ଅଲ୍ପପ୍ରଜ୍ଞୋ ଵିରୂପାକ୍ଷ କଥଂ ଭଵତି ମାନଵଃ ଏଵଂ ତ୍ଵଂ ସଂଶଯଂ ଛିନ୍ଧି ସର୍ଵଧର୍ମଭୃତାଂ ଵର
ଅସୁବୁଦ୍ଧି କିମ୍ବା ବିକୃତ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ମାନବ କିପରି ହୁଏ? ଏହି ସନ୍ଦେହ କାଟିଦିଅ, ହେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଉତ୍ତମ ଧାରକ।
ଜାତ୍ଯନ୍ଧାଶ୍ ଚାପରେ ଦେଵ ରୋଗାର୍ତାଶ୍ ଚାପରେ ତଥା ନରାଃ କ୍ଲୀବାଶ୍ ଚ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ କାରଣଂ ବ୍ରୂହି ତତ୍ର ଵୈ
କିଛି ଲୋକ ଜନ୍ମରୁ ଅନ୍ଧ, କିଛି ରୋଗରେ ପୀଡିତ, ଆଉ କିଛି ଅପୁରୁଷ; ଏହାର କାରଣ କହ, ନିଶ୍ଚୟ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ ଵେଦଵିଦୁଷଃ ସିଦ୍ଧାନ୍ ଧର୍ମଵିଦସ୍ ତଥା ପରିପୃଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯ୍ ଅହରହଃ କୁଶଲାକୁଶଲଂ ସଦା
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଉତ୍ତମ ଓ ଅନୁତ୍ତମ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଏ।
ଵର୍ଜଯନ୍ତୋ ଽଶୁଭଂ କର୍ମ ସେଵମାନାଃ ଶୁଭଂ ତଥା ଲଭନ୍ତେ ସ୍ଵର୍ଗତିଂ ନିତ୍ଯମ୍ ଇହ ଲୋକେ ଯଥାସୁଖମ୍
ଅଶୁଭ କାମକୁ ଛାଡି ଓ ଶୁଭ କାମ କରି, ସେମାନେ ଶ୍ୱର୍ଗର ପଥ ଓ ଏହି ଜଗତରେ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି।
ସ ଚେନ୍ ମନୁଷ୍ଯତାଂ ଯାତି ମେଧାଵୀ ତତ୍ର ଜାଯତେ ଶ୍ରୁତଂ ଯଜ୍ଞାନୁଗଂ ଯସ୍ଯ କଲ୍ଯାଣମ୍ ଉପଜାଯତେ
ଏପରି ଲୋକ ମାନବ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୁଏ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରୁତି, ଯଜ୍ଞ ଓ ଭଲ ଭାଗ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।
ପରଦାରେଷୁ ଯେ ଚାପି ଚକ୍ଷୁର୍ ଦୁଷ୍ଟଂ ପ୍ରଯୁଞ୍ଜତେ ତେନ ଦୁଷ୍ଟସ୍ଵଭାଵେନ ଜାତ୍ଯନ୍ଧାସ୍ ତେ ଭଵନ୍ତି ହି
ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟର ଜନାନୀଙ୍କୁ ଦୁଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ଵଭାବରେ ଜନ୍ମରୁ ଅନ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି।
ମନସାପି ପ୍ରଦୁଷ୍ଟେନ ନଗ୍ନାଂ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଯେ ସ୍ତ୍ରିଯମ୍ ରୋଗାର୍ତାସ୍ ତେ ଭଵନ୍ତୀହ ନରା ଦୁଷ୍କୃତକାରିଣଃ
ଯେଉଁମାନେ ମନରେ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବରେ ନଗ୍ନା ନାରୀକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଷ୍ଟ କାମର ଫଳରେ ଏଠାରେ ରୋଗରେ ପୀଡିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଯେ ତୁ ମୂଢା ଦୁରାଚାରା ଵିଯୋନୌ ମୈଥୁନେ ରତାଃ ପୁରୁଷେଷୁ ସୁଦୁଷ୍ପ୍ରଜ୍ଞାଃ କ୍ଲୀବତ୍ଵମ୍ ଉପଯାନ୍ତି ତେ
ଯେଉଁମାନେ ମୂଢ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣରେ, ବିକୃତ ମିଳନରେ ଲିପ୍ତ, ସେମାନେ ମାନବମାନେ ଅତି ଅସୁବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଲୋକ ହୋଇ, ଅପୁରୁଷ ହୁଅନ୍ତି।
ପଶୂଂଶ୍ ଚ ଯେ ଵୈ ବଧ୍ନନ୍ତି ଯେ ଚୈଵ ଗୁରୁତଲ୍ପଗାଃ ପ୍ରକୀର୍ଣମୈଥୁନା ଯେ ଚ କ୍ଲୀବା ଜାଯନ୍ତି ଵୈ ନରାଃ
ଯେଉଁମାନେ ପଶୁମାନେକୁ ବାନ୍ଧନ୍ତି, ଗୁରୁଙ୍କର ଶୟନ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମିଳନରେ ଲିପ୍ତ, ସେମାନେ ମାନବ ଜନ୍ମରେ ଅପୁରୁଷ ହୁଅନ୍ତି।
ଅଵଦ୍ଯଂ କିଂ ତୁ ଵୈ କର୍ମ ନିରଵଦ୍ଯଂ ତଥୈଵ ଚ ଶ୍ରେଯଃ କୁର୍ଵନ୍ନ୍ ଅଵାପ୍ନୋତି ମାନଵୋ ଦେଵସତ୍ତମ
କିନ୍ତୁ, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅପରାଧ ନାହିଁ ଏମିତି କାମ କରି ଓ ଅପରାଧ ଯାହା ନୁହେଁ ତାହା ଛାଡି, ମାନବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ପାଏ।
ଶ୍ରେଯାଂସଂ ମାର୍ଗମ୍ ଅନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ ସଦା ଯଃ ପୃଚ୍ଛତି ଦ୍ଵିଜାନ୍ ଧର୍ମାନ୍ଵେଷୀ ଗୁଣାକାଙ୍କ୍ଷୀ ସ ସ୍ଵର୍ଗଂ ସମୁପାଶ୍ନୁତେ
ଯେଉଁଜଣେ ସଦା ଉତ୍ତମ ପଥ ଖୋଜି, ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କୁ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି, ଗୁଣ ଚାହାନ୍ତି, ସେ ଶ୍ୱର୍ଗ ପାଏ।
ଯଦି ମାନୁଷ୍ଯତାଂ ଦେଵି କଦାଚିତ୍ ସଂନିଯଚ୍ଛତି ମେଧାଵୀ ଧାରଣାଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ ତତ୍ରାପି ଜାଯତେ
ଯଦି ଏପରି ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଧ୍ୟାନୀ ଲୋକ କେବେ ମାନବ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ସେ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ଏଷ ଦେଵି ସତାଂ ଧର୍ମୋ ଗନ୍ତଵ୍ଯୋ ଭୂତିକାରକଃ ନୃଣାଂ ହିତାର୍ଥାଯ ସଦା ମଯା ଚୈଵମ୍ ଉଦାହୃତଃ
ଓ ଦେବୀ, ଏହି ହେଉଛି ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଧର୍ମପଥ, ଯାହା ଲୋକଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାଏ; ମୁଁ ସଦା ଏହାକୁ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କହିଛି।
ଅପରେ ସ୍ଵଲ୍ପଵିଜ୍ଞାନା ଧର୍ମଵିଦ୍ଵେଷିଣୋ ନରାଃ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ ଵେଦଵିଦୁଷୋ ନେଚ୍ଛନ୍ତି ପରିସର୍ପିତୁମ୍
ଅନ୍ୟ କିଛି ଲୋକ, ଯେଉଁମାନେ ଅଳ୍ପ ବୁଧି ଓ ଧର୍ମକୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ।
ଵ୍ରତଵନ୍ତୋ ନରାଃ କେଚିଚ୍ ଛ୍ରଦ୍ଧାଦମପରାଯଣାଃ ଅଵ୍ରତା ଭ୍ରଷ୍ଟନିଯମାସ୍ ତଥାନ୍ଯେ ରାକ୍ଷସୋପମାଃ
କିଛି ଲୋକ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଭ୍ରମିତ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଲଗିଥାନ୍ତି; ଅନ୍ୟ କିଛି ଲୋକ ବ୍ରତ ନାହିଁ, ନିୟମରୁ ଚ୍ୟୁତ, ସେମାନେ ରାକ୍ଷସ ସମାନ।
ଯଜ୍ଵାନଶ୍ ଚ ତଥୈଵାନ୍ଯେ ନିର୍ମୋହାଶ୍ ଚ ତଥା ପରେ କେନ କର୍ମଵିପାକେନ ଭଵନ୍ତୀହ ଵଦସ୍ଵ ମେ
ଅନ୍ୟ କିଛି ଲୋକ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ଆଉ କିଛି ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ ନୁହଁନ୍ତି; କେଉଁ କର୍ମର ଫଳରେ ସେମାନେ ଏପରି ହେଉଛନ୍ତି, ମୋତେ କହ।
ଆଗମାଲୋକଧର୍ମାଣାଂ ମର୍ଯାଦାଃ ପୂର୍ଵନିର୍ମିତାଃ ପ୍ରମାଣେନାନୁଵର୍ତନ୍ତେ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ହ ଦୃଢଵ୍ରତାଃ
ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଧର୍ମର ସୀମାବଦ୍ଧତା ପୁରାତନ କାଳରେ ନିର୍ମିତ; ଦୃଢ଼ ବ୍ରତୀମାନେ ଏହାକୁ ପ୍ରମାଣ ଭାବେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
ଅଧର୍ମଂ ଧର୍ମମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଆହୁର୍ ଯେ ଚ ମୋହଵଶଂ ଗତାଃ ଅଵ୍ରତା ନଷ୍ଟମର୍ଯାଦାସ୍ ତେ ନରା ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଭ୍ରମରେ ଅଧର୍ମକୁ ଧର୍ମ ଭାବି କହନ୍ତି, ବ୍ରତ ନାହିଁ, ସୀମା ହରାଇଛନ୍ତି—ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ହେଉଛନ୍ତି।
ଯେ ଵୈ କାଲକୃତୋଦ୍ଯୋଗାତ୍ ସଂଭଵନ୍ତୀହ ମାନଵାଃ ନିର୍ହୋମା ନିର୍ଵଷଟ୍କାରାସ୍ ତେ ଭଵନ୍ତି ନରାଧମାଃ
ଯେଉଁମାନେ କାଳର ପ୍ରଭାବରେ ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ହୋମ କରନ୍ତି ନାହିଁ, 'ବଷଟ୍' ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ—ସେମାନେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ।
ଏଷ ଦେଵି ମଯା ସର୍ଵସଂଶଯଚ୍ଛେଦନାଯ ତେ କୁଶଲାକୁଶଲୋ ନୄଣାଂ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୋ ଧର୍ମସାଗରଃ
ଓ ଦେବୀ, ତୁମର ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ମୁଁ ଲୋକମାନଙ୍କର ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ ଦୁଇ ଧର୍ମସାଗର ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି।
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵଂ ସା ଜଗନ୍ମାତା ଭର୍ତୁର୍ ଵଚନମ୍ ଆଦିତଃ ହୃଷ୍ଟା ବଭୂଵ ସୁପ୍ରୀତା ଵିସ୍ମିତା ଚ ତଦା ଦ୍ଵିଜାଃ
ଏପରି ଭାବେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର କଥା ଆରମ୍ଭରୁ ଶୁଣି, ଜଗତ୍ମାତା ଖୁସି ହେଲେ, ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ଯେ ତତ୍ରାସନ୍ ମୁନିଵରାସ୍ ତ୍ରିପୁରାରେଃ ସମୀପତଃ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାପ୍ରସଙ୍ଗେନ ଗତାସ୍ ତସ୍ମିନ୍ ଗିରୌ ଦ୍ଵିଜାଃ
ତିପୁରାରିଙ୍କ ନିକଟରେ ଥିବା ମହାମୁନିମାନେ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ସମୟରେ ସେ ଗିରିରେ ଆସିଥିଲେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ତେ ଽପି ସଂପୂଜ୍ଯ ତଂ ଦେଵଂ ଶୂଲପାଣିଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ ପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ ସଂଶଯଂ ଚୈଵ ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା
ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୂଳଧାରୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ନମସ୍କାର କରି, ଲୋକମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ନିଜ ସନ୍ଦେହ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ତ୍ରିଲୋଚନ ନମସ୍ ତେ ଽସ୍ତୁ ଦକ୍ଷକ୍ରତୁଵିନାଶନ ପୃଚ୍ଛାମସ୍ ତ୍ଵାଂ ଜଗନ୍ନାଥ ସଂଶଯଂ ହୃଦି ସଂସ୍ଥିତମ୍
ତ୍ରିନୟନ, ଦକ୍ଷର ଯଜ୍ଞ ନାଶକ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର! ମୁଁମାନେ ତୁମକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛୁ, ଜଗନ୍ନାଥ, ହୃଦୟରେ ଥିବା ସନ୍ଦେହ ବିଷୟରେ।
ସଂସାରେ ଽସ୍ମିନ୍ ମହାଘୋରେ ଭୈରଵେ ଲୋମହର୍ଷଣେ ଭ୍ରମନ୍ତି ସୁଚିରଂ କାଲଂ ପୁରୁଷାଶ୍ ଚାଲ୍ପମେଧସଃ
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ସଂସାରରେ, ଅଳ୍ପ ବୁଧି ଲୋକମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି।
ଯେନୋପାଯେନ ମୁଚ୍ଯନ୍ତେ ଜନ୍ମସଂସାରବନ୍ଧନାତ୍ ବ୍ରୂହି ତଚ୍ ଛ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମଃ ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ନଃ
କେଉଁ ବିଧିରେ ଲୋକମାନେ ଜନ୍ମ ଓ ସଂସାରର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି? ଏହା କହ, ମୁଁମାନେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଆମର ଉତ୍ସୁକତା ବହୁତ।
କର୍ମପାଶନିବଦ୍ଧାନାଂ ନରାଣାଂ ଦୁଃଖଭାଗିନାମ୍ ନାନ୍ଯୋପାଯଂ ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ଵାସୁଦେଵାତ୍ ପରଂ ଦ୍ଵିଜାଃ
କର୍ମର ପାଶରେ ବାନ୍ଧା ଓ ଦୁଃଖରେ ଭାଗୀ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ, ମୁଁ ଭିନ୍ନ କୌଣସି ଉପାୟ ଦେଖୁନାହିଁ, ବାସୁଦେବ ଛଡ଼ା, ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ଯେ ପୂଜଯନ୍ତି ତଂ ଦେଵଂ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଧରମ୍ ଵାଙ୍ମନଃକର୍ମଭିଃ ସମ୍ଯକ୍ ତେ ଯାନ୍ତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ଭାଷା, ମନ, କାର୍ଯ୍ୟରେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
କିଂ ତେଷାଂ ଜୀଵିତେନେହ ପଶୁଵଚ୍ ଚେଷ୍ଟିତେନ ଚ ଯେଷାଂ ନ ପ୍ରଵଣଂ ଚିତ୍ତଂ ଵାସୁଦେଵେ ଜଗନ୍ମଯେ
ଯେଉଁମାନେ ବାସୁଦେବ, ଜଗତ୍ର ଆତ୍ମା, ଉପରେ ଚିତ୍ତ ଲଗାନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କର ଏଠାରେ ଜୀବନ କିମ୍ବା ପଶୁପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାର କଣ ଉପଯୋଗ?
ପିନାକିନ୍ ଭଗନେତ୍ରଘ୍ନ ସର୍ଵଲୋକନମସ୍କୃତ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଶ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମ ଶଂକର
ପିନାକୀ, ଭଗାଙ୍କର ନେତ୍ର ନାଶକ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ପୂଜିତ, ଶଙ୍କର, ମୁଁମାନେ ବାସୁଦେବଙ୍କର ମହିମା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।