ସ ଚେନ୍ ମନୁଷ୍ଯତାଂ ଗଚ୍ଛେଦ୍ ଯଦି କାଲସ୍ଯ ପର୍ଯଯାତ୍ ବହ୍ଵାବାଧାପରିକ୍ଲିଷ୍ଟେ କୁଲେ ଜଯତି ସୋ ଽଧମେ
ଯଦି ସେ କିଛି ସମୟ ପରେ ମାନବ ଜନ୍ମ ଲାଭ କରନ୍ତି, ତେବେ ଅଧମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ବହୁ କଷ୍ଟ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଲୋକଦ୍ଵିଷ୍ଟୋ ଽଧମଃ ପୁଂସାଂ ସ୍ଵଯଂ କର୍ମକୃତୈଃ ଫଲୈଃ ଏଷ ଦେଵି ମନୁଷ୍ଯେଷୁ ବୋଦ୍ଧଵ୍ଯୋ ଜ୍ଞାତିବନ୍ଧୁଷୁ
ଲୋକମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପ୍ରିୟ, ଲୋକମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧମ, ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରିଥାନ୍ତି; ହେ ଦେବୀ, ଏହି କଥା ଜ୍ଞାତି ଓ ବନ୍ଧୁମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୁଝିବା ଉଚିତ।
ଅପରଃ ସର୍ଵଭୂତାନି ଦଯାଵାନ୍ ଅନୁପଶ୍ଯତି ମୈତ୍ରୀ ଦୃଷ୍ଟିଃ ପିତୃସମୋ ନିର୍ଵୈରୋ ନିଯତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ଅନ୍ୟ ଜଣେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦୟାଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି, ମିତ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି, ପିତାପରି ମମତା ରଖନ୍ତି, ଶତ୍ରୁତା ରହିତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାନ୍ତି।
ନୋଦ୍ଵେଜଯତି ଭୂତାନି ନ ଚ ହନ୍ତି ଦଯାପରଃ ହସ୍ତପାଦୈଶ୍ ଚ ନିଯତୈର୍ ଵିଶ୍ଵାସ୍ଯଃ ସର୍ଵଜନ୍ତୁଷୁ
ସେ କେବେ ପ୍ରାଣୀମାନେଙ୍କୁ ଅସ୍ଥିର କରନ୍ତି ନାହିଁ, ହାନି କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସଦା ଦୟାରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହାତ ପାଁ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ୱାସ ଯୋଗ୍ୟ ହୋଇଥାନ୍ତି।
ନ ରଜ୍ଜ୍ଵା ନ ଚ ଦଣ୍ଡେନ ନ ଲୋଷ୍ଟୈର୍ ନାଯୁଧେନ ଚ ଉଦ୍ଵେଜଯତି ଭୂତାନି ଶୁଭକର୍ମା ଦଯାପରଃ
ଯେଉଁଜଣେ ଦୟାରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ଭଲ କାମ କରିଥାନ୍ତି, ସେ କେବେ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଇନାହାନ୍ତି—ନ ଦୂରୀ, ନ ଲଠି, ନ କଠା, ନ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା।
ଏଵଂ ଶୀଲସମାଚାରଃ ସ୍ଵର୍ଗେ ସମୁପଜାଯତେ ତତ୍ରାସୌ ଭଵନେ ଦିଵ୍ଯେ ମୁଦା ଵସତି ଦେଵଵତ୍
ଏପରି ଆଚରଣ ଓ ଚରିତ୍ର ଥିବା ଲୋକ ଶ୍ୱର୍ଗରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ତାହାଁରେ ଦିବ୍ୟ ଗୃହରେ ଦେବତା ପରି ଆନନ୍ଦରେ ବସିଥାଏ।
ସ ଚେତ୍ ସ୍ଵର୍ଗକ୍ଷଯାନ୍ ମର୍ତ୍ଯୋ ମନୁଷ୍ଯେଷୂପଜାଯତେ ଅଲ୍ପାଯାସୋ ନିରାତଙ୍କଃ ସ ଜାତଃ ସୁଖମ୍ ଏଧତେ
ଯଦି ଶ୍ୱର୍ଗର ଫଳ ଶେଷ ହେଲା ପରେ ସେ ମାନବ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ତେବେ ସେ ସହଜରେ, କଷ୍ଟ ଓ ଦୁଃଖ ବିନା ଜନ୍ମ ନେଇ ସୁଖରେ ବଢିଥାଏ।
ସୁଖଭାଗୀ ନିରାଯାସୋ ନିରୁଦ୍ଵେଗଃ ସଦା ନରଃ ଏଷ ଦେଵି ସତାଂ ମାର୍ଗୋ ବାଧା ଯତ୍ର ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଏପରି ଲୋକ ସୁଖ ଭୋଗ କରିଥାଏ, ସେ ସଦା କଷ୍ଟ ଓ ଚିନ୍ତାରୁ ମୁକ୍ତ; ହେ ଦେବୀ, ଏହି ହେଉଛି ସତ୍ମାନଙ୍କର ପଥ, ଯେଉଁଠି କେହି ବାଧା ନାହିଁ।
ଇମେ ମନୁଷ୍ଯା ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଊହାପୋହଵିଶାରଦାଃ ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନସଂପନ୍ନାଃ ପ୍ରଜ୍ଞାଵନ୍ତୋ ଽର୍ଥକୋଵିଦାଃ
ଏପରି ମାନବମାନେ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ତର୍କ ଓ ବିଚାରରେ ପ୍ରବୀଣ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସୁବୁଦ୍ଧି ଓ ବ୍ୟବହାରରେ ଦକ୍ଷ।
ଦୁଷ୍ପ୍ରଜ୍ଞାଶ୍ ଚାପରେ ଦେଵ ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନଵର୍ଜିତାଃ କେନ କର୍ମଵିପାକେନ ପ୍ରଜ୍ଞାଵାନ୍ ପୁରୁଷୋ ଭଵେତ୍
କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟମାନେ, ହେ ଦେବ, ଅସୁବୁଦ୍ଧି ଓ ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ; କେଉଁ କର୍ମର ଫଳରେ ଏକ ମାନବ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୁଏ?
ଅଲ୍ପପ୍ରଜ୍ଞୋ ଵିରୂପାକ୍ଷ କଥଂ ଭଵତି ମାନଵଃ ଏଵଂ ତ୍ଵଂ ସଂଶଯଂ ଛିନ୍ଧି ସର୍ଵଧର୍ମଭୃତାଂ ଵର
ଅସୁବୁଦ୍ଧି କିମ୍ବା ବିକୃତ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ମାନବ କିପରି ହୁଏ? ଏହି ସନ୍ଦେହ କାଟିଦିଅ, ହେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଉତ୍ତମ ଧାରକ।
ଜାତ୍ଯନ୍ଧାଶ୍ ଚାପରେ ଦେଵ ରୋଗାର୍ତାଶ୍ ଚାପରେ ତଥା ନରାଃ କ୍ଲୀବାଶ୍ ଚ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ କାରଣଂ ବ୍ରୂହି ତତ୍ର ଵୈ
କିଛି ଲୋକ ଜନ୍ମରୁ ଅନ୍ଧ, କିଛି ରୋଗରେ ପୀଡିତ, ଆଉ କିଛି ଅପୁରୁଷ; ଏହାର କାରଣ କହ, ନିଶ୍ଚୟ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ ଵେଦଵିଦୁଷଃ ସିଦ୍ଧାନ୍ ଧର୍ମଵିଦସ୍ ତଥା ପରିପୃଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯ୍ ଅହରହଃ କୁଶଲାକୁଶଲଂ ସଦା
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଉତ୍ତମ ଓ ଅନୁତ୍ତମ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଏ।
ଵର୍ଜଯନ୍ତୋ ଽଶୁଭଂ କର୍ମ ସେଵମାନାଃ ଶୁଭଂ ତଥା ଲଭନ୍ତେ ସ୍ଵର୍ଗତିଂ ନିତ୍ଯମ୍ ଇହ ଲୋକେ ଯଥାସୁଖମ୍
ଅଶୁଭ କାମକୁ ଛାଡି ଓ ଶୁଭ କାମ କରି, ସେମାନେ ଶ୍ୱର୍ଗର ପଥ ଓ ଏହି ଜଗତରେ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି।
ସ ଚେନ୍ ମନୁଷ୍ଯତାଂ ଯାତି ମେଧାଵୀ ତତ୍ର ଜାଯତେ ଶ୍ରୁତଂ ଯଜ୍ଞାନୁଗଂ ଯସ୍ଯ କଲ୍ଯାଣମ୍ ଉପଜାଯତେ
ଏପରି ଲୋକ ମାନବ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୁଏ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରୁତି, ଯଜ୍ଞ ଓ ଭଲ ଭାଗ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।
ପରଦାରେଷୁ ଯେ ଚାପି ଚକ୍ଷୁର୍ ଦୁଷ୍ଟଂ ପ୍ରଯୁଞ୍ଜତେ ତେନ ଦୁଷ୍ଟସ୍ଵଭାଵେନ ଜାତ୍ଯନ୍ଧାସ୍ ତେ ଭଵନ୍ତି ହି
ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟର ଜନାନୀଙ୍କୁ ଦୁଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ଵଭାବରେ ଜନ୍ମରୁ ଅନ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି।
ମନସାପି ପ୍ରଦୁଷ୍ଟେନ ନଗ୍ନାଂ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଯେ ସ୍ତ୍ରିଯମ୍ ରୋଗାର୍ତାସ୍ ତେ ଭଵନ୍ତୀହ ନରା ଦୁଷ୍କୃତକାରିଣଃ
ଯେଉଁମାନେ ମନରେ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବରେ ନଗ୍ନା ନାରୀକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଷ୍ଟ କାମର ଫଳରେ ଏଠାରେ ରୋଗରେ ପୀଡିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଯେ ତୁ ମୂଢା ଦୁରାଚାରା ଵିଯୋନୌ ମୈଥୁନେ ରତାଃ ପୁରୁଷେଷୁ ସୁଦୁଷ୍ପ୍ରଜ୍ଞାଃ କ୍ଲୀବତ୍ଵମ୍ ଉପଯାନ୍ତି ତେ
ଯେଉଁମାନେ ମୂଢ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣରେ, ବିକୃତ ମିଳନରେ ଲିପ୍ତ, ସେମାନେ ମାନବମାନେ ଅତି ଅସୁବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଲୋକ ହୋଇ, ଅପୁରୁଷ ହୁଅନ୍ତି।
ପଶୂଂଶ୍ ଚ ଯେ ଵୈ ବଧ୍ନନ୍ତି ଯେ ଚୈଵ ଗୁରୁତଲ୍ପଗାଃ ପ୍ରକୀର୍ଣମୈଥୁନା ଯେ ଚ କ୍ଲୀବା ଜାଯନ୍ତି ଵୈ ନରାଃ
ଯେଉଁମାନେ ପଶୁମାନେକୁ ବାନ୍ଧନ୍ତି, ଗୁରୁଙ୍କର ଶୟନ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମିଳନରେ ଲିପ୍ତ, ସେମାନେ ମାନବ ଜନ୍ମରେ ଅପୁରୁଷ ହୁଅନ୍ତି।
ଅଵଦ୍ଯଂ କିଂ ତୁ ଵୈ କର୍ମ ନିରଵଦ୍ଯଂ ତଥୈଵ ଚ ଶ୍ରେଯଃ କୁର୍ଵନ୍ନ୍ ଅଵାପ୍ନୋତି ମାନଵୋ ଦେଵସତ୍ତମ
କିନ୍ତୁ, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅପରାଧ ନାହିଁ ଏମିତି କାମ କରି ଓ ଅପରାଧ ଯାହା ନୁହେଁ ତାହା ଛାଡି, ମାନବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ପାଏ।
ଶ୍ରେଯାଂସଂ ମାର୍ଗମ୍ ଅନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ ସଦା ଯଃ ପୃଚ୍ଛତି ଦ୍ଵିଜାନ୍ ଧର୍ମାନ୍ଵେଷୀ ଗୁଣାକାଙ୍କ୍ଷୀ ସ ସ୍ଵର୍ଗଂ ସମୁପାଶ୍ନୁତେ
ଯେଉଁଜଣେ ସଦା ଉତ୍ତମ ପଥ ଖୋଜି, ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କୁ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି, ଗୁଣ ଚାହାନ୍ତି, ସେ ଶ୍ୱର୍ଗ ପାଏ।
ଯଦି ମାନୁଷ୍ଯତାଂ ଦେଵି କଦାଚିତ୍ ସଂନିଯଚ୍ଛତି ମେଧାଵୀ ଧାରଣାଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ ତତ୍ରାପି ଜାଯତେ
ଯଦି ଏପରି ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଧ୍ୟାନୀ ଲୋକ କେବେ ମାନବ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ସେ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ଏଷ ଦେଵି ସତାଂ ଧର୍ମୋ ଗନ୍ତଵ୍ଯୋ ଭୂତିକାରକଃ ନୃଣାଂ ହିତାର୍ଥାଯ ସଦା ମଯା ଚୈଵମ୍ ଉଦାହୃତଃ
ଓ ଦେବୀ, ଏହି ହେଉଛି ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଧର୍ମପଥ, ଯାହା ଲୋକଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାଏ; ମୁଁ ସଦା ଏହାକୁ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କହିଛି।
ଅପରେ ସ୍ଵଲ୍ପଵିଜ୍ଞାନା ଧର୍ମଵିଦ୍ଵେଷିଣୋ ନରାଃ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ ଵେଦଵିଦୁଷୋ ନେଚ୍ଛନ୍ତି ପରିସର୍ପିତୁମ୍
ଅନ୍ୟ କିଛି ଲୋକ, ଯେଉଁମାନେ ଅଳ୍ପ ବୁଧି ଓ ଧର୍ମକୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ।
ଵ୍ରତଵନ୍ତୋ ନରାଃ କେଚିଚ୍ ଛ୍ରଦ୍ଧାଦମପରାଯଣାଃ ଅଵ୍ରତା ଭ୍ରଷ୍ଟନିଯମାସ୍ ତଥାନ୍ଯେ ରାକ୍ଷସୋପମାଃ
କିଛି ଲୋକ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଭ୍ରମିତ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଲଗିଥାନ୍ତି; ଅନ୍ୟ କିଛି ଲୋକ ବ୍ରତ ନାହିଁ, ନିୟମରୁ ଚ୍ୟୁତ, ସେମାନେ ରାକ୍ଷସ ସମାନ।
ଯଜ୍ଵାନଶ୍ ଚ ତଥୈଵାନ୍ଯେ ନିର୍ମୋହାଶ୍ ଚ ତଥା ପରେ କେନ କର୍ମଵିପାକେନ ଭଵନ୍ତୀହ ଵଦସ୍ଵ ମେ
ଅନ୍ୟ କିଛି ଲୋକ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ଆଉ କିଛି ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ ନୁହଁନ୍ତି; କେଉଁ କର୍ମର ଫଳରେ ସେମାନେ ଏପରି ହେଉଛନ୍ତି, ମୋତେ କହ।
ଆଗମାଲୋକଧର୍ମାଣାଂ ମର୍ଯାଦାଃ ପୂର୍ଵନିର୍ମିତାଃ ପ୍ରମାଣେନାନୁଵର୍ତନ୍ତେ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ହ ଦୃଢଵ୍ରତାଃ
ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଧର୍ମର ସୀମାବଦ୍ଧତା ପୁରାତନ କାଳରେ ନିର୍ମିତ; ଦୃଢ଼ ବ୍ରତୀମାନେ ଏହାକୁ ପ୍ରମାଣ ଭାବେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
ଅଧର୍ମଂ ଧର୍ମମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଆହୁର୍ ଯେ ଚ ମୋହଵଶଂ ଗତାଃ ଅଵ୍ରତା ନଷ୍ଟମର୍ଯାଦାସ୍ ତେ ନରା ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଭ୍ରମରେ ଅଧର୍ମକୁ ଧର୍ମ ଭାବି କହନ୍ତି, ବ୍ରତ ନାହିଁ, ସୀମା ହରାଇଛନ୍ତି—ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ହେଉଛନ୍ତି।
ଯେ ଵୈ କାଲକୃତୋଦ୍ଯୋଗାତ୍ ସଂଭଵନ୍ତୀହ ମାନଵାଃ ନିର୍ହୋମା ନିର୍ଵଷଟ୍କାରାସ୍ ତେ ଭଵନ୍ତି ନରାଧମାଃ
ଯେଉଁମାନେ କାଳର ପ୍ରଭାବରେ ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ହୋମ କରନ୍ତି ନାହିଁ, 'ବଷଟ୍' ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ—ସେମାନେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ।
ଏଷ ଦେଵି ମଯା ସର୍ଵସଂଶଯଚ୍ଛେଦନାଯ ତେ କୁଶଲାକୁଶଲୋ ନୄଣାଂ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୋ ଧର୍ମସାଗରଃ
ଓ ଦେବୀ, ତୁମର ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ମୁଁ ଲୋକମାନଙ୍କର ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ ଦୁଇ ଧର୍ମସାଗର ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି।