ମାଦ୍ରୀ ଯୁଧାଜିତଂ ପୁତ୍ରଂ ତତୋ ଵୈ ଦେଵମୀଧୁଷମ୍ ଅନମିତ୍ରମ୍ ଅମିତ୍ରାଣାଂ ଜେତାରମ୍ ଅପରାଜିତମ୍
ମାଦ୍ରୀ ଯୁଧାଜିତ୍ ନାମକ ପୁଅ ଓ ତାପରେ ଦେବମୀଧୁଷଙ୍କୁ ଜନ୍ମିଲେ; ଅନମିତ୍ର ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଅଜୟ।
ଅନମିତ୍ରସୁତୋ ନିଘ୍ନୋ ନିଘ୍ନତୋ ଦ୍ଵୌ ବଭୂଵତୁଃ ପ୍ରସେନଶ୍ ଚାଥ ସତ୍ରାଜିଚ୍ ଛତ୍ରୁସେନାଜିତାଵ୍ ଉଭୌ
ଅନମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ନିଘ୍ନ; ନିଘ୍ନଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ—ପ୍ରସେନ ଓ ସତ୍ରାଜିତ, ଦୁଇଯଣେ ଶତ୍ରୁଜୟ।
ପ୍ରସେନୋ ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଂ ତୁ ନିଵସନ୍ ଯୋ ମହାମଣିମ୍ ଦିଵ୍ଯଂ ସ୍ଯମନ୍ତକଂ ନାମ ସ ସୂର୍ଯାଦ୍ ଉପଲବ୍ଧଵାନ୍
ଦ୍ୱାରାବତୀରେ ବସୁଥିବା ପ୍ରସେନ ଦେବତା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ପାଇଥିଲେ, ଯାହା ଏକ ଅତି ବଡ଼ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଥିଲା।
ତସ୍ଯ ସତ୍ରାଜିତଃ ସୂର୍ଯଃ ସଖା ପ୍ରାଣସମୋ ଽଭଵତ୍ ସ କଦାଚିନ୍ ନିଶାପାଯେ ରଥେନ ରଥିନାଂ ଵରଃ
ସତ୍ରାଜିତଙ୍କ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ଅତି ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ଓ ପ୍ରାଣ ସମାନ ଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ରାତି ଶେଷରେ, ସବୁ ରଥିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ ସତ୍ରାଜିତ ତାଙ୍କର ରଥ ଚଳାଇ ଯାଇଥିଲେ।
ତୋଯକୂଲମ୍ ଅପଃ ସ୍ପ୍ରଷ୍ଟୁମ୍ ଉପସ୍ଥାତୁଂ ଯଯୌ ରଵିମ୍ ତସ୍ଯୋପତିଷ୍ଠତଃ ସୂର୍ଯଂ ଵିଵସ୍ଵାନ୍ ଅଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତଃ
ସେ ଜଳକୂଳରେ ପହଁଚି ପାଣି ସ୍ପର୍ଶ କରିବାକୁ ଗଲେ। ସେଠାକୁ ଯିବାବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ବିବସ୍ୱାନ୍ ସେଠାରେ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଦଢ଼ି ଦେଖାଦେଲେ।
ଵିସ୍ପଷ୍ଟମୂର୍ତିର୍ ଭଗଵାଂସ୍ ତେଜୋମଣ୍ଡଲଵାନ୍ ଵିଭୁଃ ଅଥ ରାଜା ଵିଵସ୍ଵନ୍ତମ୍ ଉଵାଚ ସ୍ଥିତମ୍ ଅଗ୍ରତଃ
ଭଗବାନ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଆକୃତିରେ, ତେଜର ମଣ୍ଡଳରେ ଘେରାଯାଇ ଦେଖାଦେଲେ। ତାପରେ ରାଜା ସେଠାରେ ଦଢ଼ିଥିବା ବିବସ୍ୱାନଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଯଥୈଵ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ପଶ୍ଯାମି ସଦା ତ୍ଵାଂ ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ପତେ ତେଜୋମଣ୍ଡଲିନଂ ଦେଵଂ ତଥୈଵ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତମ୍
“ମୁଁ ଯେପରି ସବୁବେଳେ ଆକାଶରେ ତୁମକୁ ତେଜର ମଣ୍ଡଳ ସହିତ ଦେଖେ, ସେପରି ଏବେ ମଧ୍ୟ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ିଛ।”
କୋ ଵିଶେଷୋ ଽସ୍ତି ମେ ତ୍ଵତ୍ତଃ ସଖ୍ଯେନୋପଗତସ୍ଯ ଵୈ ଏତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଭଗଵାନ୍ ମଣିରତ୍ନଂ ସ୍ଯମନ୍ତକମ୍
“ମୁଁ ତୁମ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱରେ ଆସିଛି, ଏଥିରେ ମୋ ପାଇଁ କଣ ଭିନ୍ନତା?” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭଗବାନ୍ ସେଇ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ନେଇଲେ।
ସ୍ଵକଣ୍ଠାଦ୍ ଅଵମୁଚ୍ଯାଥ ଏକାନ୍ତେ ନ୍ଯସ୍ତଵାନ୍ ଵିଭୁଃ ତତୋ ଵିଗ୍ରହଵନ୍ତଂ ତଂ ଦଦର୍ଶ ନୃପତିସ୍ ତଦା
ତାପରେ, ସେ ନିଜ ଗଳାରୁ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଖୋଲି ଏକାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ରଖିଦେଲେ। ତାପରେ ରାଜା ସେଠାରେ ଦେହଧାରଣ କରିଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରୀତିମାନ୍ ଅଥ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁହୂର୍ତଂ କୃତଵାନ୍ କଥାମ୍ ତମ୍ ଅଭିପ୍ରସ୍ଥିତଂ ଭୂଯୋ ଵିଵସ୍ଵନ୍ତଂ ସ ସତ୍ରଜିତ୍
ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି ରାଜା ଅତି ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ କିଛି ସମୟ ଆଲୋଚନା କଲେ। ବିବସ୍ୱାନ୍ ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେବାବେଳେ, ସତ୍ରାଜିତ ପୁଣି ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଲୋକାନ୍ ଭାସଯସେ ସର୍ଵାନ୍ ଯେନ ତ୍ଵଂ ସତତଂ ପ୍ରଭୋ ତଦ୍ ଏତନ୍ ମଣିରତ୍ନଂ ମେ ଭଗଵନ୍ ଦାତୁମ୍ ଅର୍ହସି
“ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଯେଉଁ ମଣି ଦ୍ୱାରା ସବୁ ଜଗତକୁ ଆଲୋକିତ କର, ଏହି ଦିବ୍ୟ ମଣିଟି ମୋତେ ଦେବାକୁ ଉଚିତ।”
ତତଃ ସ୍ଯମନ୍ତକମଣିଂ ଦତ୍ତଵାନ୍ ଭାସ୍କରସ୍ ତଦା ସ ତମ୍ ଆବଧ୍ଯ ନଗରୀଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ମହୀପତିଃ
ତାପରେ, ସେଇ ସମୟରେ, ଭାସ୍କର ଏହି ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଦେଲେ। ରାଜା ଏହାକୁ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧି ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତଂ ଜନାଃ ପର୍ଯଧାଵନ୍ତ ସୂର୍ଯୋ ଽଯଂ ଗଚ୍ଛତୀତି ହ ସ୍ଵାଂ ପୁରୀଂ ସ ଵିସିଷ୍ମାଯ ରାଜା ତ୍ଵ୍ ଅନ୍ତଃପୁରଂ ତଥା
ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଦୌଡ଼ି ଚିତ୍କାର କଲେ, “ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯାଉଛନ୍ତି!” ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ନିଜ ସହର ଓ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତଂ ପ୍ରସେନଜିତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ମଣିରତ୍ନଂ ସ୍ଯମନ୍ତକମ୍ ଦଦୌ ଭ୍ରାତ୍ରେ ନରପତିଃ ପ୍ରେମ୍ଣା ସତ୍ରାଜିଦ୍ ଉତ୍ତମମ୍
ସେଇ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣିଟି, ପ୍ରସେନଜିତ ରାଜା ତାଙ୍କର ଅତି ପ୍ରିୟ ଭାଇ ସତ୍ରାଜିତଙ୍କୁ ଭଲପାଇ ଦେଇଦେଲେ।
ସ ମଣିଃ ସ୍ଯନ୍ଦତେ ରୁକ୍ମଂ ଵୃଷ୍ଣ୍ଯନ୍ଧକନିଵେଶନେ କାଲଵର୍ଷୀ ଚ ପର୍ଜନ୍ଯୋ ନ ଚ ଵ୍ଯାଧିଭଯଂ ହ୍ଯ୍ ଅଭୂତ୍
ସେଇ ମଣି ଭୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକଙ୍କ ଘରେ ସୁନା ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଥିଲା, ସମୟରେ ବର୍ଷା ପଡ଼ୁଥିଲା, ଏବଂ କୌଣସି ରୋଗ ଭୟ ଥିଲାନି।
ଲିପ୍ସାଂ ଚକ୍ରେ ପ୍ରସେନସ୍ଯ ମଣିରତ୍ନେ ସ୍ଯମନ୍ତକେ ଗୋଵିନ୍ଦୋ ନ ଚ ତଂ ଲେଭେ ଶକ୍ତୋ ଽପି ନ ଜହାର ସଃ
ଗୋବିନ୍ଦ ପ୍ରସେନଙ୍କଠାରୁ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ନେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଏହା ନେଲେ ନାହିଁ, ଚେଷ୍ଟା କଲେ ନାହିଁ।
କଦାଚିନ୍ ମୃଗଯାଂ ଯାତଃ ପ୍ରସେନସ୍ ତେନ ଭୂଷିତଃ ସ୍ଯମନ୍ତକକୃତେ ସିଂହାଦ୍ ଵଧଂ ପ୍ରାପ ଵନେଚରାତ୍
ଏକ ଦିନ ପ୍ରସେନ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ପିନ୍ଧି ଶିକାରକୁ ଗଲେ। ଏହି ମଣି ଦ୍ୱାରା, ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ମାରାଗଲେ।
ଅଥ ସିଂହଂ ପ୍ରଧାଵନ୍ତମ୍ ଋକ୍ଷରାଜୋ ମହାବଲଃ ନିହତ୍ଯ ମଣିରତ୍ନଂ ତଦ୍ ଆଦାଯ ପ୍ରାଵିଶଦ୍ ଗୁହାମ୍
ତାପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଲୁରାଜା ଦୌଡ଼ୁଥିବା ସିଂହକୁ ମାରିଦେଲେ, ମଣି ନେଇ ନିଜ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତତୋ ଵୃଷ୍ଣ୍ଯନ୍ଧକାଃ କୃଷ୍ଣଂ ପ୍ରସେନଵଧକାରଣାତ୍ ପ୍ରାର୍ଥନାଂ ତାଂ ମଣେର୍ ବଦ୍ଧ୍ଵା ସର୍ଵ ଏଵ ଶଶଙ୍କିରେ
ତାପରେ, ପ୍ରସେନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ଭୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସନ୍ଦେହ କରି, ସମସ୍ତେ ଏହି ମଣି ବିଷୟରେ ଅଭିଯୋଗ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ସ ଶଙ୍କ୍ଯମାନୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ଅକାରୀ ତସ୍ଯ କର୍ମଣଃ ଆହରିଷ୍ଯେ ମଣିମ୍ ଇତି ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ଵନଂ ଯଯୌ
ଏପରି ସନ୍ଦେହ କରାଯିବାରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କୃଷ୍ଣ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, 'ମୁଁ ଏହି ମଣି ଆଣିବି।' ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ସେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଯତ୍ର ପ୍ରସେନୋ ମୃଗଯାଂ ଵ୍ଯଚରତ୍ ତତ୍ର ଚାପ୍ଯ୍ ଅଥ ପ୍ରସେନସ୍ଯ ପଦଂ ଗୃହ୍ଯ ପୁରୁଷୈର୍ ଆପ୍ତକାରିଭିଃ
ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରସେନ ଶିକାର କରିବାକୁ ଗଲେ, ସେଠାରେ ଭରସାଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ କର୍ତ୍ତବ୍ୟନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ପ୍ରସେନଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ଋକ୍ଷଵନ୍ତଂ ଗିରିଵରଂ ଵିନ୍ଧ୍ଯଂ ଚ ଗିରିମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ଅନ୍ଵେଷଯନ୍ ପରିଶ୍ରାନ୍ତଃ ସ ଦଦର୍ଶ ମହାମନାଃ
ଭାଲୁ ଥିବା ପର୍ବତ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ଖୋଜିବା ସମୟରେ, ସେ ମହାମନା ଲୋକ ଥକିଯାଇ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଖୋଜ ଜାରି ରଖିଲେ।
ସାଶ୍ଵଂ ହତଂ ପ୍ରସେନଂ ତୁ ନାଵିନ୍ଦତ ଚ ତନ୍ମଣିମ୍ ଅଥ ସିଂହଃ ପ୍ରସେନସ୍ଯ ଶରୀରସ୍ଯାଵିଦୂରତଃ
ସେ ପ୍ରସେନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ା ସହିତ ମୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ମିଳିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ମଣି ମଧ୍ୟ ମିଳିଲା ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରସେନଙ୍କ ଦେହରୁ ଅଧିକ ଦୂର ନୁହେଁ, ଏକ ସିଂହ ଦେଖାଗଲା।
ଋକ୍ଷେଣ ନିହତୋ ଦୃଷ୍ଟଃ ପଦୈର୍ ଋକ୍ଷସ୍ ତୁ ସୂଚିତଃ ପଦୈସ୍ ତୈର୍ ଅନ୍ଵିଯାଯାଥ ଗୁହାମ୍ ଋକ୍ଷସ୍ଯ ମାଧଵଃ
ସିଂହଟିଏ ଭାଲୁ ଦ୍ୱାରା ମାରାଯାଇଥିବା ଦେଖାଗଲା; ଭାଲୁର ପଦଚିହ୍ନ ସ୍ପଷ୍ଟ ଥିଲା, ଏବଂ ମାଧବ ସେହି ପଦଚିହ୍ନ ଅନୁସରି ଭାଲୁର ଗୁହାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ସ ହି ଋକ୍ଷବିଲେ ଵାଣୀଂ ଶୁଶ୍ରାଵ ପ୍ରମଦେରିତାମ୍ ଧାତ୍ର୍ଯା କୁମାରମ୍ ଆଦାଯ ସୁତଂ ଜାମ୍ବଵତୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ସେ ଭାଲୁର ଗୁହାରେ ଏକ ମହିଳାଙ୍କ ମଧୁର କଥା ଶୁଣିଲେ, ଯିଏ ଜାମ୍ବବନ୍ତଙ୍କ ପୁଅକୁ ଦୁଧ ପିଅଇ ରହିଥିଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
କ୍ରୀଡଯନ୍ତ୍ଯା ଚ ମଣିନା ମା ରୋଦୀର୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଥେରିତାମ୍
ସେ ମଣି ସହିତ ଖେଳୁଥିବାବେଳେ, ସେ କହିଲେ, 'କାନ୍ଦିନାହଁ।'
ସିଂହଃ ପ୍ରସେନମ୍ ଅଵଧୀତ୍ ସିଂହୋ ଜାମ୍ବଵତା ହତଃ ସୁକୁମାରକ ମା ରୋଦୀସ୍ ତଵ ହ୍ଯ୍ ଏଷ ସ୍ଯମନ୍ତକଃ
'ସିଂହ ପ୍ରସେନଙ୍କୁ ମାରିଦେଲା; ସିଂହକୁ ଜାମ୍ବବନ୍ତ ମାରିଦେଲେ। ହେ ସୁକୁମାର, କାନ୍ଦିନାହଁ; ଏହି ସ୍ୟାମନ୍ତକ ତୋର।'
ଵ୍ଯକ୍ତିତସ୍ ତସ୍ଯ ଶବ୍ଦସ୍ଯ ତୂର୍ଣମ୍ ଏଵ ବିଲଂ ଯଯୌ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ତତ୍ର ଭଗଵାଂସ୍ ତଦ୍ ଋକ୍ଷବିଲମ୍ ଅଞ୍ଜସା
ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ସେହି କଥା ଶୁଣି, ତୁରନ୍ତ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ଭଗବାନ ସେ ଭାଲୁର ଗୁହାକୁ ସିଧାସଳଖ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ବିଲଦ୍ଵାରେ ଯଦୂଂଲ୍ ଲାଙ୍ଗଲିନା ସହ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନ୍ଵା ବିଲସ୍ଥଂ ତୁ ଜାମ୍ବଵନ୍ତଂ ଦଦର୍ଶ ସଃ
ସେ ଲାଙ୍ଗଳଧାରୀଙ୍କ ସହିତ ଯଦୁମାନେଙ୍କୁ ଗୁହାର ଦ୍ୱାରରେ ରଖି, ଗୁହାଭିତରେ ଜାମ୍ବବନ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଯୁଯୁଧେ ଵାସୁଦେଵସ୍ ତୁ ବିଲେ ଜାମ୍ବଵତା ସହ ବାହୁଭ୍ଯାମ୍ ଏଵ ଗୋଵିନ୍ଦୋ ଦିଵସାନ୍ ଏକଵିଂଶତିମ୍
ବାସୁଦେବ ଗୁହାଭିତରେ ଜାମ୍ବବନ୍ତ ସହିତ କେବଳ ଦୁଇହାତରେ ଏକୋଇଶି ଦିନ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।