ଆତ୍ମନୋ ଵିପୁଲଂ ଵଂଶଂ ପ୍ରଜାଵାନ୍ ଆପ୍ନୁଯାନ୍ ନରଃ
ଯେଉଁ ପୁରୁଷଙ୍କର ଅନେକ ସନ୍ତାନ ଥାଏ, ସେ ବିଶାଳ ବଂଶ ପାଇଥାଏ।
ଭଜମାନସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଽଥ ରଥମୁଖ୍ଯୋ ଵିଦୂରଥଃ ରାଜାଧିଦେଵଃ ଶୂରସ୍ ତୁ ଵିଦୂରଥସୁତୋ ଽଭଵତ୍
ଭଜମାନଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ରଥମୁଖ୍ୟ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ବିଦୂରଥ। ରାଜାଧିଦେବ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ବିଦୂରଥଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଶୂର।
ରାଜାଧିଦେଵସ୍ଯ ସୁତା ଜଜ୍ଞିରେ ଵୀର୍ଯଵତ୍ତରାଃ ଦତ୍ତାତିଦତ୍ତୌ ବଲିନୌ ଶୋଣାଶ୍ଵଃ ଶ୍ଵେତଵାହନଃ
ରାଜାଧିଦେବଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଦତ୍ତାତିଦତ୍ତ, ଶୋଣାଶ୍ୱ ଓ ଶ୍ୱେତବାହନ।
ଶମୀ ଚ ଦଣ୍ଡଶର୍ମା ଚ ଦନ୍ତଶତ୍ରୁଶ୍ ଚ ଶତ୍ରୁଜିତ୍ ଶ୍ରଵଣା ଚ ଶ୍ରଵିଷ୍ଠା ଚ ସ୍ଵସାରୌ ସଂବଭୂଵତୁଃ
ଶମୀ, ଦଣ୍ଡଶର୍ମା, ଦନ୍ତଶତ୍ରୁ, ଶତ୍ରୁଜିତ, ଶ୍ରବଣା ଓ ଶ୍ରବିଷ୍ଠା—ଏହି ଦୁଇଜଣ ଝିଅ ଥିଲେ।
ଶମିପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତିକ୍ଷତ୍ରଃ ପ୍ରତିକ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ ସ୍ଵଯଂଭୋଜଃ ସ୍ଵଯଂଭୋଜାଦ୍ ଭଦିକଃ ସଂବଭୂଵ ହ
ଶମୀଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ପ୍ରତିକ୍ଷତ୍ର; ପ୍ରତିକ୍ଷତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ସ୍ୱୟଂଭୋଜ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଭଦିକ ଜନ୍ମିଲେ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରା ବଭୂଵୁର୍ ହି ସର୍ଵେ ଭୀମପରାକ୍ରମାଃ କୃତଵର୍ମାଗ୍ରଜସ୍ ତେଷାଂ ଶତଧନ୍ଵା ତୁ ମଧ୍ଯମଃ
ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପୁଅ ଭୟଙ୍କର ପରାକ୍ରମୀ ଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୃତବର୍ମା ବଡ଼, ଶତଧନ୍ୱ ମଧ୍ୟମ।
ଦେଵାନ୍ତଶ୍ ଚ ନରାନ୍ତଶ୍ ଚ ଭିଷଗ୍ଵୈତରଣଶ୍ ଚ ଯଃ ସୁଦାନ୍ତଶ୍ ଚାତିଦାନ୍ତଶ୍ ଚ ନିକାଶ୍ଯଃ କାମଦମ୍ଭକଃ
ଦେବାନ୍ତ, ନରାନ୍ତ, ଭିଷଗ୍ୱୈତରଣ, ସୁଦନ୍ତ, ଅତିଦନ୍ତ, ନିକାଶ୍ୟ ଓ କାମଦମ୍ଭକ—
ଦେଵାନ୍ତସ୍ଯାଭଵତ୍ ପୁତ୍ରୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ କମ୍ବଲବର୍ହିଷଃ ଅସମୌଜାଃ ସୁତସ୍ ତସ୍ଯ ନାସମୌଜାଶ୍ ଚ ତାଵ୍ ଉଭୌ
ଦେବାନ୍ତଙ୍କ ପୁଅ ଜ୍ଞାନୀ କମ୍ବଳବର୍ହିଷ; ତାଙ୍କ ପୁଅ ଅସମୌଜା, ତାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ପୁଅ ନାସମୌଜା—ଏହି ଦୁଇଜଣ।
ଅଜାତପୁତ୍ରାଯ ସୁତାନ୍ ପ୍ରଦଦାଵ୍ ଅସମୌଜସେ ସୁଦଂଷ୍ଟ୍ରଶ୍ ଚ ସୁଚାରୁଶ୍ ଚ କୃଷ୍ଣ ଇତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଧକାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଅସମୌଜାଙ୍କର ପୁଅ ନଥିଲେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ପୁଅ ଦିଆଯାଇଥିଲା—ସୁଦଂଷ୍ଟ୍ର, ସୁଚାରୁ ଓ କୃଷ୍ଣ; ଏମାନେ ଅନ୍ଧକ ଭାବେ ପରିଚିତ।
ଗାନ୍ଧାରୀ ଚୈଵ ମାଦ୍ରୀ ଚ କ୍ରୋଷ୍ଟୁଭାର୍ଯେ ବଭୂଵତୁଃ ଗାନ୍ଧାରୀ ଜନଯାମ୍ ଆସ ଅନମିତ୍ରଂ ମହାବଲମ୍
ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ମାଦ୍ରୀ କ୍ରୋଷ୍ଟୁଙ୍କ ଝିଅ ହେଲେ; ଗାନ୍ଧାରୀ ମହାବଳୀ ଅନମିତ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ମାଦ୍ରୀ ଯୁଧାଜିତଂ ପୁତ୍ରଂ ତତୋ ଵୈ ଦେଵମୀଧୁଷମ୍ ଅନମିତ୍ରମ୍ ଅମିତ୍ରାଣାଂ ଜେତାରମ୍ ଅପରାଜିତମ୍
ମାଦ୍ରୀ ଯୁଧାଜିତ୍ ନାମକ ପୁଅ ଓ ତାପରେ ଦେବମୀଧୁଷଙ୍କୁ ଜନ୍ମିଲେ; ଅନମିତ୍ର ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଅଜୟ।
ଅନମିତ୍ରସୁତୋ ନିଘ୍ନୋ ନିଘ୍ନତୋ ଦ୍ଵୌ ବଭୂଵତୁଃ ପ୍ରସେନଶ୍ ଚାଥ ସତ୍ରାଜିଚ୍ ଛତ୍ରୁସେନାଜିତାଵ୍ ଉଭୌ
ଅନମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ନିଘ୍ନ; ନିଘ୍ନଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ—ପ୍ରସେନ ଓ ସତ୍ରାଜିତ, ଦୁଇଯଣେ ଶତ୍ରୁଜୟ।
ପ୍ରସେନୋ ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଂ ତୁ ନିଵସନ୍ ଯୋ ମହାମଣିମ୍ ଦିଵ୍ଯଂ ସ୍ଯମନ୍ତକଂ ନାମ ସ ସୂର୍ଯାଦ୍ ଉପଲବ୍ଧଵାନ୍
ଦ୍ୱାରାବତୀରେ ବସୁଥିବା ପ୍ରସେନ ଦେବତା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ପାଇଥିଲେ, ଯାହା ଏକ ଅତି ବଡ଼ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଥିଲା।
ତସ୍ଯ ସତ୍ରାଜିତଃ ସୂର୍ଯଃ ସଖା ପ୍ରାଣସମୋ ଽଭଵତ୍ ସ କଦାଚିନ୍ ନିଶାପାଯେ ରଥେନ ରଥିନାଂ ଵରଃ
ସତ୍ରାଜିତଙ୍କ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ଅତି ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ଓ ପ୍ରାଣ ସମାନ ଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ରାତି ଶେଷରେ, ସବୁ ରଥିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ ସତ୍ରାଜିତ ତାଙ୍କର ରଥ ଚଳାଇ ଯାଇଥିଲେ।
ତୋଯକୂଲମ୍ ଅପଃ ସ୍ପ୍ରଷ୍ଟୁମ୍ ଉପସ୍ଥାତୁଂ ଯଯୌ ରଵିମ୍ ତସ୍ଯୋପତିଷ୍ଠତଃ ସୂର୍ଯଂ ଵିଵସ୍ଵାନ୍ ଅଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତଃ
ସେ ଜଳକୂଳରେ ପହଁଚି ପାଣି ସ୍ପର୍ଶ କରିବାକୁ ଗଲେ। ସେଠାକୁ ଯିବାବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ବିବସ୍ୱାନ୍ ସେଠାରେ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଦଢ଼ି ଦେଖାଦେଲେ।
ଵିସ୍ପଷ୍ଟମୂର୍ତିର୍ ଭଗଵାଂସ୍ ତେଜୋମଣ୍ଡଲଵାନ୍ ଵିଭୁଃ ଅଥ ରାଜା ଵିଵସ୍ଵନ୍ତମ୍ ଉଵାଚ ସ୍ଥିତମ୍ ଅଗ୍ରତଃ
ଭଗବାନ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଆକୃତିରେ, ତେଜର ମଣ୍ଡଳରେ ଘେରାଯାଇ ଦେଖାଦେଲେ। ତାପରେ ରାଜା ସେଠାରେ ଦଢ଼ିଥିବା ବିବସ୍ୱାନଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଯଥୈଵ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ପଶ୍ଯାମି ସଦା ତ୍ଵାଂ ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ପତେ ତେଜୋମଣ୍ଡଲିନଂ ଦେଵଂ ତଥୈଵ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତମ୍
“ମୁଁ ଯେପରି ସବୁବେଳେ ଆକାଶରେ ତୁମକୁ ତେଜର ମଣ୍ଡଳ ସହିତ ଦେଖେ, ସେପରି ଏବେ ମଧ୍ୟ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ିଛ।”
କୋ ଵିଶେଷୋ ଽସ୍ତି ମେ ତ୍ଵତ୍ତଃ ସଖ୍ଯେନୋପଗତସ୍ଯ ଵୈ ଏତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଭଗଵାନ୍ ମଣିରତ୍ନଂ ସ୍ଯମନ୍ତକମ୍
“ମୁଁ ତୁମ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱରେ ଆସିଛି, ଏଥିରେ ମୋ ପାଇଁ କଣ ଭିନ୍ନତା?” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭଗବାନ୍ ସେଇ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ନେଇଲେ।
ସ୍ଵକଣ୍ଠାଦ୍ ଅଵମୁଚ୍ଯାଥ ଏକାନ୍ତେ ନ୍ଯସ୍ତଵାନ୍ ଵିଭୁଃ ତତୋ ଵିଗ୍ରହଵନ୍ତଂ ତଂ ଦଦର୍ଶ ନୃପତିସ୍ ତଦା
ତାପରେ, ସେ ନିଜ ଗଳାରୁ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଖୋଲି ଏକାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ରଖିଦେଲେ। ତାପରେ ରାଜା ସେଠାରେ ଦେହଧାରଣ କରିଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରୀତିମାନ୍ ଅଥ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁହୂର୍ତଂ କୃତଵାନ୍ କଥାମ୍ ତମ୍ ଅଭିପ୍ରସ୍ଥିତଂ ଭୂଯୋ ଵିଵସ୍ଵନ୍ତଂ ସ ସତ୍ରଜିତ୍
ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି ରାଜା ଅତି ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ କିଛି ସମୟ ଆଲୋଚନା କଲେ। ବିବସ୍ୱାନ୍ ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେବାବେଳେ, ସତ୍ରାଜିତ ପୁଣି ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଲୋକାନ୍ ଭାସଯସେ ସର୍ଵାନ୍ ଯେନ ତ୍ଵଂ ସତତଂ ପ୍ରଭୋ ତଦ୍ ଏତନ୍ ମଣିରତ୍ନଂ ମେ ଭଗଵନ୍ ଦାତୁମ୍ ଅର୍ହସି
“ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଯେଉଁ ମଣି ଦ୍ୱାରା ସବୁ ଜଗତକୁ ଆଲୋକିତ କର, ଏହି ଦିବ୍ୟ ମଣିଟି ମୋତେ ଦେବାକୁ ଉଚିତ।”
ତତଃ ସ୍ଯମନ୍ତକମଣିଂ ଦତ୍ତଵାନ୍ ଭାସ୍କରସ୍ ତଦା ସ ତମ୍ ଆବଧ୍ଯ ନଗରୀଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ମହୀପତିଃ
ତାପରେ, ସେଇ ସମୟରେ, ଭାସ୍କର ଏହି ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଦେଲେ। ରାଜା ଏହାକୁ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧି ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତଂ ଜନାଃ ପର୍ଯଧାଵନ୍ତ ସୂର୍ଯୋ ଽଯଂ ଗଚ୍ଛତୀତି ହ ସ୍ଵାଂ ପୁରୀଂ ସ ଵିସିଷ୍ମାଯ ରାଜା ତ୍ଵ୍ ଅନ୍ତଃପୁରଂ ତଥା
ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଦୌଡ଼ି ଚିତ୍କାର କଲେ, “ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯାଉଛନ୍ତି!” ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ନିଜ ସହର ଓ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତଂ ପ୍ରସେନଜିତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ମଣିରତ୍ନଂ ସ୍ଯମନ୍ତକମ୍ ଦଦୌ ଭ୍ରାତ୍ରେ ନରପତିଃ ପ୍ରେମ୍ଣା ସତ୍ରାଜିଦ୍ ଉତ୍ତମମ୍
ସେଇ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣିଟି, ପ୍ରସେନଜିତ ରାଜା ତାଙ୍କର ଅତି ପ୍ରିୟ ଭାଇ ସତ୍ରାଜିତଙ୍କୁ ଭଲପାଇ ଦେଇଦେଲେ।
ସ ମଣିଃ ସ୍ଯନ୍ଦତେ ରୁକ୍ମଂ ଵୃଷ୍ଣ୍ଯନ୍ଧକନିଵେଶନେ କାଲଵର୍ଷୀ ଚ ପର୍ଜନ୍ଯୋ ନ ଚ ଵ୍ଯାଧିଭଯଂ ହ୍ଯ୍ ଅଭୂତ୍
ସେଇ ମଣି ଭୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକଙ୍କ ଘରେ ସୁନା ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଥିଲା, ସମୟରେ ବର୍ଷା ପଡ଼ୁଥିଲା, ଏବଂ କୌଣସି ରୋଗ ଭୟ ଥିଲାନି।
ଲିପ୍ସାଂ ଚକ୍ରେ ପ୍ରସେନସ୍ଯ ମଣିରତ୍ନେ ସ୍ଯମନ୍ତକେ ଗୋଵିନ୍ଦୋ ନ ଚ ତଂ ଲେଭେ ଶକ୍ତୋ ଽପି ନ ଜହାର ସଃ
ଗୋବିନ୍ଦ ପ୍ରସେନଙ୍କଠାରୁ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ନେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଏହା ନେଲେ ନାହିଁ, ଚେଷ୍ଟା କଲେ ନାହିଁ।
କଦାଚିନ୍ ମୃଗଯାଂ ଯାତଃ ପ୍ରସେନସ୍ ତେନ ଭୂଷିତଃ ସ୍ଯମନ୍ତକକୃତେ ସିଂହାଦ୍ ଵଧଂ ପ୍ରାପ ଵନେଚରାତ୍
ଏକ ଦିନ ପ୍ରସେନ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ପିନ୍ଧି ଶିକାରକୁ ଗଲେ। ଏହି ମଣି ଦ୍ୱାରା, ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ମାରାଗଲେ।
ଅଥ ସିଂହଂ ପ୍ରଧାଵନ୍ତମ୍ ଋକ୍ଷରାଜୋ ମହାବଲଃ ନିହତ୍ଯ ମଣିରତ୍ନଂ ତଦ୍ ଆଦାଯ ପ୍ରାଵିଶଦ୍ ଗୁହାମ୍
ତାପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଲୁରାଜା ଦୌଡ଼ୁଥିବା ସିଂହକୁ ମାରିଦେଲେ, ମଣି ନେଇ ନିଜ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତତୋ ଵୃଷ୍ଣ୍ଯନ୍ଧକାଃ କୃଷ୍ଣଂ ପ୍ରସେନଵଧକାରଣାତ୍ ପ୍ରାର୍ଥନାଂ ତାଂ ମଣେର୍ ବଦ୍ଧ୍ଵା ସର୍ଵ ଏଵ ଶଶଙ୍କିରେ
ତାପରେ, ପ୍ରସେନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ଭୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସନ୍ଦେହ କରି, ସମସ୍ତେ ଏହି ମଣି ବିଷୟରେ ଅଭିଯୋଗ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ସ ଶଙ୍କ୍ଯମାନୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ଅକାରୀ ତସ୍ଯ କର୍ମଣଃ ଆହରିଷ୍ଯେ ମଣିମ୍ ଇତି ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ଵନଂ ଯଯୌ
ଏପରି ସନ୍ଦେହ କରାଯିବାରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କୃଷ୍ଣ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, 'ମୁଁ ଏହି ମଣି ଆଣିବି।' ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ସେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ।