ତଂ ଵ୍ରଜନ୍ତଂ ପଥି ନରଃ ପ୍ରାହ ଭଦ୍ର କ୍ଵ ଗଚ୍ଛସି ସ ତଥାକଥଯତ୍ ସର୍ଵଂ ସୋ ଽପ୍ଯ୍ ଏନଂ ପୁନର୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ପଥରେ ଯିବା ସମୟରେ ଜଣେ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ଭଲ ମଣିଷ, କେଉଁଠି ଯାଉଛ?' ସେ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲେ, ଏବଂ ସେ ଲୋକଟି ପୁଣି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାଂ ଶରୀରଂ ସାଧନଂ ଯତଃ ମହତା ତୁ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଶରୀରଂ ପାଲଯେଦ୍ ବୁଧଃ
ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଶରୀର ହିଁ ଉପାୟ ଥିବାରୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ବଡ଼ ଚେଷ୍ଟାରେ ଶରୀରକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଜୀଵଧର୍ମାର୍ଥସୁଖଂ ନରସ୍ ତଥାପ୍ନୋତି ମୋକ୍ଷଗତିମ୍ ଅଗ୍ର୍ଯାମ୍ ଜୀଵନ୍ କୀର୍ତିମ୍ ଉପୈତି ଚ ଭଵତି ମୃତସ୍ଯ କା କଥା ଲୋକେ
ମଣିଷ ଜୀବନ, ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ ସୁଖ ପାଏ, ଏବଂ ଉତ୍ତମ ମୋକ୍ଷ ମାର୍ଗକୁ ଅପେକ୍ଷା କରେ; ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ କୀର୍ତ୍ତି ମିଳେ, ମୃତ ଲୋକଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏହି ସଂସାରରେ କ'ଣ କହାଯିବ?
ମାତଙ୍ଗସ୍ ତଦ୍ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଥ ହେତୁମତ୍
ମାତଙ୍ଗ ସେଇ କଥା ଶୁଣି ବିଚାର ସହିତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଭଦ୍ର ସତ୍ଯଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଗଚ୍ଛାମି ଶପଥାଃ କୃତାଃ
ଭଲ ମଣିଷ, ମୁଁ ସତ୍ୟକୁ ଆଗରେ ରଖି ଯାଉଛି; ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦିଆଯାଇଛି।
ତଂ ଭୂଯଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଥ କିମ୍ ଏଵଂ ମୂଢଧୀର୍ ଭଵାନ୍ କିଂ ନ ଶ୍ରୁତଂ ତ୍ଵଯା ସାଧୋ ମନୁନା ଯଦ୍ ଉଦୀରିତମ୍
ସେ ପୁଣି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'କାହିଁକି ଏଭଳି ମୂଢ଼ତା କରୁଛ? ଭଲ ଲୋକ, ତୁମେ କି ମନୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣନାହାଁତ?'
ଗୋସ୍ତ୍ରୀଦ୍ଵିଜାନାଂ ପରିରକ୍ଷଣାର୍ଥଂ ଵିଵାହକାଲେ ସୁରତପ୍ରସଙ୍ଗେ ପ୍ରାଣାତ୍ଯଯେ ସର୍ଵଧନାପହାରେ ପଞ୍ଚାନୃତାନ୍ଯ୍ ଆହୁର୍ ଅପାତକାନି
ଗାଁ, ଜନନୀ ଓ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ, ବିବାହ ସମୟରେ, ମିଳନ କ୍ଷଣରେ, ପ୍ରାଣ ନାଶ ହେବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ଧନ ହାରାଇଲେ — ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଅସତ୍ୟକୁ ଅପରାଧ ନାହିଁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଧର୍ମଵାକ୍ଯଂ ନ ଚ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ନ ଵିଵାହେ ତଥା ରିପୌ ଵଞ୍ଚନେ ଚାର୍ଥହାନୌ ଚ ସ୍ଵନାଶେ ଽନୃତକେ ତଥା ଏଵଂ ତଦ୍ ଵାକ୍ଯମ୍ ଆକର୍ଣ୍ଯ ମାତଙ୍ଗଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ
ଧର୍ମର କଥା ନାରୀମାନେ, ବିବାହ, ଶତ୍ରୁକୁ ଠକା, ଧନ ହାରାଇବା, ନିଜ ନାଶ ଓ ଅସତ୍ୟ ରେ ଲାଗୁ ହୁଏନାହିଁ; ଏହି କଥା ଶୁଣି ମାତଙ୍ଗ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ମୈଵଂ ଵଦସ୍ଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ସତ୍ଯଂ ଲୋକେଷୁ ପୂଜ୍ଯତେ ସତ୍ଯେନାଵାପ୍ଯତେ ସୌଖ୍ଯଂ ଯତ୍ କିଂଚିଜ୍ ଜଗତୀଗତମ୍
ଏଭଳି କହନି; ସତ୍ୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ। ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସଂସାରରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଅଛି, ତାହା ମିଳେ।
ସତ୍ଯେନାର୍କଃ ପ୍ରତପତି ସତ୍ଯେନାପୋ ରସାତ୍ମିକାଃ ଜ୍ଵଲତ୍ଯ୍ ଅଗ୍ନିଶ୍ ଚ ସତ୍ଯେନ ଵାତି ସତ୍ଯେନ ମାରୁତଃ
ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାପିତ ହୁଏ, ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଜଳରେ ରସ ରହିଛି, ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳେ, ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପବନ ବହେ।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମସଂପ୍ରାପ୍ତିର୍ ମୋକ୍ଷପ୍ରାପ୍ତିଶ୍ ଚ ଦୁର୍ଲଭା ସତ୍ଯେନ ଜାଯତେ ପୁଂସାଂ ତସ୍ମାତ୍ ସତ୍ଯଂ ନ ସଂତ୍ଯଜେତ୍
ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ଦୁର୍ଲଭ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ; ତେଣୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସତ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ଲୋକେ ସତ୍ଯଂ ଯଜ୍ଞେଷୁ ଚୋତ୍ତମମ୍ ସତ୍ଯଂ ସ୍ଵର୍ଗସମାଯାତଂ ତସ୍ମାତ୍ ସତ୍ଯଂ ନ ସଂତ୍ଯଜେତ୍
ସତ୍ୟ ଏହି ସଂସାରରେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ଯଜ୍ଞରେ ଉତ୍ତମ, ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ତେଣୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସୋ ଽଥ ମାତଙ୍ଗସ୍ ତଂ ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ଯ ନରୋତ୍ତମମ୍ ଜଗାମ ତତ୍ର ଯତ୍ରାସ୍ତେ ପ୍ରାଣିହା ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସଃ
ଏହିପରି କହି, ମାତଙ୍ଗ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସେଠାରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରାଣ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତମ୍ ଆଗତଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯାସୌ ଚାଣ୍ଡାଲଂ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସଃ ଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲନଯନଃ ଶିରଃକମ୍ପଂ ତମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ଚାଣ୍ଡାଳକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚକିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାକିଲେ, ମୁଣ୍ଡ ହଲାଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସାଧୁ ସାଧୁ ମହାଭାଗ ସତ୍ଯଵାକ୍ଯାନୁପାଲକ ନ ମାତଙ୍ଗମ୍ ଅହଂ ମନ୍ଯେ ଭଵନ୍ତଂ ସତ୍ଯଲକ୍ଷଣମ୍
‘ଭଲ କଲ, ଭଲ କଲ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ! ତୁମେ ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ୍। ମୁଁ ତୁମକୁ ମାତଙ୍ଗ ଭାବୁନାହିଁ, ତୁମେ ସତ୍ୟର ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଛ।
କର୍ମଣାନେନ ମନ୍ଯେ ତ୍ଵାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଶୁଚିମ୍ ଅଵ୍ଯଯମ୍ ଯତ୍ କିଂଚିତ୍ ତ୍ଵାଂ ଭଦ୍ରମୁଖଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯେ ଧର୍ମସଂଶ୍ରଯମ୍ କିଂ ତତ୍ର ଭଵତା ରାତ୍ରୌ କୃତଂ ଵିଷ୍ଣୁଗୃହେ ଵଦ
ତୁମର ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ପବିତ୍ର ଓ ଅବିନାଶୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବୁଛି। ହେ ସୁଭଦ୍ରମୁଖ! ମୁଁ ତୁମକୁ ଧର୍ମସଂପର୍କିତ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବି— ରାତିରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ତୁମେ କଣ କଲ? ମତେ କୁହ।
ତମ୍ ଅଭ୍ଯୁଵାଚ ମାତଙ୍ଗଃ ଶୃଣୁ ଵିଷ୍ଣୁଗୃହେ ମଯା ଯତ୍ କୃତଂ ରଜନୀଭାଗେ ଯଥାତଥ୍ଯଂ ଵଦାମି ତେ
ମାତଙ୍ଗ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— ‘ଶୁଣ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ରାତିରେ ମୁଁ ଯାହା କରିଥିଲି, ସେଥିରେ କିଛି ଲୁଚାଇବିନି, ସଠିକ୍ ଭାବେ କହୁଛି।
ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଦେଵକୁଲସ୍ଯାଧଃ ସ୍ଥିତେନାନମ୍ରମୂର୍ତିନା ପ୍ରଜାଗରଃ କୃତୋ ରାତ୍ରୌ ଗାଯତା ଵିଷ୍ଣୁଗୀତିକାମ୍
‘ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେଉଳ ତଳେ ନମ୍ର ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହି, ସମଗ୍ର ରାତି ଜାଗିଲି ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗୀତ ଗାଇଲି।
ତଂ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସଃ ପ୍ରାହ କିଯନ୍ତଂ କାଲମ୍ ଉଚ୍ଯତାମ୍ ପ୍ରଜାଗରୋ ଵିଷ୍ଣୁଗୃହେ କୃତଂ ଭକ୍ତିମତା ଵଦ
ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— ‘କେତେ ସମୟ ଧରି ତୁମେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ରାତି ଜାଗିଲ? ମତେ କୁହ।
ତମ୍ ଅଭ୍ଯୁଵାଚ ପ୍ରହସନ୍ ଵିଂଶତ୍ଯ୍ ଅବ୍ଦାନି ରାକ୍ଷସ ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ମାସି ମାସି କୃତସ୍ ତତ୍ର ପ୍ରଜାଗରଃ ମାତଙ୍ଗଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରୋଵାଚ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସଃ
ସେ ହସିକି ଉତ୍ତର ଦେଲେ— ‘ବିଶ୍ ଅବଦି ଧରି, ପ୍ରତି ମାସର ଏକାଦଶୀ ରାତିରେ ମୁଁ ସେଠି ଜାଗିଥିଲି।’ ମାତଙ୍ଗଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ କହିଲେ—
ଯଦ୍ ଅଦ୍ଯ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତଦ୍ ଭଵାନ୍ ଵକ୍ତୁମ୍ ଅର୍ହତି ଏକରାତ୍ରିକୃତଂ ସାଧୋ ମମ ଦେହି ପ୍ରଜାଗରମ୍
‘ଏବେ ମୁଁ ଯାହା ଚାହୁଁଛି, ତୁମେ ମୋତେ ଦେବା ଉଚିତ୍। ହେ ସଜନ! ମୋତେ ଏକ ରାତିର ଜାଗରଣର ଫଳ ଦିଅ।
ଏଵଂ ତ୍ଵାଂ ମୋକ୍ଷଯିଷ୍ଯାମି ମୋକ୍ଷଯିଷ୍ଯାମି ନାନ୍ଯଥା ତ୍ରିଃ ସତ୍ଯେନ ମହାଭାଗ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଵିରରାମ ହ
‘ଏହିପରି ଦେଲେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେବି, ଏହି ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ନାହିଁ। ମୁଁ ସତ୍ୟ କହି ତିନିଥର ଶପଥ କରୁଛି, ହେ ମହାଭାଗ!’ ଏହିପରି କହି ସେ ଚୁପ୍ ହେଲେ।
ମାତଙ୍ଗସ୍ ତମ୍ ଉଵାଚାଥ ମଯାତ୍ମା ତେ ନିଶାଚର ନିଵେଦିତଃ କିମ୍ ଉକ୍ତେନ ଖାଦସ୍ଵ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯାପି ମାମ୍
ତେବେ ମାତଙ୍ଗ କହିଲେ— ‘ହେ ନିଶାଚର, ମୁଁ ଆଗରୁ ମୋ ଦେହକୁ ତୁମ ପାଖରେ ସମର୍ପଣ କରିଛି। ଆଉ କଥା କହିବାର କଣ ଦରକାର? ଚାହିଲେ ମୋତେ ଖାଅ।’
ତମ୍ ଆହ ରାକ୍ଷସୋ ଭୂଯୋ ଯାମଦ୍ଵଯପ୍ରଜାଗରମ୍ ସଗୀତଂ ମେ ପ୍ରଯଚ୍ଛସ୍ଵ କୃପାଂ କର୍ତୁଂ ତ୍ଵମ୍ ଅର୍ହସି
ରାକ୍ଷସ ପୁଣି କହିଲେ— ‘ମୋତେ ଦୁଇ ଯାମର ଜାଗରଣ ଗୀତ ସହିତ ଦିଅ। ତୁମେ ଦୟା କରିବା ଉଚିତ୍।’
ମାତଙ୍ଗୋ ରାକ୍ଷସଂ ପ୍ରାହ କିମ୍ ଅସଂବଦ୍ଧମ୍ ଉଚ୍ଯତେ ଖାଦସ୍ଵ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ମାଂ ତ୍ଵଂ ନ ପ୍ରଦାସ୍ଯେ ପ୍ରଜାଗରମ୍ ମାତଙ୍ଗଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରାହ ତଂ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସଃ
ମାତଙ୍ଗ ରାକ୍ଷସକୁ କହିଲେ— ‘ଏମିତି ଅସମ୍ବନ୍ଧିତ କଥା କାହିଁକି କହୁଛ? ଚାହିଲେ ମୋତେ ଖାଅ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଜାଗରଣ ଦେବିନି।’ ମାତଙ୍ଗଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—
କୋ ହି ଦୁଷ୍ଟମତିର୍ ମନ୍ଦୋ ଭଵନ୍ତଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମ୍ ଉତ୍ସହେତ୍ ଧର୍ଷଯିତୁଂ ପୀଡଯିତୁଂ ରକ୍ଷିତଂ ଧର୍ମକର୍ମଣା
‘କିଏ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଓ ମୂଢ଼ତାରେ ତୁମେଠାରେ ଅପକାର କରିବାକୁ, କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିପାରିବ, ଯେଉଁଠି ତୁମେ ଧର୍ମକର୍ମରେ ସୁରକ୍ଷିତ?’
ଦୀନସ୍ଯ ପାପଗ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ଵିଷଯୈର୍ ମୋହିତସ୍ଯ ଚ ନରକାର୍ତସ୍ଯ ମୂଢସ୍ଯ ସାଧଵଃ ସ୍ଯୁର୍ ଦଯାନ୍ଵିତାଃ
‘ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖୀ, ପାପରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ଭୋଗବିଲାସରେ ମୁଗ୍ଧ, ନରକକୁ ଯିବାକୁ ଥିବା ଓ ଅଜ୍ଞାନରେ ଡୁବିଥିବା, ସେମାନଙ୍କୁ ସଜନମାନେ ସଦା ଦୟା କରନ୍ତି।’
ତନ୍ ମମ ତ୍ଵଂ ମହାଭାଗ କୃପାଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଜାଗରମ୍ ଯାମସ୍ଯୈକସ୍ଯ ମେ ଦେହି ଗଚ୍ଛ ଵା ନିଲଯଂ ସ୍ଵକମ୍
‘ସେହିଠାରୁ, ହେ ମହାଭାଗ, ମୋତେ ଦୟା କରି ଏକ ଯାମର ଜାଗରଣ ଦିଅ, ନାହିଁଲେ ତୁମେ ନିଜ ଘରକୁ ଯାଅ।’
ତଂ ପୁନଃ ପ୍ରାହ ଚାଣ୍ଡାଲୋ ନ ଯାସ୍ଯାମି ନିଜଂ ଗୃହମ୍ ନ ଚାପି ତଵ ଦାସ୍ଯାମି କଥଂଚିଦ୍ ଯାମଜାଗରମ୍ ତଂ ପ୍ରହସ୍ଯାଥ ଚାଣ୍ଡାଲଂ ପ୍ରୋଵାଚ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସଃ
ପୁଣି ସେ ଚାଣ୍ଡାଳ କହିଲେ— ‘ମୁଁ ନିଜ ଘରକୁ ଯିବିନି, ଏବଂ କେଉଁଠିଁ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଯାମର ଜାଗରଣ ଦେବିନି।’ ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ହସିକି ଚାଣ୍ଡାଳକୁ କହିଲେ—
ରାତ୍ର୍ଯଵସାନେ ଯା ଗୀତା ଗୀତିକା କୌତୁକାଶ୍ରଯା ତସ୍ଯାଃ ଫଲଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛସ୍ଵ ତ୍ରାହି ପାପାତ୍ ସମୁଦ୍ଧର
‘ରାତି ଶେଷରେ ଯେଉଁ ଆନନ୍ଦ ଭରା ଗୀତ ଗାଇଥିଲ, ତାହାର ଫଳ ମୋତେ ଦିଅ। ମୋତେ ପାପରୁ ବଞ୍ଚାଅ, ଉଦ୍ଧାର କର।’