ଯଦ୍ ଅଦ୍ଯ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତଦ୍ ଭଵାନ୍ ଵକ୍ତୁମ୍ ଅର୍ହତି ଏକରାତ୍ରିକୃତଂ ସାଧୋ ମମ ଦେହି ପ୍ରଜାଗରମ୍
‘ଏବେ ମୁଁ ଯାହା ଚାହୁଁଛି, ତୁମେ ମୋତେ ଦେବା ଉଚିତ୍। ହେ ସଜନ! ମୋତେ ଏକ ରାତିର ଜାଗରଣର ଫଳ ଦିଅ।
ଏଵଂ ତ୍ଵାଂ ମୋକ୍ଷଯିଷ୍ଯାମି ମୋକ୍ଷଯିଷ୍ଯାମି ନାନ୍ଯଥା ତ୍ରିଃ ସତ୍ଯେନ ମହାଭାଗ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଵିରରାମ ହ
‘ଏହିପରି ଦେଲେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେବି, ଏହି ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ନାହିଁ। ମୁଁ ସତ୍ୟ କହି ତିନିଥର ଶପଥ କରୁଛି, ହେ ମହାଭାଗ!’ ଏହିପରି କହି ସେ ଚୁପ୍ ହେଲେ।
ମାତଙ୍ଗସ୍ ତମ୍ ଉଵାଚାଥ ମଯାତ୍ମା ତେ ନିଶାଚର ନିଵେଦିତଃ କିମ୍ ଉକ୍ତେନ ଖାଦସ୍ଵ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯାପି ମାମ୍
ତେବେ ମାତଙ୍ଗ କହିଲେ— ‘ହେ ନିଶାଚର, ମୁଁ ଆଗରୁ ମୋ ଦେହକୁ ତୁମ ପାଖରେ ସମର୍ପଣ କରିଛି। ଆଉ କଥା କହିବାର କଣ ଦରକାର? ଚାହିଲେ ମୋତେ ଖାଅ।’
ତମ୍ ଆହ ରାକ୍ଷସୋ ଭୂଯୋ ଯାମଦ୍ଵଯପ୍ରଜାଗରମ୍ ସଗୀତଂ ମେ ପ୍ରଯଚ୍ଛସ୍ଵ କୃପାଂ କର୍ତୁଂ ତ୍ଵମ୍ ଅର୍ହସି
ରାକ୍ଷସ ପୁଣି କହିଲେ— ‘ମୋତେ ଦୁଇ ଯାମର ଜାଗରଣ ଗୀତ ସହିତ ଦିଅ। ତୁମେ ଦୟା କରିବା ଉଚିତ୍।’
ମାତଙ୍ଗୋ ରାକ୍ଷସଂ ପ୍ରାହ କିମ୍ ଅସଂବଦ୍ଧମ୍ ଉଚ୍ଯତେ ଖାଦସ୍ଵ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ମାଂ ତ୍ଵଂ ନ ପ୍ରଦାସ୍ଯେ ପ୍ରଜାଗରମ୍ ମାତଙ୍ଗଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରାହ ତଂ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସଃ
ମାତଙ୍ଗ ରାକ୍ଷସକୁ କହିଲେ— ‘ଏମିତି ଅସମ୍ବନ୍ଧିତ କଥା କାହିଁକି କହୁଛ? ଚାହିଲେ ମୋତେ ଖାଅ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଜାଗରଣ ଦେବିନି।’ ମାତଙ୍ଗଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—
କୋ ହି ଦୁଷ୍ଟମତିର୍ ମନ୍ଦୋ ଭଵନ୍ତଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମ୍ ଉତ୍ସହେତ୍ ଧର୍ଷଯିତୁଂ ପୀଡଯିତୁଂ ରକ୍ଷିତଂ ଧର୍ମକର୍ମଣା
‘କିଏ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଓ ମୂଢ଼ତାରେ ତୁମେଠାରେ ଅପକାର କରିବାକୁ, କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିପାରିବ, ଯେଉଁଠି ତୁମେ ଧର୍ମକର୍ମରେ ସୁରକ୍ଷିତ?’
ଦୀନସ୍ଯ ପାପଗ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ଵିଷଯୈର୍ ମୋହିତସ୍ଯ ଚ ନରକାର୍ତସ୍ଯ ମୂଢସ୍ଯ ସାଧଵଃ ସ୍ଯୁର୍ ଦଯାନ୍ଵିତାଃ
‘ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖୀ, ପାପରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ଭୋଗବିଲାସରେ ମୁଗ୍ଧ, ନରକକୁ ଯିବାକୁ ଥିବା ଓ ଅଜ୍ଞାନରେ ଡୁବିଥିବା, ସେମାନଙ୍କୁ ସଜନମାନେ ସଦା ଦୟା କରନ୍ତି।’
ତନ୍ ମମ ତ୍ଵଂ ମହାଭାଗ କୃପାଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଜାଗରମ୍ ଯାମସ୍ଯୈକସ୍ଯ ମେ ଦେହି ଗଚ୍ଛ ଵା ନିଲଯଂ ସ୍ଵକମ୍
‘ସେହିଠାରୁ, ହେ ମହାଭାଗ, ମୋତେ ଦୟା କରି ଏକ ଯାମର ଜାଗରଣ ଦିଅ, ନାହିଁଲେ ତୁମେ ନିଜ ଘରକୁ ଯାଅ।’
ତଂ ପୁନଃ ପ୍ରାହ ଚାଣ୍ଡାଲୋ ନ ଯାସ୍ଯାମି ନିଜଂ ଗୃହମ୍ ନ ଚାପି ତଵ ଦାସ୍ଯାମି କଥଂଚିଦ୍ ଯାମଜାଗରମ୍ ତଂ ପ୍ରହସ୍ଯାଥ ଚାଣ୍ଡାଲଂ ପ୍ରୋଵାଚ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସଃ
ପୁଣି ସେ ଚାଣ୍ଡାଳ କହିଲେ— ‘ମୁଁ ନିଜ ଘରକୁ ଯିବିନି, ଏବଂ କେଉଁଠିଁ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଯାମର ଜାଗରଣ ଦେବିନି।’ ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ହସିକି ଚାଣ୍ଡାଳକୁ କହିଲେ—
ରାତ୍ର୍ଯଵସାନେ ଯା ଗୀତା ଗୀତିକା କୌତୁକାଶ୍ରଯା ତସ୍ଯାଃ ଫଲଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛସ୍ଵ ତ୍ରାହି ପାପାତ୍ ସମୁଦ୍ଧର
‘ରାତି ଶେଷରେ ଯେଉଁ ଆନନ୍ଦ ଭରା ଗୀତ ଗାଇଥିଲ, ତାହାର ଫଳ ମୋତେ ଦିଅ। ମୋତେ ପାପରୁ ବଞ୍ଚାଅ, ଉଦ୍ଧାର କର।’
ଏଵମ୍ ଉଚ୍ଚାରିତେ ତେନ ମାତଙ୍ଗସ୍ ତମ୍ ଉଵାଚ ହ
ଏଭଳି କଥା କହିବା ପରେ, ମାତଙ୍ଗ ତାକୁ କହିଲେ।
କିଂ ପୂର୍ଵଂ ଭଵତା କର୍ମ ଵିକୃତଂ କୃତମ୍ ଅଞ୍ଜସା ଯେନ ତ୍ଵଂ ଦୋଷଜାତେନ ସଂଭୂତୋ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସଃ
ତୁମେ ପୂର୍ବେ କେଉଁ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିଲ, ଯାହାର ଫଳରେ ତୁମେ ପାପରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ହେଲ?
ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵାକ୍ଯମ୍ ଆକର୍ଣ୍ଯ ମାତଙ୍ଗଂ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଦୁଃଖସଂତପ୍ତଃ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ସ୍ଵକୃତଂ କୃତମ୍
ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ନିଜ କର୍ମକୁ ମନେ ପକାଇ ମାତଙ୍ଗଙ୍କୁ କହିଲା।
ଶ୍ରୂଯତାଂ ଯୋ ଽହମ୍ ଆସଂ ଵୈ ପୂର୍ଵଂ ଯଚ୍ ଚ ମଯା କୃତମ୍ ଯସ୍ମିନ୍ କୃତେ ପାପଯୋନିଂ ଗତଵାନ୍ ଅସ୍ମି ରାକ୍ଷସୀମ୍
ଶୁଣ, ପୂର୍ବେ ମୁଁ କିଏ ଥିଲି ଏବଂ କଣ କରିଥିଲି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପାପ ଜନ୍ମ ନେଇ ରାକ୍ଷସ ହେଇଛି।
ସୋମଶର୍ମ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ ପୂର୍ଵମ୍ ଆସମ୍ ଅହଂ ଦ୍ଵିଜଃ ପୁତ୍ରୋ ଽଧ୍ଯଯନଶୀଲସ୍ଯ ଦେଵଶର୍ମସ୍ଯ ଯଜ୍ଵନଃ
ମୋର ପୂର୍ବ ନାମ ସୋମଶର୍ମା ଥିଲା, ମୁଁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲି, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଦେବଶର୍ମାଙ୍କର ପୁଅ ଏବଂ ଅଧ୍ୟୟନରେ ରତ ଥିଲି।
କସ୍ଯଚିଦ୍ ଯଜମାନସ୍ଯ ସୂତ୍ରମନ୍ତ୍ରବହିଷ୍କୃତଃ ନୃପସ୍ଯ କର୍ମସକ୍ତେନ ଯୂପକର୍ମସୁନିଷ୍ଠିତଃ
କେଉଁସି ଯଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ମୁଁ ମନ୍ତ୍ର ଓ ସୂତ୍ରରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇଥିଲି, ରାଜାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗି ଯୂପ କାର୍ଯ୍ୟ ଭଲଭାବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିପାରିନଥିଲି।
ଆଗ୍ନୀଧ୍ରଂ ଚାକରୋଦ୍ ଯଜ୍ଞେ ଲୋଭମୋହପ୍ରପୀଡିତଃ ତସ୍ମିନ୍ ପରିସମାପ୍ତେ ତୁ ମୌର୍ଖ୍ଯାଦ୍ ଦମ୍ଭମ୍ ଅନୁଷ୍ଠିତଃ
ଲୋଭ ଓ ମୋହରେ ପଡି, ମୁଁ ଯଜ୍ଞରେ ଅଗ୍ନିଧ୍ର କାମ କରିଥିଲି; ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ମୂର୍ଖତାରେ ଠକେଇ କରିଥିଲି।
ଯଷ୍ଟୁମ୍ ଆରବ୍ଧଵାନ୍ ଅସ୍ମି ଦ୍ଵାଦଶାହଂ ମହାକ୍ରତୁମ୍ ପ୍ରଵର୍ତମାନେ ତସ୍ମିଂସ୍ ତୁ କୁକ୍ଷିଶୂଲୋ ଽଭଵନ୍ ମମ
ମୁଁ ଦ୍ୱାଦଶାହ ମହାଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲି; ଯେତେବେଳେ ଏହା ଚାଲିଥିଲା, ମୋ ପେଟରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଆସିଲା।
ସଂପୂର୍ଣେ ଦଶରାତ୍ରେ ତୁ ନ ସମାପ୍ତେ ତଥା କ୍ରତୌ ଵିରୂପାକ୍ଷସ୍ଯ ଦୀଯନ୍ତ୍ଯାମ୍ ଆହୁତ୍ଯାଂ ରାକ୍ଷସେ କ୍ଷଣେ
ଦଶ ରାତି ହେବା ପରେ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇନଥିଲା, ଭୟଙ୍କର ଭିନ୍ନଚକ୍ଷୁ ବିରୂପାକ୍ଷଙ୍କୁ ଆହୁତି ଦେବା ସମୟରେ, ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲି।
ମୃତୋ ଽହଂ ତେନ ଦୋଷେଣ ସଂଭୂତୋ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସଃ ମୂର୍ଖେଣ ମନ୍ତ୍ରହୀନେନ ସୂତ୍ରସ୍ଵରଵିଵର୍ଜିତମ୍
ସେଇ ଦୋଷରେ, ମୁଁ ମୂର୍ଖ ଭାବରେ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ସୂତ୍ର ଛାଡି ମରି, ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ହେଇଯାଇଛି।
ଅଜାନତା ଯଜ୍ଞଵିଦ୍ଯାଂ ଯଦ୍ ଇଷ୍ଟଂ ଯାଜିତଂ ଚ ଯତ୍ ତେନ କର୍ମଵିପାକେନ ସଂଭୂତୋ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସଃ
ମୁଁ ଯଜ୍ଞ ବିଦ୍ୟା ଜାଣିନଥିଲି, ଯେଉଁ କର୍ମ କରିଥିଲି କିମ୍ବା କରାଇଥିଲି, ସେହି କର୍ମର ଫଳରେ, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ହୋଇଯାଇଛି।
ତନ୍ ମାଂ ପାପମହାମ୍ଭୋଧୌ ନିମଗ୍ନଂ ତ୍ଵଂ ସମୁଦ୍ଧର ପ୍ରଜାଗରେ ଗୀତିକୈକାଂ ପଶ୍ଚିମାଂ ଦାତୁମ୍ ଅର୍ହସି
ଏହି ପାପର ଦୁର୍ଦ୍ଦୂର୍ବାର ସମୁଦ୍ରରୁ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର; ତୁମେ ଜାଗରଣ କରୁଥିବାବେଳେ ମୋତେ ଏକ ଶେଷ ଗୀତିକା ଦେବା ଉଚିତ।
ତମ୍ ଉଵାଚାଥ ଚାଣ୍ଡାଲୋ ଯଦି ପ୍ରାଣିଵଧାଦ୍ ଭଵାନ୍ ନିଵୃତ୍ତିଂ କୁରୁତେ ଦଦ୍ଯାଂ ତତଃ ପଶ୍ଚିମଗୀତିକାମ୍
ତେବେ ଚଣ୍ଡାଳ ତାକୁ କହିଲେ: ଯଦି ତୁମେ ପ୍ରାଣୀ ହତ୍ୟାରୁ ବିରତ ହେବ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶେଷ ଗୀତିକା ଦେବି।
ବାଢମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଵଦତ୍ ସୋ ଽପି ମାତଙ୍ଗୋ ଽପି ଦଦୌ ତଦା ଗୀତିକାଫଲମ୍ ଆମନ୍ତ୍ର୍ଯ ମୁହୂର୍ତାର୍ଧପ୍ରଜାଗରମ୍
ସେ ବଲିଲେ, 'ଠିକ୍ ଅଛି', ଏବଂ ମାତଙ୍ଗ ତାକୁ ଗୀତିକାର ଫଳ ଦେଇ, ଅର୍ଦ୍ଧ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଯାଗରଣ କରିବାକୁ ଦେଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ ଗୀତିଫଲେ ଦତ୍ତେ ମାତଙ୍ଗଂ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସଃ ପ୍ରଣମ୍ଯ ପ୍ରଯଯୌ ହୃଷ୍ଟସ୍ ତୀର୍ଥଵର୍ଯଂ ପୃଥୂଦକମ୍
ଗୀତିକାର ଫଳ ମିଳିବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ମାତଙ୍ଗଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଆନନ୍ଦରେ ପୃଥୂଦକ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଚଲିଗଲା।
ତତ୍ରାନଶନସଂକଲ୍ପଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରାଣାଞ୍ ଜହୌ ଦ୍ଵିଜାଃ ରାକ୍ଷସତ୍ଵାଦ୍ ଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଗୀତିକାଫଲବୃଂହିତଃ
ସେଠାରେ ଉପବାସ କରିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ରାକ୍ଷସ ଭାବରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ଗୀତିକାର ଫଳରେ ଶକ୍ତି ପାଇଲେ।
ପୃଥୂଦକପ୍ରଭାଵାଚ୍ ଚ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଚ ଦୁର୍ଲଭମ୍ ଦଶ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ନିରାତଙ୍କୋ ଽଵସତ୍ ତତଃ
ପୃଥୂଦକର ପ୍ରଭାବରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ପାଇଲେ, ଯାହା ପ୍ରାପ୍ତି କଠିନ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ବସିଲେ।
ତସ୍ଯାନ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଜାତୋ ବଭୂଵ ସ୍ମୃତିମାନ୍ ଵଶୀ ତସ୍ଯାହଂ ଚରିତଂ ଭୂଯଃ କଥଯିଷ୍ଯାମି ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ସେଠାରେ ଶେଷରେ, ସେ ସ୍ମୃତିଶକ୍ତି ଓ ନିୟମରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ମୁଁ ପୁଣି ତାଙ୍କର କଥା ତୁମମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ କହିବି।
ମାତଙ୍ଗସ୍ଯ କଥାଶେଷଂ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଗଦତୋ ମମ ରାକ୍ଷସେ ତୁ ଗତେ ଧୀମାନ୍ ଗୃହମ୍ ଏତ୍ଯ ଯତାତ୍ମଵାନ୍
ମାତଙ୍ଗଙ୍କର କଥାର ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶ ମୋ ମୁଖରୁ ଶୁଣନ୍ତୁ; ଯେତେବେଳେ ସେ ରାକ୍ଷସ ଚାଲିଗଲେ, ସେ ସୁବୁଦ୍ଧି ଓ ସଂଯମୀ ମାନେ ଘରକୁ ଫେରିଲେ।
ତଦ୍ଵିପ୍ରଚରିତଂ ସ୍ମୃତ୍ଵା ନିର୍ଵିଣ୍ଣଃ ଶୁଚିର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅସୌ ପୁତ୍ରେଷୁ ଭାର୍ଯାଂ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ଦଦୌ ଭୂମ୍ଯାଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାମ୍
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କର୍ମକୁ ମନେ ପକାଇ ସେ ନିରାଶ ହେଲେ, ଯଦିଓ ସେ ପବିତ୍ର ଥିଲେ; ପୁଅମାନଙ୍କ ହାତରେ ଘରବୁଢ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି, ସେ ପୃଥିବୀକୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ।