ପ୍ରୋଵାଚ ତାଂ ସିଦ୍ଧଵରଃ ସା ଚ ତଂ ସିଦ୍ଧମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ନିଯମଂ କଂଚିଦ୍ ଅପି ହି କରୋତୁ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ
ସିଦ୍ଧପୁରୁଷ ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ, ତାହାକୁ ଉର୍ବଶୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିଛି ନିୟମ ଧରୁନ୍ତୁ।'
ଯେନାହଂ କର୍ମଣା ସିଦ୍ଧ ତଂ ଜାନାମି ନ ଚାନ୍ଯଥା ତଦ୍ ଉର୍ଵଶୀଵଚୋ ଽଭ୍ଯେତ୍ଯ ତସ୍ମୈ ମୂର୍ଖଦ୍ଵିଜାଯ ତୁ
'ମୁଁ କେବଳ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଜାଣିପାରିବି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭଳି ନୁହେଁ'—ଏହିପରି ଉର୍ବଶୀ କହି, ସେ ପରେ ମୂର୍ଖ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
କଥଯାମ୍ ଆସ ସିଦ୍ଧସ୍ ତୁ ସୋ ଽପୀମଂ ନିଯମଂ ଜଗୌ ତଵାଗ୍ରେ ସିଦ୍ଧପୁରୁଷ ନିଯମୋ ଽଯଂ କୃତୋ ମଯା
ତାପରେ ସିଦ୍ଧପୁରୁଷ ସେଠି ଯାଇ ଏହି ନିୟମ ବ୍ୟକ୍ତ କଲେ: 'ହେ ସିଦ୍ଧପୁରୁଷ, ମୁଁ ଏହି ନିୟମ ଧରିଛି।'
ନ ଭୋକ୍ଷ୍ଯେ ଽଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ଵୈ ଶକଟଂ ସତ୍ଯମ୍ ଈରିତମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଃ ପ୍ରଯଯୌ ସିଦ୍ଧଃ ସ୍ଵର୍ଗେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୋର୍ଵଶୀମ୍ ଅଥ
'ଆଜିଠାରୁ ଆଉ ମୁଁ ଶକଟଫଳ ଖାଇବି ନାହିଁ; ଏହା ସତ୍ୟ କଥା'—ଏହିପରି କହି, ସିଦ୍ଧପୁରୁଷ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରାହାସୌ ଶକଟଂ ଭୋକ୍ଷ୍ଯେ ନାଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି କର୍ହିଚିତ୍ ତଂ ସିଦ୍ଧମ୍ ଉର୍ଵଶୀ ପ୍ରାହ ଜ୍ଞାତୋ ଽସୌ ସାଂପ୍ରତଂ ମଯା
ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଶକଟଫଳ ଖାଇବି; ଆଜିଠାରୁ କେବେ ମୁଁ ଏହା ଛାଡିବି ନାହିଁ।' ଉର୍ବଶୀ ସିଦ୍ଧପୁରୁଷଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏବେ ମୁଁ ବୁଝିଗଲି।'
ନିଯମଗ୍ରହଣାଦ୍ ଏଵ ମୂର୍ଖୋ ମାମ୍ ଉପହାସକଃ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଯଯୌ ଶୀଘ୍ରଂ ଵାସଂ ନାରାଯଣାତ୍ମଜା
'ନିୟମ ଧରିବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ମୂର୍ଖ ମୋତେ ଉପହାସ କରିଛି'—ଏହିପରି କହି, ନାରାୟଣଙ୍କ ଝିଅ ତୁରନ୍ତ ନିଜ ଗୃହକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସିଦ୍ଧୋ ଽପି ଵିଚଚାରାସୌ କାମଚାରୀ ମହୀତଲମ୍ ଉର୍ଵଶ୍ଯ୍ ଅପି ଵରାରୋହା ଗତ୍ଵା ଵାରାଣସୀଂ ପୁରୀମ୍
ସିଦ୍ଧପୁରୁଷ ଚାହିଲେ ଯେଉଁଠାରେ, ସେଉଁଠାରେ ଘୁରୁଥିଲେ; ଉର୍ବଶୀ ମଧ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ଶରୀର ଧାରଣ କରି ବାରାଣସୀ ପୁରୀକୁ ଗଲେ।
ମତ୍ସ୍ଯୋଦରୀଜଲେ ସ୍ନାନଂ ଚକ୍ରେ ଦିଵ୍ଯଵପୁର୍ଧରା ଅଥାସାଵ୍ ଅପି ମୂର୍ଖସ୍ ତୁ ନଦୀଂ ମତ୍ସ୍ଯୋଦରୀଂ ମୁନେ
ଉର୍ବଶୀ ଦିବ୍ୟ ଶରୀର ଧାରଣ କରି ମାଛଉଦରୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କଲେ; ଏହି ମୂର୍ଖ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ମୁନି, ସେଇ ମାଛଉଦରୀ ନଦୀକୁ ଗଲେ।
ଜଗାମାଥ ଦଦର୍ଶାସୌ ସ୍ନାଯମାନାମ୍ ଅଥୋର୍ଵଶୀମ୍ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵଵୃଧେ ଽଥାସ୍ଯ ମନ୍ମଥଃ କ୍ଷୋଭକୃଦ୍ ଦୃଢମ୍
ସେଠାକୁ ଯାଇ, ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ମନରେ କାମବିକାର ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବଢ଼ିଗଲା।
ଚକାର ମୂର୍ଖଶ୍ ଚେଷ୍ଟାଶ୍ ଚ ତଂ ଵିଵେଦୋର୍ଵଶୀ ସ୍ଵଯମ୍ ତଂ ମୂର୍ଖଂ ସିଦ୍ଧଗଦିତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସସ୍ମିତମ୍ ଆହ ତମ୍
ମୂର୍ଖ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିଛି ଇଂଗিত କଲେ, ଉର୍ବଶୀ ନିଜେ ତାହା ବୁଝିଲେ; ସିଦ୍ଧପୁରୁଷଙ୍କ କଥା ମନେପକାଇ, ହସି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିମ୍ ଇଚ୍ଛସି ମହାଭାଗ ମତ୍ତଃ ଶୀଘ୍ରମ୍ ଇହୋଚ୍ଯତାମ୍ କରିଷ୍ଯାମି ଵଚସ୍ ତୁଭ୍ଯଂ ତ୍ଵଂ ଵିଶ୍ରବ୍ଧଂ କରିଷ୍ଯସି
'ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମେ ମୋତେ କଣ ଚାହୁଁଛ? ଏଠି ଶୀଘ୍ର କହ; ମୁଁ ତୁମର କଥା ମାନିବି; ନିର୍ଭୟ ହୋଇ କହ।'
ଆତ୍ମପ୍ରଦାନେନ ମମ ପ୍ରାଣାନ୍ ରକ୍ଷ ଶୁଚିସ୍ମିତେ
'ତୁମେ ନିଜକୁ ମୋତେ ଦେଇ, ମୋ ପ୍ରାଣକୁ ବଞ୍ଚାଅ, ହେ ହସୁଥିବା ସୁନ୍ଦରୀ।'
ତଂ ପ୍ରାହାଥୋର୍ଵଶୀ ଵିପ୍ରଂ ନିଯମସ୍ଥାସ୍ମି ସାଂପ୍ରତମ୍ ତ୍ଵଂ ତିଷ୍ଠସ୍ଵ କ୍ଷଣମ୍ ଅଥ ପ୍ରତୀକ୍ଷସ୍ଵାଗତଂ ମମ
ଉର୍ବଶୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଏବେ ଏକ ନିୟମ ଧରିଛି; ତୁମେ ଅଳ୍ପ ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କର, କିମ୍ବା ମୋ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର।'
ସ୍ଥିତୋ ଽସ୍ମୀତ୍ଯ୍ ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଵିପ୍ରଃ ସାପି ସ୍ଵର୍ଗଂ ଜଗାମ ହ ମାସମାତ୍ରେଣ ସାଯାତା ଦଦର୍ଶ ତଂ କୃଶଂ ଦ୍ଵିଜମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି।' ଉର୍ବଶୀ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ; କେବଳ ଏକ ମାସ ପରେ, ସେ ଫେରି ଆସି, ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଥିବା ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦେଖିଲେ।
ସ୍ଥିତଂ ମାସଂ ନଦୀତୀରେ ନିରାହାରଂ ସୁରାଙ୍ଗନା ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିଶ୍ଚଯଯୁତଂ ଭୂତ୍ଵା ଵୃଦ୍ଧଵପୁସ୍ ତତଃ
ସେ ଏକ ମାସ ଧରି ନଦୀ କୂଳରେ ଅନାହାରେ ରହିଲେ। ଏହିପରି ଦେଖି, ଦେବାଙ୍ଗନା ଜଣେ ବୃଦ୍ଧା ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମନେ ଦୃଢ଼ ହେଲେ।
ସା ଚକାର ନଦୀତୀରେ ଶକଟଂ ଶର୍କରାଵୃତମ୍ ଘୃତେନ ମଧୁନା ଚୈଵ ନଦୀଂ ମତ୍ସ୍ଯୋଦରୀଂ ଗତା
ସେ ନଦୀ କୂଳରେ ପାଥର ଦ୍ୱାରା ଢାକା ଏକ ଗାଡ଼ି ତିଆରି କଲେ। ଏହାକୁ ଘିଅ ଓ ମଧୁରେ ପୂରି, ମାଛ ଆକାର ତଳ ନେଇ ନଦୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସ୍ନାତ୍ଵାଥ ଭୂମୌ ଵସନ୍ତୀ ଶକଟଂ ଚ ଯଥାର୍ଥତଃ ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ସମାହୂଯ ଵାକ୍ଯମ୍ ଆହ ସୁଲୋଚନା
ସେ ସ୍ନାନ କରି, ଗାଡ଼ି ପାଖରେ ଭୂମିରେ ବସିଲେ। ତାପରେ ସେ ସୁନୟନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଡାକି, କଥା କହିଲେ।
ମଯା ତୀଵ୍ରଂ ଵ୍ରତଂ ଵିପ୍ର ଚୀର୍ଣଂ ସୌଭାଗ୍ଯକାରଣାତ୍ ଵ୍ରତାନ୍ତେ ନିଷ୍କୃତିଂ ଦଦ୍ଯାଂ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ଭୋ ଦ୍ଵିଜ
‘ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ ଏକ କଠିନ ବ୍ରତ କରିଛି। ବ୍ରତ ଶେଷରେ ପାପମୋଚନ ଦେବାକୁ ପଡ଼େ—ଦୟାକରି ଏହା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।’
ସ ପ୍ରାହ କିମ୍ ଇଦଂ ଲୋକେ ଦୀଯତେ ଶର୍କରାଵୃତମ୍ କ୍ଷୁତ୍କ୍ଷାମକଣ୍ଠଃ ପୃଚ୍ଛାମି ସାଧୁ ଭଦ୍ରେ ସମୀରଯ
ସେ କହିଲେ, ‘ଏହି ପାଥର ଦ୍ୱାରା ଢାକା ଜିନିଷଟି କ’ଣ ଯେ ଲୋକେ ଦେଇଥାନ୍ତି? ମୋର ଗଳା ଭୋକରେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଛି; ଭଲ ମହିଳା, ଦୟାକରି ଏହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ।’
ସା ପ୍ରାହ ଶକଟୋ ଵିପ୍ର ଶର୍କରାପିଷ୍ଟସଂଯୁତଃ ଇମଂ ତ୍ଵଂ ସମୁପାଦାଯ ପ୍ରାଣଂ ତର୍ପଯ ମା ଚିରମ୍
ସେ କହିଲେ, ‘ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହା ପାଥର ଚୁଣା ମିଶିତ ଗାଡ଼ି। ଏହା ନେଇ ତୁମେ ତୁମ ଜୀବନକୁ ତୃପ୍ତ କର; ବିଳମ୍ବ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।’
ସ ତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵାଥ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ କ୍ଷୁଧଯା ପୀଡିତୋ ଽପି ସନ୍ ପ୍ରାହ ଭଦ୍ରେ ନ ଗୃହ୍ଣାମି ନିଯମୋ ହି କୃତୋ ମଯା
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଓ ନିଜ ବ୍ରତକୁ ମନେ ପକାଇ, ଯଦିଓ ଭୋକରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହେଉଥିଲେ, ସେ କହିଲେ, ‘ଭଲ ମହିଳା, ମୁଁ ଏହା ନେବିନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ବ୍ରତ ନେଇଛି।’
ପୁରତଃ ସିଦ୍ଧଵର୍ଗସ୍ଯ ନ ଭୋକ୍ଷ୍ଯେ ଶକଟଂ ତ୍ଵ୍ ଇତି ପରିଜ୍ଞାନାର୍ଥମ୍ ଉର୍ଵଶ୍ଯା ଦଦସ୍ଵାନ୍ଯସ୍ଯ କସ୍ଯଚିତ୍
‘ସିଦ୍ଧମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଏହି ଗାଡ଼ି ଖାଇବିନାହିଁ; ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ, ହେ ଉର୍ବଶୀ, ଏହା ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଦିଅ।’
ସାବ୍ରଵୀନ୍ ନିଯମୋ ଭଦ୍ର କୃତଃ କାଷ୍ଠମଯେ ତ୍ଵଯା ନାସୌ କାଷ୍ଠମଯୋ ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ କ୍ଷୁଧଯା ଚାତିପୀଡିତଃ
ସେ କହିଲେ, ‘ଭଲ ଲୋକ, ତୁମେ କାଠର ଗାଡ଼ି ପାଇଁ ବ୍ରତ ନେଇଥିଲ; ଏହା କାଠର ନୁହେଁ—ଭୋକରେ ଅତି ଯନ୍ତ୍ରଣା ହେଉଛ, ଏହା ଖାଅ।’
ତାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ନ ମଯା ତଦ୍ ଵିଶେଷଣମ୍ କୃତଂ ଭଦ୍ରେ ଽଥ ନିଯମଃ ସାମାନ୍ଯେନୈଵ ମେ କୃତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ‘ମୁଁ ଏପରି କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କଥା କହିନଥିଲି, ଭଲ ମହିଳା; ମୋ ବ୍ରତ ସାଧାରଣ ଭାବେ ନିଆଯାଇଛି।’
ତଂ ଭୂଯଃ ପ୍ରାହ ସା ତନ୍ଵୀ ନ ଚେଦ୍ ଭୋକ୍ଷ୍ଯସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୃହଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଗଚ୍ଛସ୍ଵ କୁଟୁମ୍ବଂ ତଵ ଭୋକ୍ଷ୍ଯତି
ସେ ପୁଣି କହିଲେ, ‘ଯଦି ତୁମେ ଖାଉନାହାଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତେବେ ଏହା ଘରକୁ ନେଯାଅ; ତୁମ ପରିବାର ଏହା ଖାଇବ।’
ସ ତାମ୍ ଉଵାଚ ସୁଦତି ନ ତାଵଦ୍ ଯାମି ମନ୍ଦିରମ୍ ଇହାଯାତା ଵରାରୋହା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ଽପ୍ଯ୍ ଅଧିକା ଗୁଣୈଃ
ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, ‘ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ଏଖଣି ଘରକୁ ଯିବିନାହିଁ; ତୁମେ ଏଠାରେ ଆସିଛ, ତୁମ ଗୁଣରେ ତିନି ଲୋକୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ।’
ସା ମଯା ମଦନାର୍ତେନ ପ୍ରାର୍ଥିତାଶ୍ଵାସିତସ୍ ତଯା ସ୍ଥୀଯତାଂ କ୍ଷଣମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ସ୍ଥାସ୍ଯାମୀତି ମଯୋଦିତମ୍
‘ପ୍ରେମ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବିନତି କଲି, ସେ ମୋତେ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, “କିଛି ଖଣ୍ଡ ଅପେକ୍ଷା କର”, ମୁଁ କହିଲି, “ମୁଁ ଅପେକ୍ଷା କରିବି।”’
ମାସମାତ୍ରଂ ଗତାଯାସ୍ ତୁ ତସ୍ଯା ଭଦ୍ରେ ସ୍ଥିତସ୍ଯ ଚ ମମ ସତ୍ଯାନୁରକ୍ତସ୍ଯ ସଂଗମାଯ ଧୃତଵ୍ରତେ
ତାଙ୍କର ଏକ ମାସ ଯାଉଥିବାବେଳେ ଓ ମୋର ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରହି, ସଂଯୋଗ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଧରିଥିବାବେଳେ—
ତସ୍ଯ ସା ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୃତ୍ଵା ସ୍ଵଂ ରୂପମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ଵିହସ୍ଯ ଭାଵଗମ୍ଭୀରମ୍ ଉର୍ଵଶୀ ପ୍ରାହ ତଂ ଦ୍ଵିଜମ୍
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଉର୍ବଶୀ ନିଜ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଗଭୀର ହସିଲେ ଏବଂ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସାଧୁ ସତ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ଵିପ୍ର ଵ୍ରତଂ ନିଷ୍ଠିତଚେତସା ନିଷ୍ପାଦିତଂ ହଠାଦ୍ ଏଵ ମମ ଦର୍ଶନମ୍ ଇଚ୍ଛତା
‘ଶାବାଶ! ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ମନ ରଖି, ତୁମେ ବ୍ରତ ପୂରଣ କରିଛ; ମୋର ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଜୋର କରିଥିଲେ।’