ଶ୍ରେଯାଂସଂ ମାର୍ଗମ୍ ଅନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ ସଦା ଯଃ ପୃଚ୍ଛତି ଦ୍ଵିଜାନ୍ ଧର୍ମାନ୍ଵେଷୀ ଗୁଣାକାଙ୍କ୍ଷୀ ସ ସ୍ଵର୍ଗଂ ସମୁପାଶ୍ନୁତେ
ଯେଉଁଜଣେ ସଦା ଉତ୍ତମ ପଥ ଖୋଜି, ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କୁ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି, ଗୁଣ ଚାହାନ୍ତି, ସେ ଶ୍ୱର୍ଗ ପାଏ।
ଯଦି ମାନୁଷ୍ଯତାଂ ଦେଵି କଦାଚିତ୍ ସଂନିଯଚ୍ଛତି ମେଧାଵୀ ଧାରଣାଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ ତତ୍ରାପି ଜାଯତେ
ଯଦି ଏପରି ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଧ୍ୟାନୀ ଲୋକ କେବେ ମାନବ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ସେ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ଏଷ ଦେଵି ସତାଂ ଧର୍ମୋ ଗନ୍ତଵ୍ଯୋ ଭୂତିକାରକଃ ନୃଣାଂ ହିତାର୍ଥାଯ ସଦା ମଯା ଚୈଵମ୍ ଉଦାହୃତଃ
ଓ ଦେବୀ, ଏହି ହେଉଛି ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଧର୍ମପଥ, ଯାହା ଲୋକଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାଏ; ମୁଁ ସଦା ଏହାକୁ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କହିଛି।
ଅପରେ ସ୍ଵଲ୍ପଵିଜ୍ଞାନା ଧର୍ମଵିଦ୍ଵେଷିଣୋ ନରାଃ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ ଵେଦଵିଦୁଷୋ ନେଚ୍ଛନ୍ତି ପରିସର୍ପିତୁମ୍
ଅନ୍ୟ କିଛି ଲୋକ, ଯେଉଁମାନେ ଅଳ୍ପ ବୁଧି ଓ ଧର୍ମକୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ।
ଵ୍ରତଵନ୍ତୋ ନରାଃ କେଚିଚ୍ ଛ୍ରଦ୍ଧାଦମପରାଯଣାଃ ଅଵ୍ରତା ଭ୍ରଷ୍ଟନିଯମାସ୍ ତଥାନ୍ଯେ ରାକ୍ଷସୋପମାଃ
କିଛି ଲୋକ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଭ୍ରମିତ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଲଗିଥାନ୍ତି; ଅନ୍ୟ କିଛି ଲୋକ ବ୍ରତ ନାହିଁ, ନିୟମରୁ ଚ୍ୟୁତ, ସେମାନେ ରାକ୍ଷସ ସମାନ।
ଯଜ୍ଵାନଶ୍ ଚ ତଥୈଵାନ୍ଯେ ନିର୍ମୋହାଶ୍ ଚ ତଥା ପରେ କେନ କର୍ମଵିପାକେନ ଭଵନ୍ତୀହ ଵଦସ୍ଵ ମେ
ଅନ୍ୟ କିଛି ଲୋକ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ଆଉ କିଛି ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ ନୁହଁନ୍ତି; କେଉଁ କର୍ମର ଫଳରେ ସେମାନେ ଏପରି ହେଉଛନ୍ତି, ମୋତେ କହ।
ଆଗମାଲୋକଧର୍ମାଣାଂ ମର୍ଯାଦାଃ ପୂର୍ଵନିର୍ମିତାଃ ପ୍ରମାଣେନାନୁଵର୍ତନ୍ତେ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ହ ଦୃଢଵ୍ରତାଃ
ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଧର୍ମର ସୀମାବଦ୍ଧତା ପୁରାତନ କାଳରେ ନିର୍ମିତ; ଦୃଢ଼ ବ୍ରତୀମାନେ ଏହାକୁ ପ୍ରମାଣ ଭାବେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
ଅଧର୍ମଂ ଧର୍ମମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଆହୁର୍ ଯେ ଚ ମୋହଵଶଂ ଗତାଃ ଅଵ୍ରତା ନଷ୍ଟମର୍ଯାଦାସ୍ ତେ ନରା ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଭ୍ରମରେ ଅଧର୍ମକୁ ଧର୍ମ ଭାବି କହନ୍ତି, ବ୍ରତ ନାହିଁ, ସୀମା ହରାଇଛନ୍ତି—ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ହେଉଛନ୍ତି।
ଯେ ଵୈ କାଲକୃତୋଦ୍ଯୋଗାତ୍ ସଂଭଵନ୍ତୀହ ମାନଵାଃ ନିର୍ହୋମା ନିର୍ଵଷଟ୍କାରାସ୍ ତେ ଭଵନ୍ତି ନରାଧମାଃ
ଯେଉଁମାନେ କାଳର ପ୍ରଭାବରେ ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ହୋମ କରନ୍ତି ନାହିଁ, 'ବଷଟ୍' ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ—ସେମାନେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ।
ଏଷ ଦେଵି ମଯା ସର୍ଵସଂଶଯଚ୍ଛେଦନାଯ ତେ କୁଶଲାକୁଶଲୋ ନୄଣାଂ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୋ ଧର୍ମସାଗରଃ
ଓ ଦେବୀ, ତୁମର ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ମୁଁ ଲୋକମାନଙ୍କର ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ ଦୁଇ ଧର୍ମସାଗର ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି।
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵଂ ସା ଜଗନ୍ମାତା ଭର୍ତୁର୍ ଵଚନମ୍ ଆଦିତଃ ହୃଷ୍ଟା ବଭୂଵ ସୁପ୍ରୀତା ଵିସ୍ମିତା ଚ ତଦା ଦ୍ଵିଜାଃ
ଏପରି ଭାବେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର କଥା ଆରମ୍ଭରୁ ଶୁଣି, ଜଗତ୍ମାତା ଖୁସି ହେଲେ, ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ଯେ ତତ୍ରାସନ୍ ମୁନିଵରାସ୍ ତ୍ରିପୁରାରେଃ ସମୀପତଃ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାପ୍ରସଙ୍ଗେନ ଗତାସ୍ ତସ୍ମିନ୍ ଗିରୌ ଦ୍ଵିଜାଃ
ତିପୁରାରିଙ୍କ ନିକଟରେ ଥିବା ମହାମୁନିମାନେ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ସମୟରେ ସେ ଗିରିରେ ଆସିଥିଲେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ତେ ଽପି ସଂପୂଜ୍ଯ ତଂ ଦେଵଂ ଶୂଲପାଣିଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ ପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ ସଂଶଯଂ ଚୈଵ ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା
ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୂଳଧାରୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ନମସ୍କାର କରି, ଲୋକମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ନିଜ ସନ୍ଦେହ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ତ୍ରିଲୋଚନ ନମସ୍ ତେ ଽସ୍ତୁ ଦକ୍ଷକ୍ରତୁଵିନାଶନ ପୃଚ୍ଛାମସ୍ ତ୍ଵାଂ ଜଗନ୍ନାଥ ସଂଶଯଂ ହୃଦି ସଂସ୍ଥିତମ୍
ତ୍ରିନୟନ, ଦକ୍ଷର ଯଜ୍ଞ ନାଶକ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର! ମୁଁମାନେ ତୁମକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛୁ, ଜଗନ୍ନାଥ, ହୃଦୟରେ ଥିବା ସନ୍ଦେହ ବିଷୟରେ।
ସଂସାରେ ଽସ୍ମିନ୍ ମହାଘୋରେ ଭୈରଵେ ଲୋମହର୍ଷଣେ ଭ୍ରମନ୍ତି ସୁଚିରଂ କାଲଂ ପୁରୁଷାଶ୍ ଚାଲ୍ପମେଧସଃ
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ସଂସାରରେ, ଅଳ୍ପ ବୁଧି ଲୋକମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି।
ଯେନୋପାଯେନ ମୁଚ୍ଯନ୍ତେ ଜନ୍ମସଂସାରବନ୍ଧନାତ୍ ବ୍ରୂହି ତଚ୍ ଛ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମଃ ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ନଃ
କେଉଁ ବିଧିରେ ଲୋକମାନେ ଜନ୍ମ ଓ ସଂସାରର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି? ଏହା କହ, ମୁଁମାନେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଆମର ଉତ୍ସୁକତା ବହୁତ।
କର୍ମପାଶନିବଦ୍ଧାନାଂ ନରାଣାଂ ଦୁଃଖଭାଗିନାମ୍ ନାନ୍ଯୋପାଯଂ ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ଵାସୁଦେଵାତ୍ ପରଂ ଦ୍ଵିଜାଃ
କର୍ମର ପାଶରେ ବାନ୍ଧା ଓ ଦୁଃଖରେ ଭାଗୀ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ, ମୁଁ ଭିନ୍ନ କୌଣସି ଉପାୟ ଦେଖୁନାହିଁ, ବାସୁଦେବ ଛଡ଼ା, ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ଯେ ପୂଜଯନ୍ତି ତଂ ଦେଵଂ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଧରମ୍ ଵାଙ୍ମନଃକର୍ମଭିଃ ସମ୍ଯକ୍ ତେ ଯାନ୍ତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ଭାଷା, ମନ, କାର୍ଯ୍ୟରେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
କିଂ ତେଷାଂ ଜୀଵିତେନେହ ପଶୁଵଚ୍ ଚେଷ୍ଟିତେନ ଚ ଯେଷାଂ ନ ପ୍ରଵଣଂ ଚିତ୍ତଂ ଵାସୁଦେଵେ ଜଗନ୍ମଯେ
ଯେଉଁମାନେ ବାସୁଦେବ, ଜଗତ୍ର ଆତ୍ମା, ଉପରେ ଚିତ୍ତ ଲଗାନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କର ଏଠାରେ ଜୀବନ କିମ୍ବା ପଶୁପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାର କଣ ଉପଯୋଗ?
ପିନାକିନ୍ ଭଗନେତ୍ରଘ୍ନ ସର୍ଵଲୋକନମସ୍କୃତ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଶ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମ ଶଂକର
ପିନାକୀ, ଭଗାଙ୍କର ନେତ୍ର ନାଶକ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ପୂଜିତ, ଶଙ୍କର, ମୁଁମାନେ ବାସୁଦେବଙ୍କର ମହିମା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ପିତାମହାଦ୍ ଅପି ଵରଃ ଶାଶ୍ଵତଃ ପୁରୁଷୋ ହରିଃ କୃଷ୍ଣୋ ଜାମ୍ବୂନଦାଭାସୋ ଵ୍ଯଭ୍ରେ ସୂର୍ଯ ଇଵୋଦିତଃ
ହରି, ଶାଶ୍ୱତ ପୁରୁଷ, ପିତାମହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ; କୃଷ୍ଣ ଜାମ୍ବୁନଦ ସମ୍ମାନରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ନିର୍ମଳ ଆକାଶରେ ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକେ।
ଦଶବାହୁର୍ ମହାତେଜା ଦେଵତାରିନିଷୂଦନଃ ଶ୍ରୀଵତ୍ସାଙ୍କୋ ହୃଷୀକେଶଃ ସର୍ଵଦୈଵତଯୂଥପଃ
ତାଙ୍କର ଦଶଟି ହାତ, ଅପାର ତେଜ, ଦେବତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିବା; ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ, ହୃଷୀକେଶ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ନେତୃତ୍ୱ କରିଥିବା।
ବ୍ରହ୍ମା ତସ୍ଯୋଦରଭଵସ୍ ତସ୍ଯାହଂ ଚ ଶିରୋଭଵଃ ଶିରୋରୁହେଭ୍ଯୋ ଜ୍ଯୋତୀଂଷି ରୋମଭ୍ଯଶ୍ ଚ ସୁରାସୁରାଃ
ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ଉଦରରୁ ଜନ୍ମିଛି, ମୁଁ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ମୁଣ୍ଡର କେଶରୁ ଆଲୋକ, ଶରୀରର କେଶରୁ ଦେବ ଓ ଦାନବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଇଛନ୍ତି।
ଋଷଯୋ ଦେହସଂଭୂତାସ୍ ତସ୍ଯ ଲୋକାଶ୍ ଚ ଶାଶ୍ଵତାଃ ପିତାମହଗୃହଂ ସାକ୍ଷାତ୍ ସର୍ଵଦେଵଗୃହଂ ଚ ସଃ
ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କର ଶରୀରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି, ଶାଶ୍ୱତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ; ପିତାମହାଙ୍କର ଘର ଏହି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଘର ମଧ୍ୟ ଏହି।
ସୋ ଽସ୍ଯାଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଃ କୃତ୍ସ୍ନାଯାଃ ସ୍ରଷ୍ଟା ତ୍ରିଭୁଵନେଶ୍ଵରଃ ସଂହର୍ତା ଚୈଵ ଭୂତାନାଂ ସ୍ଥାଵରସ୍ଯ ଚରସ୍ଯ ଚ
ସେ ଏହି ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ରଚନାକର୍ତ୍ତା, ତିନି ଲୋକର ନାଥ, ସ୍ଥାବର ଓ ଚର ଭୂତମାନେ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ କରିଥିବା।
ସ ହି ଦେଵଦେଵଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ ଦେଵନାଥଃ ପରଂତପଃ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵସଂସ୍ରଷ୍ଟା ସର୍ଵଗଃ ସର୍ଵତୋମୁଖଃ
ସେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦେବ, ଦେବତାଙ୍କର ନାଥ, ପରମ ତାପ, ସବୁକିଛି ଜଣା, ସମସ୍ତ ରଚନାକର୍ତ୍ତା, ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମୁହଁ।
ନ ତସ୍ମାତ୍ ପରମଂ ଭୂତଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ କିଂଚନ ସନାତନୋ ମହାଭାଗୋ ଗୋଵିନ୍ଦ ଇତି ଵିଶ୍ରୁତଃ
ତିନି ଲୋକରେ ତାଙ୍କୁ ଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ; ସେ ସନାତନ, ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଗୋବିନ୍ଦ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ସ ସର୍ଵାନ୍ ପାର୍ଥିଵାନ୍ ସଂଖ୍ଯେ ଘାତଯିଷ୍ଯତି ମାନଦଃ ସୁରକାର୍ଯାର୍ଥମ୍ ଉତ୍ପନ୍ନୋ ମାନୁଷ୍ଯଂ ଵପୁର୍ ଆସ୍ଥିତଃ
ସେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ରାଜାମାନେକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ନଶ୍ଟ କରିବେ, ମାନ ଦେଇ; ଦେବମାନେ ପାଇଁ, ମାନବ ଶରୀର ଧରି ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ନହି ଦେଵଗଣାଃ ଶକ୍ତାସ୍ ତ୍ରିଵିକ୍ରମଵିନାକୃତାଃ ଭୁଵନେ ଦେଵକାର୍ଯାଣି କର୍ତୁଂ ନାଯକଵର୍ଜିତଃ
ତ୍ରିବିକ୍ରମ ଛଡ଼ା, ଦେବମାନେ ଦେବତାଙ୍କର କାମ ପୃଥିବୀରେ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ନେତା ନଥିଲେ।
ନାଯକଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ସର୍ଵଭୂତନମସ୍କୃତଃ ଏତସ୍ଯ ଦେଵନାଥସ୍ଯ କାର୍ଯସ୍ଯ ଚ ପରସ୍ଯ ଚ
ସେ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନେର ନେତା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପୂଜିତ; ଦେବନାଥଙ୍କର ଏହି କାମ ଓ ପରମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ।