ଯଥା ଵିଷ୍ଣୌ ଭଵେଦ୍ ଭକ୍ତିସ୍ ତନ୍ ନୋ ବ୍ରୂହି ମହାମତେ ତପସା କର୍ମଣା ଯେନ ଶ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମ ସାଂପ୍ରତମ୍
ହେ ମହାମତି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କିପରି ଭକ୍ତି ହୁଏ—କେଉଁ ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା—ଏହି କଥା ଆମେ ଏବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲାଃ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅନୁପୂର୍ଵଶଃ ଯଥା କୃଷ୍ଣେ ଭଵେଦ୍ ଭକ୍ତିଃ ପୁରୁଷସ୍ଯ ମହାଫଲା
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଆପଣମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ମୁଁ କ୍ରମକ୍ରମେ କହିବି କିପରି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ହୁଏ, ଯାହା ମଣିଷଙ୍କୁ ବଡ଼ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ସଂସାରେ ଽସ୍ମିନ୍ ମହାଘୋରେ ସର୍ଵଭୂତଭଯାଵହେ ମହାମୋହକରେ ନୄଣାଂ ନାନାଦୁଃଖଶତାକୁଲେ
ଏହି ଭୟଙ୍କର ସଂସାରରେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥାଏ, ବଡ଼ ମୋହ ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ଲୋକମାନେ ଶତଶଃ ବିଭିନ୍ନ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ।
ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିସହସ୍ରେଷୁ ଜାଯମାନଃ ପୁନଃ ପୁନଃ କଥଂଚିଲ୍ ଲଭତେ ଜନ୍ମ ଦେହୀ ମାନୁଷ୍ଯକଂ ଦ୍ଵିଜାଃ
ହଜାର ହଜାର ପଶୁ ଜନ୍ମରେ ପୁନିପୁନି ଜନ୍ମ ନେଇ, କିପରି ବି ହେଉ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏକ ଦେହୀ ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଏ।
ମାନୁଷତ୍ଵେ ଽପି ଵିପ୍ରତ୍ଵଂ ଵିପ୍ରତ୍ଵେ ଽପି ଵିଵେକିତା ଵିଵେକାଦ୍ ଧର୍ମବୁଦ୍ଧିସ୍ ତୁ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତୁ ଶ୍ରେଯସାଂ ଗ୍ରହଃ
ମାନବ ଜନ୍ମରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଲେ ବିବେକ ଆସିବା, ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମବୁଦ୍ଧି ଆସିବା, ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେୟସ୍ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।
ଯାଵତ୍ ପାପକ୍ଷଯଂ ପୁଂସାଂ ନ ଭଵେଜ୍ ଜନ୍ମ ସଂଚିତମ୍ ତାଵନ୍ ନ ଜାଯତେ ଭକ୍ତିର୍ ଵାସୁଦେଵେ ଜଗନ୍ମଯେ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଣିଷଙ୍କ ପାପର ସଞ୍ଚିତ ଫଳ ନଷ୍ଟ ହୁଏନି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାସୁଦେବ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା, ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଭୋ ଵିପ୍ରା ଭକ୍ତିଃ କୃଷ୍ଣେ ଯଥା ଭଵେତ୍ ଅନ୍ଯଦେଵେଷୁ ଯା ଭକ୍ତିଃ ପୁରୁଷସ୍ଯେହ ଜାଯତେ
ତେଣୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୁଁ କହିବି କିପରି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ହୁଏ, ଏଉଁଠି ମଣିଷଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଭକ୍ତି ହୁଏ, ସେଥିରେ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ତଦ୍ଗତେନାନ୍ତରାତ୍ମନା ତେନ ତସ୍ଯ ଭଵେଦ୍ ଭକ୍ତିର୍ ଯଜନେ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ, ବାଣୀ ଓ ଅନ୍ତଃକରଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତାହାରେ ଲଗାଇ, ଏଭଳି ଉପାସନା କରିଲେ ତାଙ୍କର ଭକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।
ସ କରୋତି ତତୋ ଵିପ୍ରା ଭକ୍ତିଂ ଚାଗ୍ନେଃ ସମାହିତଃ ତୁଷ୍ଟେ ହୁତାଶନେ ତସ୍ଯ ଭକ୍ତିର୍ ଭଵତି ଭାସ୍କରେ
ସେପରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେ ଏକାଗ୍ରତାରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରେ; ଯେତେବେଳେ ଅଗ୍ନି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଭକ୍ତି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଏ।
ପୂଜାଂ କରୋତି ସତତମ୍ ଆଦିତ୍ଯସ୍ଯ ତତୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ପ୍ରସନ୍ନେ ଭାସ୍କରେ ତସ୍ଯ ଭକ୍ତିର୍ ଭଵତି ଶଂକରେ
ସେ ସଦା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୂଜା କରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଭକ୍ତି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଏ।
ପୂଜାଂ କରୋତି ଵିଧିଵତ୍ ସ ତୁ ଶଂଭୋଃ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ ତୁଷ୍ଟେ ତ୍ରିଲୋଚନେ ତସ୍ଯ ଭକ୍ତିର୍ ଭଵତି କେଶଵେ
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ନିୟମ ମାନି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତିରେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଧାରୀ ଭଗବାନ ଖୁସି ହେଲେ, ସେ ଲୋକଙ୍କର ଭକ୍ତି କେଶବଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଏ।
ସଂପୂଜ୍ଯ ତଂ ଜଗନ୍ନାଥଂ ଵାସୁଦେଵାଖ୍ଯମ୍ ଅଵ୍ଯଯମ୍ ତତୋ ଭୁକ୍ତିଂ ଚ ମୁକ୍ତିଂ ଚ ସ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଜଗନ୍ନାଥ, ଅବିନାଶୀ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେ ଲୋକ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ପାଇଥାନ୍ତି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଅଵୈଷ୍ଣଵା ନରା ଯେ ତୁ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଚ ମହାମୁନେ କିଂ ତେ ଵିଷ୍ଣୁଂ ନାର୍ଚଯନ୍ତି ବ୍ରୂହି ତତ୍କାରଣଂ ଦ୍ଵିଜ
ହେ ମହାମୁନି, ଯେଉଁମାନେ ବୈଷ୍ଣବ ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନେ କାହିଁକି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି ନାହିଁ? ଏହାର କାରଣ କହନ୍ତୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଦ୍ଵୌ ଭୂତସର୍ଗୌ ଵିଖ୍ଯାତୌ ଲୋକେ ଽସ୍ମିନ୍ ମୁନିସତ୍ତମାଃ ଆସୁରଶ୍ ଚ ତଥା ଦୈଵଃ ପୁରା ସୃଷ୍ଟଃ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଜଗତରେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଜୀବ ଅଛନ୍ତି—ଏକ ଦେବତା ସ୍ୱଭାବର, ଅନ୍ୟଟି ଆସୁରୀ ସ୍ୱଭାବର। ଏହି ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଜୀବକୁ ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ।
ଦୈଵୀଂ ପ୍ରକୃତିମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ପୂଜଯନ୍ତି ତତୋ ଽଚ୍ଯୁତମ୍ ଆସୁରୀଂ ଯୋନିମ୍ ଆପନ୍ନା ଦୂଷଯନ୍ତି ନରା ହରିମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଦେବତା ସ୍ୱଭାବ ପାଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଆସୁରୀ ଯୋନିରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ହରିଙ୍କୁ ଅପମାନ କରନ୍ତି।
ମାଯଯା ହତଵିଜ୍ଞାନା ଵିଷ୍ଣୋସ୍ ତେ ତୁ ନରାଧମାଃ ଅପ୍ରାପ୍ଯ ତଂ ହରିଂ ଵିପ୍ରାସ୍ ତତୋ ଯାନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଧମାଂ ଗତିମ୍
ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ହରାଇଥିବା, ସେଇ ନିମ୍ନତମ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହିପରି ଲୋକମାନେ ନିମ୍ନ ଗତିକୁ ପାଆନ୍ତି।
ତସ୍ଯ ଯା ଗହ୍ଵରୀ ମାଯା ଦୁର୍ଵିଜ୍ଞେଯା ସୁରାସୁରୈଃ ମହାମୋହକରୀ ନୄଣାଂ ଦୁସ୍ତରା ଚାକୃତାତ୍ମଭିଃ
ତାଙ୍କର ଯେଉଁ ଗୁହା ସଦୃଶ ମାୟା ଅଛି, ସେଠାକୁ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହି ମାୟା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଭାରି ଭ୍ରମରେ ପକାଇଦେଉଛି, ଏବଂ ଅଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଏହା ଅତି ଦୁର୍ଜୟ।
ଇଚ୍ଛାମସ୍ ତାଂ ମହାମାଯାଂ ଜ୍ଞାତୁଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସୁଦୁସ୍ତରାମ୍ ଵକ୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି ଧର୍ମଜ୍ଞ ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ନଃ
ଆମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସେଇ ବଡ଼ ମାୟାକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଯାହାକୁ ଜିତିବା ବହୁତ କଷ୍ଟକର। ଆପଣ ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ଲୋକ, ଆମର ବଡ଼ ଆଗ୍ରହ ଥିବାରୁ ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।
ସ୍ଵପ୍ନେନ୍ଦ୍ରଜାଲସଂକାଶା ମାଯା ସା ଲୋକକର୍ଷଣୀ କଃ ଶକ୍ନୋତି ହରେର୍ ମାଯାଂ ଜ୍ଞାତୁଂ ତାଂ କେଶଵାଦ୍ ଋତେ
ସେଇ ମାୟା ସ୍ୱପ୍ନ କିମ୍ବା ଜାଦୁ ଦେଖାଣା ପରି, ସାରା ଜଗତକୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ—ହରିଙ୍କର ଏହି ମାୟାକୁ କେ ଜାଣିପାରିବ, କେଶବ ଛାଡ଼ି କିଏ?
ଯା ଵୃତ୍ତା ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯାସୀନ୍ ମାଯାର୍ଥେ ନାରଦସ୍ଯ ଚ ଵିଡମ୍ବନାଂ ତୁ ତାଂ ଵିପ୍ରାଃ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଗଦତୋ ମମ
ମୋ ଠାରୁ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମାୟାର ଉଦାହରଣ ଦେବା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଠକେଇ ଗୋଟିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ନାରଦଙ୍କ ଉପରେ ଘଟିଥିଲା, ସେଥିରେ କହୁଛି।
ପ୍ରାଗ୍ ଆସୀନ୍ ନୃପତିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଆଗ୍ନୀଧ୍ର ଇତି ଵିଶ୍ରୁତଃ ନଗରେ କାମଦମନସ୍ ତସ୍ଯାଥ ତନଯଃ ଶୁଚିଃ
ପୁରୁଣା ଦିନରେ କାମଦମନ ନଗରରେ ଆଗ୍ନୀଧ୍ର ନାମକ ଏକ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଜା ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଏକ ପବିତ୍ର ପୁଅ ଥିଲେ।
ଧର୍ମାରାମଃ କ୍ଷମାଶୀଲଃ ପିତୃଶୁଶ୍ରୂଷଣେ ରତଃ ପ୍ରଜାନୁରଞ୍ଜକୋ ଦକ୍ଷଃ ଶ୍ରୁତିଶାସ୍ତ୍ରକୃତଶ୍ରମଃ
ସେ ଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ, ଶାନ୍ତ ଓ ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଥିଲେ, ପିତାଙ୍କ ସେବାରେ ରତ ଥିଲେ, ପ୍ରଜାମାନେ ଖୁସି ହେବାରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ, ଏବଂ ଶ୍ରୁତି ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନରେ ଅତି ଉତ୍ସାହୀ ଥିଲେ।
ପିତାସ୍ଯ ତ୍ଵ୍ ଅକରୋଦ୍ ଯତ୍ନଂ ଵିଵାହାଯ ନ ଚୈଚ୍ଛତ ତଂ ପିତା ପ୍ରାହ କିମ୍ ଇତି ନେଚ୍ଛସେ ଦାରସଂଗ୍ରହମ୍
ତାଙ୍କର ପିତା ବିବାହ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଏହାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ। ପିତା ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କାହିଁକି ବିବାହ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହଁ?'
ସର୍ଵମ୍ ଏତତ୍ ସୁଖାର୍ଥଂ ହି ଵାଞ୍ଛନ୍ତି ମନୁଜାଃ କିଲ ସୁଖମୂଲା ହି ଦାରାଶ୍ ଚ ତସ୍ମାତ୍ ତଂ ତ୍ଵଂ ସମାଚର
ଏହି ସବୁ କଥା ଲୋକମାନେ ସୁଖ ପାଇଁ ଚାହାନ୍ତି; ଜୀବନର ସୁଖର ମୂଳ ହେଉଛନ୍ତି ଜନାନୀମାନେ, ତେଣୁ ତୁମେ ଏହା କର।
ସ ପିତୁର୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୂଷ୍ଣୀମ୍ ଆସ୍ତେ ଚ ଗୌରଵାତ୍ ମୁହୁର୍ ମୁହୁସ୍ ତଂ ଚ ପିତା ଚୋଦଯାମ୍ ଆସ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ପିତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେ ସମ୍ମାନରେ ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଲେ; ପିତା ପୁନିପୁନି ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଅଥାସୌ ପିତରଂ ପ୍ରାହ ତାତ ନାମାନୁରୂପତା ମଯା ସମାଶ୍ରିତା ଵ୍ଯକ୍ତା ଵୈଷ୍ଣଵୀ ପରିପାଲିନୀ
ତେବେ ସେ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ପିତାଜୀ, ମୁଁ ବୈଷ୍ଣବ ନାମ ଓ ଚରିତ୍ରକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଛି, ଯାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ସୁରକ୍ଷା ଦେଉଛି।'
ତଂ ପିତା ପ୍ରାହ ସଂଗମ୍ଯ ନୈଷ ଧର୍ମୋ ଽସ୍ତି ପୁତ୍ରକ ନ ଵିଧାରଯିତଵ୍ଯା ସ୍ଯାତ୍ ପୁରୁଷେଣ ଵିପଶ୍ଚିତା
ପିତା ସେଠାକୁ ଆସି କହିଲେ, 'ପୁଅ, ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ; ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁରୁଷ ଏପରି ଅବସ୍ଥା ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
କୁରୁ ମଦ୍ଵଚନଂ ପୁତ୍ର ପ୍ରଭୁର୍ ଅସ୍ମି ପିତା ତଵ ମା ନିମଜ୍ଜ କୁଲଂ ମହ୍ଯଂ ନରକେ ସଂତତିକ୍ଷଯାତ୍
ମୋ କଥା ଶୁଣି କର, ପୁଅ; ମୁଁ ତୋର ପିତା ଓ ସ୍ୱାମୀ; ସନ୍ତାନ ନ ଥିଲେ ମୋ କୁଳ ନରକକୁ ପଡ଼ିବ, ଏହିପରି ଅବସ୍ଥା କରିବିନା।
ସ ହି ତଂ ପିତୁର୍ ଆଦେଶଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରାହ ସୁତୋ ଵଶୀ ପ୍ରୀତଃ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ପୌରାଣୀଂ ସଂସାରସ୍ଯ ଵିଚିତ୍ରତାମ୍
ସେ, ପିତାଙ୍କର ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଏକ ଆଜ୍ଞାକାରୀ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ପୁଅ ଭାବେ କହିଲେ, ପୁରାତନ କଥାମାନେ ଓ ସଂସାରର ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ମନେପକାଇ।
ଶୃଣୁ ତାତ ଵଚୋ ମହ୍ଯଂ ତତ୍ତ୍ଵଵାକ୍ଯଂ ସହେତୁକମ୍ ନାମାନୁରୂପଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ଭଵତି ପାର୍ଥିଵ
ତୁମେ ଶୁଣ, ପିତା, ମୋ କଥା—ଏହା ସତ୍ୟ ଓ ବିଚାରସହିତ କହୁଛି। ନାମ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି କଥା ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ, ରାଜା।