ଦଣ୍ଡଵତ୍ପ୍ରଣିପାତୈଶ୍ ଚ ଜଯଶବ୍ଦୈସ୍ ତଥୋତ୍ତମୈଃ ଏଵଂ ସଂପୂଜ୍ଯ ଵିଧିଵଦ୍ ରାତ୍ରୌ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଜାଗରମ୍
ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ ଓ ଉତ୍ତମ ଜୟଧ୍ୱନି ସହିତ, ଏଭଳି ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରି, ରାତି ସାରା ଜାଗିଥିଲେ,
କଥାଂ ଵା ଗୀତିକାଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଗାଯନ୍ ଵିଷ୍ଣୁପରାଯଣଃ ଯାତି ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରଂ ସ୍ଥାନଂ ନରୋ ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ସଂଶଯଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କଥା କିମ୍ବା ଗୀତ ଗାଇ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରେ ଲୀନ ଥିଲେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଏଠାରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ପ୍ରଜାଗରେ ଗୀତିକାଯାଃ ଫଲଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ ମହାମୁନେ ବ୍ରୂହି ତଚ୍ ଛ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମଃ ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ନଃ
ହେ ମହାମୁନି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜାଗରଣରେ ଗୀତ ଗାଇବାର ଫଳ କ’ଣ, ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ; ଏଥିପାଇଁ ଆମର ବହୁତ ଆଗ୍ରହ ଅଛି।
ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲାଃ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅନୁପୂର୍ଵଶଃ ଗୀତିକାଯାଃ ଫଲଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଜାଗରେ ଯଦ୍ ଉଦାହୃତମ୍
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଆପଣମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜାଗରଣରେ ଗୀତ ଗାଇବାର ଯେଉଁ ଫଳ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ମୁଁ ସେଠାରୁ କ୍ରମକ୍ରମେ କହିବି।
ଅଵନ୍ତୀ ନାମ ନଗରୀ ବଭୂଵ ଭୁଵି ଵିଶ୍ରୁତା ତତ୍ରାସ୍ତେ ଭଗଵାନ୍ ଵିଷ୍ଣୁଃ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଧରଃ
ପୃଥିବୀରେ ଏକ ଅବନ୍ତୀ ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନଗର ଥିଲା; ସେଠାରେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ବସିଥିଲେ।
ତସ୍ଯା ନଗର୍ଯାଃ ପର୍ଯନ୍ତେ ଚାଣ୍ଡାଲୋ ଗୀତିକୋଵିଦଃ ସଦ୍ଵୃତ୍ତ୍ଯୋତ୍ପାଦିତଧନୋ ଭୃତ୍ଯାନାଂ ଭରଣେ ରତଃ
ସେହି ନଗରର ସୀମାନ୍ତରେ ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏକ ଚଣ୍ଡାଳ ବସୁଥିଲେ, ଭଲ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଧନ ଉପାର୍ଜନ କରୁଥିଲେ ଓ ନିଜ ଚାକରମାନେଙ୍କ ପାଳନରେ ଲାଗିଥିଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତଃ ସ ଚାଣ୍ଡାଲୋ ମାସି ମାସି ଦୃଢଵ୍ରତଃ ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ସମାଗମ୍ଯ ସୋପଵାସୋ ଽଥ ଗାଯତି
ସେ ଚଣ୍ଡାଳ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଥିଲେ, ପ୍ରତି ମାସରେ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଧରି, ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଉପବାସ କରି, ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ।
ଗୀତିକା ଵିଷ୍ଣୁନାମାଙ୍କାଃ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵସମାଶ୍ରିତାଃ ଗାନ୍ଧାରଷଡ୍ଜନୈଷାଦସ୍ଵରପଞ୍ଚମଧୈଵତୈଃ
ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାମ ଥିବା ଗୀତ, ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଭବକୁ ନେଇ, ଗାନ୍ଧାର, ସଡ୍ଜ, ନିଷାଦ, ପଞ୍ଚମ, ଧୈବତ ସ୍ୱର ଦ୍ୱାରା ଗାଉଥିଲେ।
ରାତ୍ରିଜାଗରଣେ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଗାଥାଭିର୍ ଉପଗାଯତି ପ୍ରଭାତେ ଚ ପ୍ରଣମ୍ଯେଶଂ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ଗୃହମ୍ ଏତ୍ଯ ଚ
ରାତିରେ ଜାଗି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ; ପ୍ରଭାତେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ଘରକୁ ଫେରୁଥିଲେ।
ଜାମାତୃଭାଗିନେଯାଂଶ୍ ଚ ଭୋଜଯିତ୍ଵା ସକନ୍ଯକାଃ ତତଃ ସପରିଵାରସ୍ ତୁ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ସେ ନିଜ ଜାମାତା, ଭାଗିନେଇ ଓ କନ୍ୟାମାନେଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଦେଇ, ପରେ ପରିବାର ସହିତ ନିଜେ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଏଵଂ ତସ୍ଯାସତସ୍ ତତ୍ର କୁର୍ଵତୋ ଵିଷ୍ଣୁପ୍ରୀଣନମ୍ ଗୀତିକାଭିର୍ ଵିଚିତ୍ରାଭିର୍ ଵଯଃ ପ୍ରତିଗତଂ ବହୁ
ଏଭଳି ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ଅନେକ ବର୍ଷ କଟିଗଲା।
ଏକଦା ଚୈତ୍ରମାସେ ତୁ କୃଷ୍ଣୈକାଦଶିଗୋଚରେ ଵିଷ୍ଣୁଶୁଶ୍ରୂଷଣାର୍ଥାଯ ଯଯୌ ଵନମ୍ ଅନୁତ୍ତମମ୍
ଏକଥର, ଚୈତ୍ର ମାସର କୃଷ୍ଣ ଏକାଦଶୀ ଦିନ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସେବା ପାଇଁ, ସେ ଅତି ଉତ୍ତମ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ।
ଵନଜାତାନି ପୁଷ୍ପାଣି ଗ୍ରହୀତୁଂ ଭକ୍ତିତତ୍ପରଃ କ୍ଷିପ୍ରାତଟେ ମହାରଣ୍ଯେ ଵିଭୀତକତରୋର୍ ଅଧଃ
ଭକ୍ତି ଭାବରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଉଠିଥିବା ଫୁଲ ତୁଳିବାକୁ, ସେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟରେ ବିଭୀତକ ଗଛ ତଳେ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟଃ ସ ରାକ୍ଷସେନାଥ ଗୃହୀତଶ୍ ଚାପି ଭକ୍ଷିତୁମ୍ ଚାଣ୍ଡାଲସ୍ ତମ୍ ଅଥୋଵାଚ ନାଦ୍ଯ ଭକ୍ଷ୍ଯସ୍ ତ୍ଵଯା ହ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ସେଠାରେ ଏକ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲା ଓ ଧରି ଖାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା; ତେବେ ଚଣ୍ଡାଳ କହିଲେ— 'ଆଜି ତୁମେ ମୋତେ ଖାଇପାରିବେ ନାହିଁ।'
ପ୍ରାତର୍ ଭୋକ୍ଷ୍ଯସି କଲ୍ଯାଣ ସତ୍ଯମ୍ ଏଷ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅହଂ ପୁନଃ ଅଦ୍ଯ କାର୍ଯଂ ମମ ମହତ୍ ତସ୍ମାନ୍ ମୁଞ୍ଚସ୍ଵ ରାକ୍ଷସ
'କଲି ସକାଳେ ତୁମେ ମୋତେ ଖାଇପାରିବ; ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଫେରିଆସିବି। ଆଜି ମୋର ବଡ଼ କାମ ଅଛି, ତେଣୁ ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ହେ ରାକ୍ଷସ।'
ଶ୍ଵଃ ସତ୍ଯେନ ସମେଷ୍ଯାମି ତତଃ ଖାଦସି ମାମ୍ ଇତି ଵିଷ୍ଣୁଶୁଶ୍ରୂଷଣାର୍ଥାଯ ରାତ୍ରିଜାଗରଣଂ ମଯା କାର୍ଯଂ ନ ଵ୍ରତଵିଘ୍ନଂ ମେ କର୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି ରାକ୍ଷସ
'କଲି ମୁଁ ସତ୍ୟ ସହିତ ଫେରିଆସିବି, ତାପରେ ତୁମେ ମୋତେ ଖାଇପାରିବ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସେବା ପାଇଁ ଏଇ ରାତି ଜାଗିବା ଆବଶ୍ୟକ, ମୋର ବ୍ରତର ବିଘ୍ନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ହେ ରାକ୍ଷସ।'
ତଂ ରାକ୍ଷସଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଦଶରାତ୍ରମ୍ ଅଭୋଜନମ୍ ମମାଭୂଦ୍ ଅଦ୍ଯ ଚ ଭଵାନ୍ ମଯା ଲବ୍ଧୋ ମତଙ୍ଗଜ
ସେ ରାକ୍ଷସ ତାକୁ କହିଲା: ଦଶ ରାତି ହେଉଛି ମୁଁ ଖାଇନାହିଁ, ଏବେ ଆଜି ତୁମେ, ହାତୀ, ମୋର ହାତକୁ ଆସିଛ।
ନ ମୋକ୍ଷ୍ଯେ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯାମି କ୍ଷୁଧଯା ପୀଡିତୋ ଭୃଶମ୍ ନିଶାଚରଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମାତଙ୍ଗସ୍ ତମ୍ ଉଵାଚ ହ ସାନ୍ତ୍ଵଯଞ୍ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଵାଚା ସ ସତ୍ଯଵଚନୈର୍ ଦୃଢୈଃ
ମୁଁ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ, ଭୟଙ୍କର ଭୋକରେ ପିଡ଼ିତ ହୋଇ ତୁମକୁ ଖାଇଦେବି। ଏହି ରାତିର ଭ୍ରମଣକାରୀଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ହାତୀ ମୃଦୁ ଓ ସତ୍ୟ କଥାରେ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ ଉତ୍ତର ଦେଲା।
ସତ୍ଯମୂଲଂ ଜଗତ୍ ସର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ତଚ୍ ଛୃଣୁ ସତ୍ଯେନାହଂ ଶପିଷ୍ଯାମି ପୁନରାଗମନାଯ ଚ
ସମସ୍ତ ଜଗତ ସତ୍ୟ ଉପରେ ଭିତ୍ତି କରିଛି, ହେ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ, ଏହା ଶୁଣ। ମୁଁ ସତ୍ୟର ଶପଥ ଦେଉଛି, ମୁଁ ପୁଣି ଆସିବି।
ଆଦିତ୍ଯଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଵହ୍ନିର୍ ଵାଯୁର୍ ଭୂର୍ ଦ୍ଯୌର୍ ଜଲଂ ମନଃ ଅହୋରାତ୍ରଂ ଯମଃ ସଂଧ୍ଯେ ଦ୍ଵେ ଵିଦୁର୍ ନରଚେଷ୍ଟିତମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ରମା, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଭୂମି, ଆକାଶ, ପାଣି, ମନ, ଦିନ ଓ ରାତି, ଯମ, ଦୁଇ ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ମଣିଷଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ—ସମସ୍ତେ ଜାଣନ୍ତି।
ପରଦାରେଷୁ ଯତ୍ ପାପଂ ଯତ୍ ପରଦ୍ରଵ୍ଯହାରିଷୁ ଯଚ୍ ଚ ବ୍ରହ୍ମହନଃ ପାପଂ ସୁରାପେ ଗୁରୁତଲ୍ପଗେ
ଅନ୍ୟର ଜନାନୀଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାରେ, ଅନ୍ୟର ଧନ ଚୋରାଇବାରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନରେ, ମଦ୍ୟପାନ କିମ୍ବା ଗୁରୁପତ୍ନୀ ସହିତ ଶୟନ କରିବାରେ ଯେ ପାପ ହୁଏ,
ଵନ୍ଧ୍ଯାପତେଶ୍ ଚ ଯତ୍ ପାପଂ ଯତ୍ ପାପଂ ଵୃଷଲୀପତେଃ ଯଚ୍ ଚ ଦେଵଲକେ ପାପଂ ମତ୍ସ୍ଯମାଂସାଶିନଶ୍ ଚ ଯତ୍
ବନ୍ଧ୍ୟା ଜନାନୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ନିମ୍ନଜାତି ଜନାନୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ଦେଉଳରେ କୃତ ପାପ ଓ ମାଛ ମାଂସ ଖାଇବାରେ ଯେ ପାପ ହୁଏ,
କ୍ରୋଡମାଂସାଶିନୋ ଯଚ୍ ଚ କୂର୍ମମାଂସାଶିନଶ୍ ଚ ଯତ୍ ଵୃଥା ମାଂସାଶିନୋ ଯଚ୍ ଚ ପୃଷ୍ଠମାଂସାଶିନଶ୍ ଚ ଯତ୍
ବନ୍ଦର ମାଂସ ଖାଇବା, କଚ୍ଛପ ମାଂସ ଖାଇବା, ଅନାବଶ୍ୟକ ମାଂସ ଖାଇବା ଓ ପିଠିର ମାଂସ ଖାଇବାରେ ଯେ ପାପ ହୁଏ,
କୃତଘ୍ନେ ମିତ୍ରଘାତକେ ଯତ୍ ପାପଂ ଦିଧିଷୂପତୌ ସୂତକସ୍ଯ ଚ ଯତ୍ ପାପଂ ଯତ୍ ପାପଂ କ୍ରୂରକର୍ମଣଃ
ଋଣ ଭୁଲିଯିବା, ବନ୍ଧୁ ହନନ, ଅନ୍ୟର ଧନ ଚାହିବା, ଅଶୁଚି ଅବସ୍ଥା ଓ କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରେ ଯେ ପାପ ହୁଏ,
କୃପଣସ୍ଯ ଚ ଯତ୍ ପାପଂ ଯଚ୍ ଚ ଵନ୍ଧ୍ଯାତିଥେର୍ ଅପି ଅମାଵାସ୍ଯାଷ୍ଟମୀ ଷଷ୍ଠୀ କୃଷ୍ଣଶୁକ୍ଲଚତୁର୍ଦଶୀ
କଞ୍ଜୁସି, ବନ୍ଧ୍ୟା ଅତିଥିକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା, ଅମାବାସ୍ୟା, ଅଷ୍ଟମୀ, ଷଷ୍ଠୀ, କୃଷ୍ଣ ଓ ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନରେ
ତାସୁ ଯଦ୍ ଗମନାତ୍ ପାପଂ ଯଦ୍ ଵିପ୍ରୋ ଵ୍ରଜତି ସ୍ତ୍ରିଯମ୍ ରଜସ୍ଵଲାଂ ତଥା ପଶ୍ଚାଚ୍ ଛ୍ରାଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ତ୍ରିଯଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ସେହି ଦିନରେ ସମ୍ପର୍କ କରିବା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ରଜସ୍ୱଳା ଜନାନୀଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା, ଏବଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ସତ୍ତେ ଜନାନୀଙ୍କୁ ଯିବାରେ ଯେ ପାପ ହୁଏ,
ସର୍ଵସ୍ଵସ୍ନାତଭୋଜ୍ଯାନାଂ ଯତ୍ ପାପଂ ମଲଭୋଜନେ ମିତ୍ରଭାର୍ଯାଂ ଗଚ୍ଛତାଂ ଚ ଯତ୍ ପାପଂ ପିଶୁନସ୍ଯ ଚ
ଯିଏ ସ୍ନାନ କରିନଥିବା ଲୋକଙ୍କ ହାତରୁ ଖାଇବା, ଅଶୁଚି ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା, ବନ୍ଧୁଙ୍କ ଜନାନୀଙ୍କୁ ଯିବା ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବାରେ ଯେ ପାପ ହୁଏ,
ଦମ୍ଭମାଯାନୁରକ୍ତେ ଚ ଯତ୍ ପାପଂ ମଧୁଘାତିନଃ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍ଯ ଯତ୍ ପାପଂ ତଦଯଚ୍ଛତଃ
ଦ୍ୱେଷ ଓ ଚତୁରତାରେ, ମଧୁ ସଂଗ୍ରାହକ ହନନରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ ନ ଦେବାରେ ଯେ ପାପ ହୁଏ,
ଯଚ୍ ଚ କନ୍ଯାନୃତେ ପାପଂ ଯଚ୍ ଚ ଗୋଶ୍ଵତରାନୃତେ ସ୍ତ୍ରୀବାଲହନ୍ତୁର୍ ଯତ୍ ପାପଂ ଯଚ୍ ଚ ମିଥ୍ଯାଭିଭାଷିଣଃ
କନ୍ୟା ବିଷୟରେ ମିଥ୍ୟା କହିବା, ଗାଈ କିମ୍ବା ଖଚ୍ଛର ବିଷୟରେ ମିଥ୍ୟା କହିବା, ଜନାନୀ କିମ୍ବା ଶିଶୁ ହନନ ଓ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବାରେ ଯେ ପାପ ହୁଏ,
ଦେଵଵେଦଦ୍ଵିଜନୃପପୁତ୍ରମିତ୍ରସତୀସ୍ତ୍ରିଯଃ ଯଚ୍ ଚ ନିନ୍ଦଯତାଂ ପାପଂ ଗୁରୁମିଥ୍ଯାପଚାରତଃ
ଦେବତା, ବେଦ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରାଜା, ବନ୍ଧୁ, ପତିବ୍ରତା ଜନାନୀଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା ଓ ଗୁରୁଙ୍କୁ ମିଥ୍ୟା ଭାବେ ଅପମାନ କରିବାରେ ଯେ ପାପ ହୁଏ,