଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ, ଶାନ୍ତ ଓ ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଥିଲେ, ପିତାଙ୍କ ସେବାରେ ରତ ଥିଲେ, ପ୍ରଜାମାନେ ଖୁସି ହେବାରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ, ଏବଂ ଶ୍ରୁତି ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନରେ ଅତି ଉତ୍ସାହୀ ଥିଲେ।
ପିତାସ୍ଯ ତ୍ଵ୍ ଅକରୋଦ୍ ଯତ୍ନଂ ଵିଵାହାଯ ନ ଚୈଚ୍ଛତ ତଂ ପିତା ପ୍ରାହ କିମ୍ ଇତି ନେଚ୍ଛସେ ଦାରସଂଗ୍ରହମ୍
ତାଙ୍କର ପିତା ବିବାହ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଏହାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ। ପିତା ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କାହିଁକି ବିବାହ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହଁ?'
ସର୍ଵମ୍ ଏତତ୍ ସୁଖାର୍ଥଂ ହି ଵାଞ୍ଛନ୍ତି ମନୁଜାଃ କିଲ ସୁଖମୂଲା ହି ଦାରାଶ୍ ଚ ତସ୍ମାତ୍ ତଂ ତ୍ଵଂ ସମାଚର
ଏହି ସବୁ କଥା ଲୋକମାନେ ସୁଖ ପାଇଁ ଚାହାନ୍ତି; ଜୀବନର ସୁଖର ମୂଳ ହେଉଛନ୍ତି ଜନାନୀମାନେ, ତେଣୁ ତୁମେ ଏହା କର।
ସ ପିତୁର୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୂଷ୍ଣୀମ୍ ଆସ୍ତେ ଚ ଗୌରଵାତ୍ ମୁହୁର୍ ମୁହୁସ୍ ତଂ ଚ ପିତା ଚୋଦଯାମ୍ ଆସ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ପିତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେ ସମ୍ମାନରେ ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଲେ; ପିତା ପୁନିପୁନି ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଅଥାସୌ ପିତରଂ ପ୍ରାହ ତାତ ନାମାନୁରୂପତା ମଯା ସମାଶ୍ରିତା ଵ୍ଯକ୍ତା ଵୈଷ୍ଣଵୀ ପରିପାଲିନୀ
ତେବେ ସେ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ପିତାଜୀ, ମୁଁ ବୈଷ୍ଣବ ନାମ ଓ ଚରିତ୍ରକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଛି, ଯାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ସୁରକ୍ଷା ଦେଉଛି।'
ତଂ ପିତା ପ୍ରାହ ସଂଗମ୍ଯ ନୈଷ ଧର୍ମୋ ଽସ୍ତି ପୁତ୍ରକ ନ ଵିଧାରଯିତଵ୍ଯା ସ୍ଯାତ୍ ପୁରୁଷେଣ ଵିପଶ୍ଚିତା
ପିତା ସେଠାକୁ ଆସି କହିଲେ, 'ପୁଅ, ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ; ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁରୁଷ ଏପରି ଅବସ୍ଥା ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
କୁରୁ ମଦ୍ଵଚନଂ ପୁତ୍ର ପ୍ରଭୁର୍ ଅସ୍ମି ପିତା ତଵ ମା ନିମଜ୍ଜ କୁଲଂ ମହ୍ଯଂ ନରକେ ସଂତତିକ୍ଷଯାତ୍
ମୋ କଥା ଶୁଣି କର, ପୁଅ; ମୁଁ ତୋର ପିତା ଓ ସ୍ୱାମୀ; ସନ୍ତାନ ନ ଥିଲେ ମୋ କୁଳ ନରକକୁ ପଡ଼ିବ, ଏହିପରି ଅବସ୍ଥା କରିବିନା।
ସ ହି ତଂ ପିତୁର୍ ଆଦେଶଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରାହ ସୁତୋ ଵଶୀ ପ୍ରୀତଃ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ପୌରାଣୀଂ ସଂସାରସ୍ଯ ଵିଚିତ୍ରତାମ୍
ସେ, ପିତାଙ୍କର ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଏକ ଆଜ୍ଞାକାରୀ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ପୁଅ ଭାବେ କହିଲେ, ପୁରାତନ କଥାମାନେ ଓ ସଂସାରର ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ମନେପକାଇ।
ଶୃଣୁ ତାତ ଵଚୋ ମହ୍ଯଂ ତତ୍ତ୍ଵଵାକ୍ଯଂ ସହେତୁକମ୍ ନାମାନୁରୂପଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ଭଵତି ପାର୍ଥିଵ
ତୁମେ ଶୁଣ, ପିତା, ମୋ କଥା—ଏହା ସତ୍ୟ ଓ ବିଚାରସହିତ କହୁଛି। ନାମ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି କଥା ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ, ରାଜା।
ମଯା ଜନ୍ମସହସ୍ରାଣି ଜରାମୃତ୍ଯୁଶତାନି ଚ ପ୍ରାପ୍ତାନି ଦାରସଂଯୋଗଵିଯୋଗାନି ଚ ସର୍ଵଶଃ
ମୁଁ ହଜାର ହଜାର ଜନ୍ମ ଓ ଶତେ ଶତେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଅନୁଭବ କରିଛି, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ସହ ମିଳନ ଓ ବିଚ୍ଛେଦ ଦେଖିଛି।
ତୃଣଗୁଲ୍ମଲତାଵଲ୍ଲୀସରୀସୃପମୃଗଦ୍ଵିଜାଃ ପଶୁସ୍ତ୍ରୀପୁରୁଷାଦ୍ଯାନି ପ୍ରାପ୍ତାନି ଶତଶୋ ମଯା
ମୁଁ ଶତେ ଶତେ ଜନ୍ମରେ ଘାସ, ଝାଡ଼, ଲତା, ବେଳ, ସାପ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ଜନ୍ତୁ, ଜନାନୀ, ପୁରୁଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୂପ ନେଇଛି।
ଗଣକିଂନରଗନ୍ଧର୍ଵଵିଦ୍ଯାଧରମହୋରଗାଃ ଯକ୍ଷଗୁହ୍ଯକରକ୍ଷାଂସି ଦାନଵାପ୍ସରସଃ ସୁରାଃ
ମୁଁ ଅନେକ କିନ୍ନର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର, ବଡ଼ ସାପ, ଯକ୍ଷ, ଗୁହ୍ୟକ, ରାକ୍ଷସ, ଦାନବ, ଅପ୍ସରା ଓ ଦେବତା ରୂପ ମଧ୍ୟ ନେଇଛି।
ନଦୀଶ୍ଵରସହସ୍ରଂ ଚ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତାତ ପୁନଃ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟସ୍ ତୁ ବହୁଶଃ ସୃଷ୍ଟୌ ସଂହାରେ ଚାପି ସଂହୃତଃ
ପିତା, ମୁଁ ହଜାର ହଜାର ନଦୀର ଅଧିପତି ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ପୁନିପୁନି ଏହି ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ସଂହାର ହୋଇଛି।
ଦାରସଂଯୋଗଯୁକ୍ତସ୍ଯ ତାତେଦୃଙ୍ ମେ ଵିଡମ୍ବନା ଇତସ୍ ତୃତୀଯେ ଯଦ୍ ଵୃତ୍ତଂ ମମ ଜନ୍ମନି ତଚ୍ ଛୃଣୁ କଥଯାମି ସମାସେନ ତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯସଂଭଵମ୍
ବିବାହିତ ଜୀବନରେ, ପିତା, ଏଭଳି ମୋର ଅବସ୍ଥା ହୋଇଛି। ଏବେ ମୋ ତୃତୀୟ ଜନ୍ମରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ତାହା କଥା ଶୁଣ; ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ତୀର୍ଥର ମହିମା ଉତ୍ପତ୍ତି କହିବି।
ଅତୀତ୍ଯ ଜନ୍ମାନି ବହୂନି ତାତ ନୃଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵମହୋରଗାଣାମ୍ ଵିଦ୍ଯାଧରାଣାଂ ଖଗକିଂନରାଣାଂ ଜାତୋ ହି ଵଂଶେ ସୁତପା ମହର୍ଷିଃ
ପିତା, ମୁଁ ଅନେକ ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ମନୁଷ୍ୟ, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ବଡ଼ ସାପ, ବିଦ୍ୟାଧର, ପକ୍ଷୀ ଓ କିନ୍ନର ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଶେଷରେ ସୁତପା ମହାର୍ଷିଙ୍କ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଲି।
ତତୋ ମହାଭୂଦ୍ ଅଚଲା ହି ଭକ୍ତିର୍ ଜନାର୍ଦନେ ଲୋକପତୌ ମଧୁଘ୍ନେ ଵ୍ରତୋପଵାସୈର୍ ଵିଵିଧୈଶ୍ ଚ ଭକ୍ତ୍ଯା ସଂତୋଷିତଶ୍ ଚକ୍ରଗଦାସ୍ତ୍ରଧାରୀ
ତାପରେ, ମୋ ମନରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ମଧୁ ନାଶକଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ଜଗ୍ରତ ହେଲା। ବିଭିନ୍ନ ବ୍ରତ ଓ ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା, ଭକ୍ତି ସହିତ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ ଠାକୁରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଲି।
ତୁଷ୍ଟୋ ଽଭ୍ଯଗାତ୍ ପକ୍ଷିପତିଂ ମହାତ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁଃ ସମାରୁହ୍ଯ ଵରପ୍ରଦୋ ମେ ପ୍ରାହୋଚ୍ଚଶବ୍ଦଂ ଵ୍ରିଯତାଂ ଦ୍ଵିଜାତେ ଵରୋ ହି ଯଂ ଵାଞ୍ଛସି ତଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯେ
ତେଣୁ, ମହାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁ, ଅନୁଗ୍ରହ କରି, ପକ୍ଷୀରାଜ ଉପରେ ବସି ଆସିଲେ ଓ ମୋତେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ—'ଦ୍ୱିଜ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହୁଁଛ, ମୁଁ ଦେବି।'
ତତୋ ଽହମ୍ ଊଚେ ହରିମ୍ ଈଶିତାରଂ ତୁଷ୍ଟୋ ଽସି ଚେତ୍ କେଶଵ ତଦ୍ ଵୃଣୋମି ଯା ସା ତ୍ଵଦୀଯା ପରମା ହି ମାଯା ତାଂ ଵେତ୍ତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମି ଜନାର୍ଦନୋ ଽହମ୍
ତାପରେ ମୁଁ ହରିଙ୍କୁ କହିଲି—'ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ହେ କେଶବ, ତେବେ ମୁଁ ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହୁଁଛି—ଆପଣଙ୍କ ପରମ ମାୟାକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ମୁଁ ସେଠିକୁ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।'
ଅଥାବ୍ରଵୀନ୍ ମେ ମଧୁକୈଟଭାରିଃ କିଂ ତେ ତଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ମାଯଯା ଵୈ ଧର୍ମାର୍ଥକାମାନି ଦଦାନି ତୁଭ୍ଯଂ ପୁତ୍ରାଣି ମୁଖ୍ଯାନି ନିରାମଯତ୍ଵମ୍
ତେବେ ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ନାଶକ ମୋତେ କହିଲେ—'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ସେ ମାୟାକୁ କ’ଣ କରିବ? ମୁଁ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ଧର୍ମ, ଧନ, କାମ, ମୁଖ୍ୟ ପୁଅ ଓ ରୋଗମୁକ୍ତି ଦେଉଛି।'