ଅଗ୍ନିତ୍ଯାଗିଷୁ ଯତ୍ ପାପମ୍ ଅଗ୍ନିଦାଯିଷୁ ଯଦ୍ ଵନେ ଗୃହେଷ୍ଟ୍ଯା ପାତକେ ଯଚ୍ ଚ ଯଦ୍ ଗୋଘ୍ନେ ଯଦ୍ ଦ୍ଵିଜାଧମେ
ଅଗ୍ନିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା, ଜଙ୍ଗଲରେ ଅଗ୍ନି ଦେବା, ଘରେ ଯଜ୍ଞ ଉପେକ୍ଷା କରିବା, ଗାଈ ହନନ ଓ ଗିରି ପଡ଼ିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ପାପ,
ଯତ୍ ପାପଂ ପରିଵିତ୍ତେ ଚ ଯତ୍ ପାପଂ ପରିଵେଦିନଃ ତଯୋର୍ ଦାତୃଗ୍ରହୀତ୍ରୋଶ୍ ଚ ଯତ୍ ପାପଂ ଭ୍ରୂଣଘାତିନଃ
ଅନ୍ୟଙ୍କର ଜିମ୍ମା ନିଅ, ଭରସା ଭଙ୍ଗ କର, ଦେବା ଓ ନେବା ଦୁହେଁର ପାପ, ଗର୍ଭ ହନନରେ ଯେ ପାପ ହୁଏ,
କିଂ ଚାତ୍ର ବହୁଭିଃ ପ୍ରୋକ୍ତୈଃ ଶପଥୈସ୍ ତଵ ରାକ୍ଷସ ଶ୍ରୂଯତାଂ ଶପଥଂ ଭୀମଂ ଦୁର୍ଵାଚ୍ଯମ୍ ଅପି କଥ୍ଯତେ
ହେ ରାକ୍ଷସ, ଏତେ ଅଧିକ ଶପଥ କାହିଁକି? ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶପଥ ଶୁଣ, ଯାହା କହିବା କଷ୍ଟକର।
ସ୍ଵକନ୍ଯାଜୀଵିନଃ ପାପଂ ଗୂଢସତ୍ଯେନ ସାକ୍ଷିଣଃ ଅଯାଜ୍ଯଯାଜକେ ଷଣ୍ଢେ ଯତ୍ ପାପଂ ଶ୍ରଵଣେ ଽଧମେ
ନିଜ କନ୍ୟା ଉପରେ ଜୀବନ ଚାଲାଇବା, ଗୁପ୍ତ ସତ୍ୟ ଲୁଚାଇ ଗବାହି ଦେବା, ଅନୁଚିତ ଯଜ୍ଞ କରିବା, ନପୁଂସକ ଓ ଅତି ନିମ୍ନ ଶ୍ରବଣ କରିବାରେ ଯେ ପାପ ହୁଏ,
ପ୍ରଵ୍ରଜ୍ଯାଵସିତେ ଯଚ୍ ଚ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣି କାମୁକେ ଏତୈସ୍ ତୁ ପାପୈର୍ ଲିପ୍ଯେ ଽହଂ ଯଦି ନୈଷ୍ଯାମି ତେ ଽନ୍ତିକମ୍
ମୁଁ ଯଦି ସନ୍ନ୍ୟାସ ନେଇଥିବା ସତ୍ୱେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଅବସ୍ଥାରେ କାମନାର ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହେଉଛି, ତେବେ ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ନ ଯିବିଲେ ଏହି ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ମୁଁ ଦୂଷିତ ହେଇଯିବି।
ମାତଙ୍ଗଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିସ୍ମିତୋ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସଃ ପ୍ରାହ ଗଚ୍ଛସ୍ଵ ସତ୍ଯେନ ସମଯଂ ଚୈଵ ପାଲଯ
ମାତଙ୍ଗଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଯାଅ, ସତ୍ୟ ରଖିବାକୁ ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କର।'
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଃ କୁଣପାଶେନ ଶ୍ଵପାକଃ କୁସୁମାନି ତୁ ସମାଦାଯାଗମଚ୍ ଚୈଵ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସ ନିଲଯଂ ଗତଃ
ଏଭଳି କହାଯିବା ପରେ, ଶବର ରସିରେ ବନ୍ଧା ହୋଇଥିବା ଶ୍ୱପାକ ଫୁଲଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିବାସକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତାନି ପ୍ରାଦାଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ସୋ ଽପି ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ଚାମ୍ଭସା ଵିଷ୍ଣୁମ୍ ଅଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ନିଲଯଂ ଜଗାମ ସ ତପୋଧନାଃ
ସେ ଫୁଲଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାହାକୁ ପାଣିରେ ଧୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ଏବଂ ସେ ତପସ୍ୱୀ ନିଜ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସୋ ଽପି ମାତଙ୍ଗଦାଯାଦଃ ସୋପଵାସସ୍ ତୁ ତାଂ ନିଶାମ୍ ଗାଯନ୍ ହି ବାହ୍ଯଭୂମିଷ୍ଠଃ ପ୍ରଜାଗରମ୍ ଉପାକରୋତ୍
ସେ ମାତଙ୍ଗଙ୍କର ବଂଶଜ, ଉପବାସ ରଖି ସେ ରାତିଟିକୁ ବାହାରେ ଭୂମିରେ ବସି ଗୀତ ଗାଇ ଜାଗି ରହିଲେ।
ପ୍ରଭାତାଯାଂ ତୁ ଶର୍ଵର୍ଯାଂ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦେଵଂ ନମସ୍ଯ ଚ ସତ୍ଯଂ ସ ସମଯଂ କର୍ତୁଂ ପ୍ରତସ୍ଥେ ଯତ୍ର ରାକ୍ଷସଃ
ପ୍ରଭାତ ହେଲାପରେ, ସେ ସ୍ନାନ କରି ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବାକୁ ରାକ୍ଷସ ଯେଉଁଠାରେ ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତଂ ଵ୍ରଜନ୍ତଂ ପଥି ନରଃ ପ୍ରାହ ଭଦ୍ର କ୍ଵ ଗଚ୍ଛସି ସ ତଥାକଥଯତ୍ ସର୍ଵଂ ସୋ ଽପ୍ଯ୍ ଏନଂ ପୁନର୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ପଥରେ ଯିବା ସମୟରେ ଜଣେ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ଭଲ ମଣିଷ, କେଉଁଠି ଯାଉଛ?' ସେ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲେ, ଏବଂ ସେ ଲୋକଟି ପୁଣି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାଂ ଶରୀରଂ ସାଧନଂ ଯତଃ ମହତା ତୁ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଶରୀରଂ ପାଲଯେଦ୍ ବୁଧଃ
ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଶରୀର ହିଁ ଉପାୟ ଥିବାରୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ବଡ଼ ଚେଷ୍ଟାରେ ଶରୀରକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଜୀଵଧର୍ମାର୍ଥସୁଖଂ ନରସ୍ ତଥାପ୍ନୋତି ମୋକ୍ଷଗତିମ୍ ଅଗ୍ର୍ଯାମ୍ ଜୀଵନ୍ କୀର୍ତିମ୍ ଉପୈତି ଚ ଭଵତି ମୃତସ୍ଯ କା କଥା ଲୋକେ
ମଣିଷ ଜୀବନ, ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ ସୁଖ ପାଏ, ଏବଂ ଉତ୍ତମ ମୋକ୍ଷ ମାର୍ଗକୁ ଅପେକ୍ଷା କରେ; ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ କୀର୍ତ୍ତି ମିଳେ, ମୃତ ଲୋକଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏହି ସଂସାରରେ କ'ଣ କହାଯିବ?
ମାତଙ୍ଗସ୍ ତଦ୍ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଥ ହେତୁମତ୍
ମାତଙ୍ଗ ସେଇ କଥା ଶୁଣି ବିଚାର ସହିତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଭଦ୍ର ସତ୍ଯଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଗଚ୍ଛାମି ଶପଥାଃ କୃତାଃ
ଭଲ ମଣିଷ, ମୁଁ ସତ୍ୟକୁ ଆଗରେ ରଖି ଯାଉଛି; ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦିଆଯାଇଛି।
ତଂ ଭୂଯଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଥ କିମ୍ ଏଵଂ ମୂଢଧୀର୍ ଭଵାନ୍ କିଂ ନ ଶ୍ରୁତଂ ତ୍ଵଯା ସାଧୋ ମନୁନା ଯଦ୍ ଉଦୀରିତମ୍
ସେ ପୁଣି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'କାହିଁକି ଏଭଳି ମୂଢ଼ତା କରୁଛ? ଭଲ ଲୋକ, ତୁମେ କି ମନୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣନାହାଁତ?'
ଗୋସ୍ତ୍ରୀଦ୍ଵିଜାନାଂ ପରିରକ୍ଷଣାର୍ଥଂ ଵିଵାହକାଲେ ସୁରତପ୍ରସଙ୍ଗେ ପ୍ରାଣାତ୍ଯଯେ ସର୍ଵଧନାପହାରେ ପଞ୍ଚାନୃତାନ୍ଯ୍ ଆହୁର୍ ଅପାତକାନି
ଗାଁ, ଜନନୀ ଓ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ, ବିବାହ ସମୟରେ, ମିଳନ କ୍ଷଣରେ, ପ୍ରାଣ ନାଶ ହେବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ଧନ ହାରାଇଲେ — ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଅସତ୍ୟକୁ ଅପରାଧ ନାହିଁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଧର୍ମଵାକ୍ଯଂ ନ ଚ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ନ ଵିଵାହେ ତଥା ରିପୌ ଵଞ୍ଚନେ ଚାର୍ଥହାନୌ ଚ ସ୍ଵନାଶେ ଽନୃତକେ ତଥା ଏଵଂ ତଦ୍ ଵାକ୍ଯମ୍ ଆକର୍ଣ୍ଯ ମାତଙ୍ଗଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ
ଧର୍ମର କଥା ନାରୀମାନେ, ବିବାହ, ଶତ୍ରୁକୁ ଠକା, ଧନ ହାରାଇବା, ନିଜ ନାଶ ଓ ଅସତ୍ୟ ରେ ଲାଗୁ ହୁଏନାହିଁ; ଏହି କଥା ଶୁଣି ମାତଙ୍ଗ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ମୈଵଂ ଵଦସ୍ଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ସତ୍ଯଂ ଲୋକେଷୁ ପୂଜ୍ଯତେ ସତ୍ଯେନାଵାପ୍ଯତେ ସୌଖ୍ଯଂ ଯତ୍ କିଂଚିଜ୍ ଜଗତୀଗତମ୍
ଏଭଳି କହନି; ସତ୍ୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ। ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସଂସାରରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଅଛି, ତାହା ମିଳେ।
ସତ୍ଯେନାର୍କଃ ପ୍ରତପତି ସତ୍ଯେନାପୋ ରସାତ୍ମିକାଃ ଜ୍ଵଲତ୍ଯ୍ ଅଗ୍ନିଶ୍ ଚ ସତ୍ଯେନ ଵାତି ସତ୍ଯେନ ମାରୁତଃ
ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାପିତ ହୁଏ, ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଜଳରେ ରସ ରହିଛି, ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳେ, ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପବନ ବହେ।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମସଂପ୍ରାପ୍ତିର୍ ମୋକ୍ଷପ୍ରାପ୍ତିଶ୍ ଚ ଦୁର୍ଲଭା ସତ୍ଯେନ ଜାଯତେ ପୁଂସାଂ ତସ୍ମାତ୍ ସତ୍ଯଂ ନ ସଂତ୍ଯଜେତ୍
ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ଦୁର୍ଲଭ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ; ତେଣୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସତ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ଲୋକେ ସତ୍ଯଂ ଯଜ୍ଞେଷୁ ଚୋତ୍ତମମ୍ ସତ୍ଯଂ ସ୍ଵର୍ଗସମାଯାତଂ ତସ୍ମାତ୍ ସତ୍ଯଂ ନ ସଂତ୍ଯଜେତ୍
ସତ୍ୟ ଏହି ସଂସାରରେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ଯଜ୍ଞରେ ଉତ୍ତମ, ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ତେଣୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସୋ ଽଥ ମାତଙ୍ଗସ୍ ତଂ ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ଯ ନରୋତ୍ତମମ୍ ଜଗାମ ତତ୍ର ଯତ୍ରାସ୍ତେ ପ୍ରାଣିହା ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସଃ
ଏହିପରି କହି, ମାତଙ୍ଗ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସେଠାରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରାଣ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତମ୍ ଆଗତଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯାସୌ ଚାଣ୍ଡାଲଂ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସଃ ଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲନଯନଃ ଶିରଃକମ୍ପଂ ତମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ଚାଣ୍ଡାଳକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚକିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାକିଲେ, ମୁଣ୍ଡ ହଲାଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସାଧୁ ସାଧୁ ମହାଭାଗ ସତ୍ଯଵାକ୍ଯାନୁପାଲକ ନ ମାତଙ୍ଗମ୍ ଅହଂ ମନ୍ଯେ ଭଵନ୍ତଂ ସତ୍ଯଲକ୍ଷଣମ୍
‘ଭଲ କଲ, ଭଲ କଲ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ! ତୁମେ ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ୍। ମୁଁ ତୁମକୁ ମାତଙ୍ଗ ଭାବୁନାହିଁ, ତୁମେ ସତ୍ୟର ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଛ।
କର୍ମଣାନେନ ମନ୍ଯେ ତ୍ଵାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଶୁଚିମ୍ ଅଵ୍ଯଯମ୍ ଯତ୍ କିଂଚିତ୍ ତ୍ଵାଂ ଭଦ୍ରମୁଖଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯେ ଧର୍ମସଂଶ୍ରଯମ୍ କିଂ ତତ୍ର ଭଵତା ରାତ୍ରୌ କୃତଂ ଵିଷ୍ଣୁଗୃହେ ଵଦ
ତୁମର ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ପବିତ୍ର ଓ ଅବିନାଶୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବୁଛି। ହେ ସୁଭଦ୍ରମୁଖ! ମୁଁ ତୁମକୁ ଧର୍ମସଂପର୍କିତ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବି— ରାତିରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ତୁମେ କଣ କଲ? ମତେ କୁହ।
ତମ୍ ଅଭ୍ଯୁଵାଚ ମାତଙ୍ଗଃ ଶୃଣୁ ଵିଷ୍ଣୁଗୃହେ ମଯା ଯତ୍ କୃତଂ ରଜନୀଭାଗେ ଯଥାତଥ୍ଯଂ ଵଦାମି ତେ
ମାତଙ୍ଗ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— ‘ଶୁଣ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ରାତିରେ ମୁଁ ଯାହା କରିଥିଲି, ସେଥିରେ କିଛି ଲୁଚାଇବିନି, ସଠିକ୍ ଭାବେ କହୁଛି।
ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଦେଵକୁଲସ୍ଯାଧଃ ସ୍ଥିତେନାନମ୍ରମୂର୍ତିନା ପ୍ରଜାଗରଃ କୃତୋ ରାତ୍ରୌ ଗାଯତା ଵିଷ୍ଣୁଗୀତିକାମ୍
‘ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେଉଳ ତଳେ ନମ୍ର ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହି, ସମଗ୍ର ରାତି ଜାଗିଲି ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗୀତ ଗାଇଲି।
ତଂ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସଃ ପ୍ରାହ କିଯନ୍ତଂ କାଲମ୍ ଉଚ୍ଯତାମ୍ ପ୍ରଜାଗରୋ ଵିଷ୍ଣୁଗୃହେ କୃତଂ ଭକ୍ତିମତା ଵଦ
ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— ‘କେତେ ସମୟ ଧରି ତୁମେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ରାତି ଜାଗିଲ? ମତେ କୁହ।
ତମ୍ ଅଭ୍ଯୁଵାଚ ପ୍ରହସନ୍ ଵିଂଶତ୍ଯ୍ ଅବ୍ଦାନି ରାକ୍ଷସ ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ମାସି ମାସି କୃତସ୍ ତତ୍ର ପ୍ରଜାଗରଃ ମାତଙ୍ଗଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରୋଵାଚ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସଃ
ସେ ହସିକି ଉତ୍ତର ଦେଲେ— ‘ବିଶ୍ ଅବଦି ଧରି, ପ୍ରତି ମାସର ଏକାଦଶୀ ରାତିରେ ମୁଁ ସେଠି ଜାଗିଥିଲି।’ ମାତଙ୍ଗଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ କହିଲେ—