କେନାଯୁର୍ ଲଭତେ ଦୀର୍ଘଂ କର୍ମଣା ପୁରୁଷଃ ପ୍ରଭୋ ତପସା ଵାପି ଦେଵେଶ କେନାଯୁର୍ ଲଭତେ ମହତ୍
ହେ ପ୍ରଭୁ, କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ଏକ ମଣିଷ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ପାଏ? କିମ୍ବା, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଠାକୁର, କେଉଁ ପ୍ରକାର ତପସ୍ୟା କଲେ ବଡ଼ ଆୟୁଷ୍ୟ ମିଳେ?
କ୍ଷୀଣାଯୁଃ କେନ ଭଵତି କର୍ମଣା ଭୁଵି ମାନଵଃ ଵିପାକଂ କର୍ମଣାଂ ଦେଵ ଵକ୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସ୍ଯ୍ ଅନିନ୍ଦିତ
ହେ ଦେବ, ପୃଥିବୀରେ କେଉଁ କାରଣରୁ ମଣିଷର ଆୟୁଷ୍ୟ କମିଯାଏ? ଆପଣ କୃପାକରି କାର୍ମିକ ଫଳ ବିଷୟରେ କହନ୍ତୁ।
ଅପରେ ଚ ମହାଭାଗ୍ଯା ମନ୍ଦଭାଗ୍ଯାସ୍ ତଥା ପରେ ଅକୁଲୀନାଃ କୁଲୀନାଶ୍ ଚ ସଂଭଵନ୍ତି ତଥା ପରେ
କେହି ବହୁତ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, କେହି ଅଳ୍ପ ଭାଗ୍ୟର; କେହି ଉଚ୍ଚ କୁଳର, କେହି ନିମ୍ନ କୁଳର — ଏପରି ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ।
ଦୁର୍ଦର୍ଶାଃ କେଚିଦ୍ ଆଭାନ୍ତି ନରାଃ କାଷ୍ଠମଯା ଇଵ ପ୍ରିଯଦର୍ଶାସ୍ ତଥା ଚାନ୍ଯେ ଦର୍ଶନାଦ୍ ଏଵ ମାନଵାଃ
କେହି ମଣିଷ ଦେଖିବାକୁ ଅପ୍ରିୟ, କାଠର ପୁତୁଳି ଭଳି ଲାଗେ; ଅନ୍ୟେ ଦେଖିବାକୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, କେହି କେବଳ ଉପସ୍ଥିତିରେ ମଧୁର ଲାଗନ୍ତି।
ଦୁଷ୍ପ୍ରଜ୍ଞାଃ କେଚିଦ୍ ଆଭାନ୍ତି କେଚିଦ୍ ଆଭାନ୍ତି ପଣ୍ଡିତାଃ ମହାପ୍ରଜ୍ଞାସ୍ ତଥା ଚାନ୍ଯେ ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନଭାଵିନଃ
କେହି ଅବୁଦ୍ଧିମାନ୍, କେହି ପଣ୍ଡିତ; କେହି ବହୁତ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, କେହି ଜ୍ଞାନ ଓ ବିବେକର ଧନୀ।
ଅଲ୍ପଵାଚାସ୍ ତଥା କେଚିନ୍ ମହାଵାଚାସ୍ ତଥା ପରେ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ପୁରୁଷା ଦେଵ ତତୋ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମ୍ ଅର୍ହସି
କେହି କମ୍ କଥା କହନ୍ତି, କେହି ବହୁତ କଥା କହନ୍ତି; ଏପରି ମଣିଷମାନେ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ହେ ଦେବ, ଏହାର କାରଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ।
ହନ୍ତ ତେ ଽହଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦେଵି କର୍ମଫଲୋଦଯମ୍ ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ନରଃ ସର୍ଵୋ ଯେନ ସ୍ଵଂ ଫଲମ୍ ଅଶ୍ନୁତେ
ହେ ଦେବୀ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ କର୍ମର ଫଳ କେମିତି ମିଳେ, ତାହା କହିବି; ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣିଷ ନିଜ ଫଳ ଭୋଗ କରେ।
ପ୍ରାଣାତିପାତୀ ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ରୋ ଦଣ୍ଡହସ୍ତୋ ନରଃ ସଦା ନିତ୍ଯମ୍ ଉଦ୍ଯତଶସ୍ତ୍ରଶ୍ ଚ ହନ୍ତି ଭୂତଗଣାନ୍ ନରଃ
ଯେଉଁ ମଣିଷ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ମାରେ, ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ରଖେ, ସବୁବେଳେ ଦଣ୍ଡ ଧରିଥାଏ, ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ ତିଆରି ରହେ, ସେ ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କୁ ମାରେ।
ନିର୍ଦଯଃ ସର୍ଵଭୂତେଭ୍ଯୋ ନିତ୍ଯମ୍ ଉଦ୍ଵେଗକାରକଃ ଅପି କୀଟପତଂଗାନାମ୍ ଅଶରଣ୍ଯଃ ସୁନିର୍ଘୃଣଃ
ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ନିର୍ଦୟ, ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟମାନେ ଦୁଃଖ ପାଉଥିବାକୁ କାରଣ; କୀଟ, ପତଙ୍ଗ ଓ ଉଡୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ସେ କୌଣସି ଦୟା ଦେଖାଏ ନାହିଁ।
ଏଵଂଭୂତୋ ନରୋ ଦେଵି ନିରଯଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ ଵିପରୀତସ୍ ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ସ୍ଵରୂପେଣାଭିଜାଯତେ
ହେ ଦେବୀ, ଏପରି ମଣିଷ ନରକକୁ ଯାଏ; ତାହାର ବିପରୀତ, ଧର୍ମିକ ମଣିଷ ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
ନିରଯଂ ଯାତି ହିଂସାତ୍ମା ଯାତି ସ୍ଵର୍ଗମ୍ ଅହିଂସକଃ ଯାତନାଂ ନିରଯେ ରୌଦ୍ରାଂ ସକୃଚ୍ଛ୍ରାଂ ଲଭତେ ନରଃ
ହିଂସାକାରୀ ନରକକୁ ଯାଏ, ଅହିଂସକ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ; ନରକରେ ମଣିଷ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ କଷ୍ଟଦାୟକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରେ।
ଯଃ କଶ୍ଚିନ୍ ନିରଯାତ୍ ତସ୍ମାତ୍ ସମୁତ୍ତରତି କର୍ହିଚିତ୍ ମାନୁଷ୍ଯଂ ଲଭତେ ଵାପି ହୀନାଯୁସ୍ ତତ୍ର ଜାଯତେ
ଯେଉଁଠାରୁ କେବେ ନରକରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ସେ କେବେ କେବେ ମାନବ ଜନ୍ମ ମିଳିପାରେ; କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ଅଳ୍ପ ଆୟୁଷ୍ୟ ସହିତ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
ପାପେନ କର୍ମଣା ଦେଵି ଯୁକ୍ତୋ ହିଂସାଦିଭିର୍ ଯତଃ ଅହିତଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ହୀନାଯୁର୍ ଉପଜାଯତେ
ହେ ଦେବୀ, ହିଂସା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିଥିଲେ, ମଣିଷ ଅଳ୍ପ ଆୟୁଷ୍ୟ ସହିତ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
ଶୁଭେନ କର୍ମଣା ଦେଵି ପ୍ରାଣିଘାତଵିଵର୍ଜିତଃ ଶୁଭେନ କର୍ମଣା ଦେଵି ପ୍ରାଣିଘାତଵିଵର୍ଜିତଃ ନିକ୍ଷିପ୍ତଶସ୍ତ୍ରୋ ନିର୍ଦଣ୍ଡୋ ନ ହିଂସତି କଦାଚନ
ହେ ଦେବୀ, ଯେଉଁ ମଣିଷ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ପ୍ରାଣୀହିଂସାରୁ ବିରତ ରହେ, ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଦଣ୍ଡ ଛାଡ଼ି ଦିଏ, ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ କାହାକୁ କ୍ଷତି କରେନାହିଁ।
ନ ଘାତଯତି ନୋ ହନ୍ତି ଘ୍ନନ୍ତଂ ନୈଵାନୁମୋଦତେ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ସସ୍ନେହୋ ଯଥାତ୍ମନି ତଥା ପରେ
ସେ କେବେ ମାରେନାହିଁ, ନ କାହାକୁ ଘାତ କରେ, ମାରୁଥିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମତି ଦେଉନାହିଁ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ନିଜ ପରି ଭଲପାଏ।
ଈଦୃଶଃ ପୁରୁଷୋ ନିତ୍ଯଂ ଦେଵି ଦେଵତ୍ଵମ୍ ଅଶ୍ନୁତେ ଉପପନ୍ନାନ୍ ସୁଖାନ୍ ଭୋଗାନ୍ ସଦାଶ୍ନାତି ମୁଦା ଯୁତଃ
ଏପରି ମଣିଷ ସଦା ଦେବତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ, ହେ ଦେବୀ, ଯୋଗ୍ୟ ସୁଖ ଓ ଭୋଗ ସଦା ଆନନ୍ଦରେ ଉପଭୋଗ କରେ।
ଅଥ ଚେନ୍ ମାନୁଷେ ଲୋକେ କଦାଚିଦ୍ ଉପପଦ୍ଯତେ ଏଷ ଦୀର୍ଘାଯୁଷାଂ ମାର୍ଗଃ ସୁଵୃତ୍ତାନାଂ ସୁକର୍ମଣାମ୍ ପ୍ରାଣିହିଂସାଵିମୋକ୍ଷେଣ ବ୍ରହ୍ମଣା ସମୁଦୀରିତଃ
ଯଦି ସେ କେବେ ମାନବ ଲୋକରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ଏହି ହେଉଛି ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ, ସଦ୍ବ୍ୟବହାର ଓ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାମାନଙ୍କର ପଥ, ପ୍ରାଣୀହିଂସା ଛାଡ଼ିବାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଛି।
କିଂଶୀଲଃ କିଂସମାଚାରଃ ପୁରୁଷଃ କୈଶ୍ ଚ କର୍ମଭିଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ସମଭିପଦ୍ଯେତ ସଂପ୍ରଦାନେନ କେନ ଵା
କେଉଁ ଚରିତ୍ର, କେଉଁ ବ୍ୟବହାର ଓ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ? କିମ୍ବା କେଉଁ ଦାନ ଦ୍ୱାରା?
ଦାତା ବ୍ରାହ୍ମଣସତ୍କର୍ତା ଦୀନାର୍ତକୃପଣାଦିଷୁ ଭକ୍ଷଭୋଜ୍ଯାନ୍ନପାନାନାଂ ଵାସସାଂ ଚ ମହାମତିଃ
ସେ ଦାନ କରନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଦୁଃଖୀ, ଦରିଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଅସହାୟଙ୍କୁ ଦୟା କରନ୍ତି; ଖାଦ୍ୟ, ଭୋଜନ, ପାନୀୟ ଓ ପୋଷାକ ବିଷୟରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଅଟନ୍ତି।
ପ୍ରତିଶ୍ରଯାନ୍ ସଭାଃ କୁର୍ଯାତ୍ ପ୍ରପାଃ ପୁଷ୍କରିଣୀସ୍ ତଥା ନିତ୍ଯକାଦୀନି କର୍ମାଣି କରୋତି ପ୍ରଯତଃ ଶୁଚିଃ
ସେ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ, ସଭାଘର, ପାନୀୟ ଜଳ ଦେବା ସ୍ଥାନ ଓ ପୋଖରୀ ତିଆରି କରନ୍ତି; ସେ ନିତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବେ ଏବଂ ଉତ୍ସାହରେ କରନ୍ତି।
ଆସନଂ ଶଯନଂ ଯାନଂ ଗୃହଂ ରତ୍ନଂ ଧନଂ ତଥା ସସ୍ଯଜାତାନି ସର୍ଵାଣି ସକ୍ଷେତ୍ରାଣ୍ଯ୍ ଅଥ ଯୋଷିତଃ
ସେ ଆସନ, ଶୟନ, ଯାନ, ଘର, ମଣି, ଧନ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଶସ୍ୟ, ଜମି ଏବଂ ଜନାନୀମାନେ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ସୁପ୍ରଶାନ୍ତମନା ନିତ୍ଯଂ ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ମାନଵଃ ଏଵଂଭୂତୋ ନରୋ ଦେଵି ଦେଵଲୋକେ ଽଭିଜାଯତେ
ଯେ ମଣିଷ ନିତ୍ୟ ଶାନ୍ତ ମନରେ ଏଭଳି ଦାନ କରେ, ହେ ଦେବୀ, ସେଉଁଠି ଦେବଲୋକରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ତତ୍ରୋଷ୍ଯ ସୁଚିରଂ କାଲଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଭୋଗାନ୍ ଅନୁତ୍ତମାନ୍ ସହାପ୍ସରୋଭିର୍ ମୁଦିତୋ ରମିତ୍ଵା ନନ୍ଦନାଦିଷୁ
ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହି, ଅପୂର୍ବ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ଅପ୍ସରାମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ନନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟ ଉଦ୍ୟାନରେ ବିହାର କରେ।
ତସ୍ମାଚ୍ ଚ୍ଯୁତୋ ମହେଶାନି ମାନୁଷେଷୂପଜାଯତେ ମହାଭାଗକୁଲେ ଦେଵି ଧନଧାନ୍ଯସମାଚିତେ
ସେଠାରୁ ପଡ଼ି, ହେ ମହାଦେବୀ, ସେ ମଣିଷ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ତତ୍ର କାମଗୁଣୈଃ ସର୍ଵୈଃ ସମୁପେତୋ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ ମହାକାର୍ଯୋ ମହାଭୋଗୋ ଧନୀ ଭଵତି ମାନଵଃ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ କାମ୍ୟ ଭୋଗ ଥିବା, ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେ ମହାକାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ବଡ଼ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରେ ଏବଂ ଧନୀ ହୁଏ।
ଏତେ ଦେଵି ମହାଭାଗାଃ ପ୍ରାଣିନୋ ଦାନଶାଲିନଃ ବ୍ରହ୍ମଣା ଵୈ ପୁରା ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନାଃ
ଏହିମାନେ, ହେ ଦେବୀ, ଦାନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ କହିଥିବା ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ।
ଅପରେ ମାନଵା ଦେଵି ପ୍ରଦାନକୃପଣା ଦ୍ଵିଜାଃ ଯେ ଽନ୍ନାନି ନ ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ଵିଦ୍ଯମାନେ ଽପ୍ଯ୍ ଅବୁଦ୍ଧଯଃ
ଅନ୍ୟ ମଣିଷମାନେ, ହେ ଦେବୀ, ଦାନରେ କଞ୍ଜୁଷ, ଯଦିଓ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଖାଦ୍ୟ ଅଛି, ତଥାପି ବୁଦ୍ଧି ନଥିବାରୁ ଦେଇନାହାନ୍ତି।
ଦୀନାନ୍ଧକୃପଣାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭିକ୍ଷୁକାନ୍ ଅତିଥୀନ୍ ଅପି ଯାଚ୍ଯମାନା ନିଵର୍ତନ୍ତେ ଜିହ୍ଵାଲୋଭସମନ୍ଵିତାଃ
ଦୁଃଖୀ, ଅନ୍ଧ, ଦରିଦ୍ର, ଭିକ୍ଷୁକ ଏବଂ ଅତିଥିମାନେ ଆସି ମାଗିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ରୁଚି ଲୋଭରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଦେଇ ନଥାନ୍ତି।
ନ ଧନାନି ନ ଵାସାଂସି ନ ଭୋଗାନ୍ ନ ଚ କାଞ୍ଚନମ୍ ନ ଗାଶ୍ ଚ ନାନ୍ନଵିକୃତିଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି କଦାଚନ
ସେମାନେ କେବେ ଧନ, ପୋଷାକ, ଭୋଗ, ସୁନା, ଗାଈ କିମ୍ବା କୌଣସି ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଦେଇନାହାନ୍ତି।
ଅପ୍ରଲୁବ୍ଧାଶ୍ ଚ ଯେ ଲୁବ୍ଧା ନାସ୍ତିକା ଦାନଵର୍ଜିତଃ ଏଵଂଭୂତା ନରା ଦେଵି ନିରଯଂ ଯାନ୍ତ୍ଯ୍ ଅବୁଦ୍ଧଯଃ
ଯେମାନେ ଲୋଭୀ ନୁହଁନ୍ତି, ତଥାପି ଲୋଭୀ, ନାସ୍ତିକ ଓ ଦାନ ଶୂନ୍ୟ, ଏଭଳି ମଣିଷମାନେ, ହେ ଦେବୀ, ଅବୁଦ୍ଧି ଥିବାରୁ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି।