ଗୁଣାନ୍ ଦେଵାଵୃଧସ୍ଯାପି କୀର୍ତଯନ୍ତୋ ମହାତ୍ମନଃ ଯଥୈଵାଗ୍ରେ ତଥା ଦୂରାତ୍ ପଶ୍ଯାମସ୍ ତାଵଦ୍ ଅନ୍ତିକାତ୍
ଦେବାବୃଦ୍ଧଙ୍କର ମହାନ୍ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଏଠି ଏଉଁ ଗାଇ ଚାଲିଛନ୍ତି। ଆମେ ଆଗରୁ ଯେପରି ଦୂରରୁ ଦେଖୁଥିଲୁ, ସେପରି ନିକଟରୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁଛୁ।
ବଭ୍ରୁଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଦେଵୈର୍ ଦେଵାଵୃଧଃ ସମଃ ଷଷ୍ଟିଶ୍ ଚ ଷଟ୍ ଚ ପୁରୁଷାଃ ସହସ୍ରାଣି ଚ ସପ୍ତ ଚ
ବଭ୍ରୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ, ଦେବାବୃଦ୍ଧ ଦେବମାନେ ସମାନ। ଷଷ୍ଟି ଛଅ ହଜାର ଏବଂ ସାତ ଜଣ ପୁରୁଷ,
ଏତେ ଽମୃତତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଵୈ ବଭ୍ରୋର୍ ଦେଵାଵୃଧାଦ୍ ଅପି ଯଜ୍ଵା ଦାନପତିର୍ ଧୀମାନ୍ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଃ ସୁଦୃଢାଯୁଧଃ
ଏମାନେ ସତ୍ୟରେ ଅମୃତତ୍ୱ ଲାଭ କରିଥିଲେ, ବଭ୍ରୁ ଓ ଦେବାବୃଦ୍ଧଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ। ଏମାନେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା, ଦାନଶୀଳ, ଧୀର, ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ, ଏବଂ ଶସ୍ତ୍ରରେ ଦୃଢ଼।
ତସ୍ଯାନ୍ଵଵାଯଃ ସୁମହାନ୍ ଭୋଜା ଯେ ସାର୍ତିକାଵତାଃ ଅନ୍ଧକାତ୍ କାଶ୍ଯଦୁହିତା ଚତୁରୋ ଽଲଭତାତ୍ମଜାନ୍
ତାଙ୍କର ବଡ଼ ବଂଶ ହେଉଛି ଭୋଜମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସାର୍ତ୍ତିକମାନେ ସହିତ ଥିଲେ। ଅନ୍ଧକଙ୍କୁ କାଶ୍ୟର କନ୍ୟାଠାରୁ ଚାରିଜଣ ପୁଅ ମିଳିଲେ।
କୁକୁରଂ ଭଜମାନଂ ଚ ସସକଂ ବଲବର୍ହିଷମ୍ କୁକୁରସ୍ଯ ସୁତୋ ଵୃଷ୍ଟିର୍ ଵୃଷ୍ଟେସ୍ ତୁ ତନଯସ୍ ତଥା
କୁକୁର, ଭଜମାନ, ଶଶକ ଓ ବଳବର୍ହିଷ; କୁକୁରଙ୍କର ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ବୃଷ୍ଟି, ବୃଷ୍ଟିଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପୁଅ ଥିଲେ।
କପୋତରୋମା ତସ୍ଯାଥ ତିଲିରିସ୍ ତନଯୋ ଽଭଵତ୍ ଜଜ୍ଞେ ପୁନର୍ ଵସୁସ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଅଭିଜିଚ୍ ଚ ପୁନର୍ ଵସୋଃ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି କପୋତରୋମା, ତାପରେ ତିଲିରି ଜନ୍ମିଲେ। ତାଙ୍କଠାରୁ ପୁନର୍ବସୁ ହେଲେ, ପୁନର୍ବସୁଠାରୁ ଅଭିଜିତ।
ତଥା ଵୈ ପୁତ୍ରମିଥୁନଂ ବଭୂଵାଭିଜିତଃ କିଲ ଆହୁକଃ ଶ୍ରାହୁକଶ୍ ଚୈଵ ଖ୍ଯାତୌ ଖ୍ଯାତିମତାଂ ଵରୌ
ଏଭଳି ଅଭିଜିତଙ୍କର ଦୁଇ ଝିଅ ପୁଅ ହେଲେ: ଆହୁକ ଓ ଶ୍ରାହୁକ, ଦୁହେଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ମହାନ୍।
ଇମାଂ ଚୋଦାହରନ୍ତ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ଗାଥାଂ ପ୍ରତି ତମ୍ ଆହୁକମ୍ ଶ୍ଵେତେନ ପରିଵାରେଣ କିଶୋରପ୍ରତିମୋ ମହାନ୍
ଏଠି ଆହୁକଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏହି ଗାଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ: 'ଧଳା ସାଥିମାନେ ଘେରିଥିବା, ଯୁବକ ସମାନ ମହାନ୍'।
ଅଶୀତିଵର୍ମଣା ଯୁକ୍ତ ଆହୁକଃ ପ୍ରଥମଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ନାପୁତ୍ରଵାନ୍ ନାଶତଦୋ ନାସହସ୍ରଶତାଯୁଷଃ
ଅଶୀଟି ବର୍ମ ପିନ୍ଧି ଆହୁକ ପ୍ରଥମେ ଯିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠାରେ ପୁଅ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ଶତାଧିକ ପୁଅ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ହଜାର ବର୍ଷ ଆୟୁ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ନାଶୁଦ୍ଧକର୍ମା ନାଯଜ୍ଵା ଯୋ ଭୋଜମ୍ ଅଭିତୋ ଵ୍ରଜେତ୍ ପୂର୍ଵସ୍ଯାଂ ଦିଶି ନାଗାନାଂ ଭୋଜସ୍ଯ ପ୍ରଯଯୁଃ କିଲ
ଯେଉଁଠାରେ ଶୁଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ଯଜ୍ଞ କରାଯାଏ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଭୋଜଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ନାଗମାନେ ଭୋଜଙ୍କୁ ଯାଇଥିଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସୋମାତ୍ ସଙ୍ଗାନୁକର୍ଷାଣାଂ ଧ୍ଵଜିନାଂ ସଵରୂଥିନାମ୍ ରଥାନାଂ ମେଘଘୋଷାଣାଂ ସହସ୍ରାଣି ଦଶୈଵ ତୁ
ସୋମଠାରୁ ଦଶ ହଜାର ଧ୍ୱଜା ଓ ରଥ, ସେନା ଓ ହାତୀମାନେ, ମେଘର ଗର୍ଜନ ସମାନ ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ।
ରୌପ୍ଯକାଞ୍ଚନକକ୍ଷାଣାଂ ସହସ୍ରାଣ୍ଯ୍ ଏକଵିଂଶତିଃ ତାଵତ୍ଯ୍ ଏଵ ସହସ୍ରାଣି ଉତ୍ତରସ୍ଯାଂ ତଥା ଦିଶି
ରୌପ୍ୟ ଓ ସୁନାର ବର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ଏକୋଇଶ ହଜାର ସେନା, ଏପରି ଅନ୍ୟ ଏକୋଇଶ ହଜାର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ଆଭୂମିପାଲା ଭୋଜାସ୍ ତୁ ସନ୍ତି ଜ୍ଯାକିଙ୍କିଣୀକିନଃ ଆହୁଃ କିଂ ଚାପ୍ଯ୍ ଅଵନ୍ତିଭ୍ଯଃ ସ୍ଵସାରଂ ଦଦୁର୍ ଅନ୍ଧକାଃ
ଭୋଜମାନେ ଭୂମିର ରକ୍ଷକ, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଓ ଝୁଣ୍ଡିଆ ଗହଣାରେ ପାରଙ୍ଗତ। କୁହାଯାଏ ଅନ୍ଧକମାନେ ତାଙ୍କର ଭଉଣୀକୁ ଅବନ୍ତିମାନେ ପାଖରେ ଦେଇଥିଲେ।
ଆହୁକସ୍ଯ ତୁ କାଶ୍ଯାଯାଂ ଦ୍ଵୌ ପୁତ୍ରୌ ସଂବଭୂଵତୁଃ ଦେଵକଶ୍ ଚୋଗ୍ରସେନଶ୍ ଚ ଦେଵଗର୍ଭସମାଵ୍ ଉଭୌ
ଆହୁକ ଓ କାଶ୍ୟାଙ୍କଠାରେ ଦୁଇଜଣ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ: ଦେବକ ଓ ଉଗ୍ରସେନ, ଦୁହେଁ ଦେବତାଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଦେଵକସ୍ଯାଭଵନ୍ ପୁତ୍ରାଶ୍ ଚତ୍ଵାରସ୍ ତ୍ରିଦଶୋପମାଃ ଦେଵଵାନ୍ ଉପଦେଵଶ୍ ଚ ସଂଦେଵୋ ଦେଵରକ୍ଷିତଃ
ଦେବକଙ୍କର ଚାରିଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ—ଦେବବାନ, ଉପଦେବ, ସଂଦେବ ଓ ଦେବରକ୍ଷିତ।
କୁମାର୍ଯଃ ସପ୍ତ ଚାସ୍ଯାଥ ଵସୁଦେଵାଯ ତା ଦଦୌ ଦେଵକୀ ଶାନ୍ତିଦେଵା ଚ ସୁଦେଵା ଦେଵରକ୍ଷିତା
ଦେବକୀଙ୍କ ସାତଜଣ ଝିଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ—ଶାନ୍ତିଦେବୀ, ସୁଦେବୀ, ଦେବରକ୍ଷିତା,
ଵୃକଦେଵ୍ଯ୍ ଉପଦେଵୀ ଚ ସୁନାମ୍ନୀ ଚୈଵ ସପ୍ତମୀ ନଵୋଗ୍ରସେନସ୍ଯ ସୁତାସ୍ ତେଷାଂ କଂସସ୍ ତୁ ପୂର୍ଵଜଃ
ବୃକଦେବୀ, ଉପଦେବୀ, ସୁନାମ୍ନୀ ଓ ସପ୍ତମୀ ନବୋଗ୍ରା—ଏହିମାନେ ଉଗ୍ରସେନଙ୍କର ଝିଅମାନେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଂସ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼।
ନ୍ଯଗ୍ରୋଧଶ୍ ଚ ସୁନାମା ଚ ତଥା କଙ୍କଃ ସୁଭୂଷଣଃ ରାଷ୍ଟ୍ରପାଲୋ ଽଥ ସୁତନୁର୍ ଅନାଵୃଷ୍ଟିସ୍ ତୁ ପୁଷ୍ଟିମାନ୍
ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ, ସୁନାମା, କଙ୍କ, ସୁଭୂଷଣ, ରାଷ୍ଟ୍ରପାଳ, ସୁତନୁର, ଅନାବୃଷ୍ଟି ଓ ପୁଷ୍ଟିମାନ—
ତେଷାଂ ସ୍ଵସାରଃ ପଞ୍ଚାସନ୍ କଂସା କଂସଵତୀ ତଥା ସୁତନୂ ରାଷ୍ଟ୍ରପାଲୀ ଚ କଙ୍କା ଚୈଵ ଵରାଙ୍ଗନା
ସେମାନଙ୍କର ପାଞ୍ଚଟି ଝିଅ ଥିଲେ—କଂସା, କଂସବତୀ, ସୁତନୂ, ରାଷ୍ଟ୍ରପାଳୀ ଓ କଙ୍କା; ସମସ୍ତେ ଉତ୍ତମ ଗୁଣର ମହିଳା।
ଉଗ୍ରସେନଃ ସହାପତ୍ଯୋ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତଃ କୁକୁରୋଦ୍ଭଵଃ କୁକୁରାଣାମ୍ ଇମଂ ଵଂଶଂ ଧାରଯନ୍ନ୍ ଅମିତୌଜସାମ୍
ଉଗ୍ରସେନ ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ସେ କୁକୁର ବଂଶର ଜନ୍ମ, ଏହି ପ୍ରଭଳ କୁକୁରମାନଙ୍କ ବଂଶକୁ ଧାରଣ କରୁଛନ୍ତି।
ଆତ୍ମନୋ ଵିପୁଲଂ ଵଂଶଂ ପ୍ରଜାଵାନ୍ ଆପ୍ନୁଯାନ୍ ନରଃ
ଯେଉଁ ପୁରୁଷଙ୍କର ଅନେକ ସନ୍ତାନ ଥାଏ, ସେ ବିଶାଳ ବଂଶ ପାଇଥାଏ।
ଭଜମାନସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଽଥ ରଥମୁଖ୍ଯୋ ଵିଦୂରଥଃ ରାଜାଧିଦେଵଃ ଶୂରସ୍ ତୁ ଵିଦୂରଥସୁତୋ ଽଭଵତ୍
ଭଜମାନଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ରଥମୁଖ୍ୟ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ବିଦୂରଥ। ରାଜାଧିଦେବ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ବିଦୂରଥଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଶୂର।
ରାଜାଧିଦେଵସ୍ଯ ସୁତା ଜଜ୍ଞିରେ ଵୀର୍ଯଵତ୍ତରାଃ ଦତ୍ତାତିଦତ୍ତୌ ବଲିନୌ ଶୋଣାଶ୍ଵଃ ଶ୍ଵେତଵାହନଃ
ରାଜାଧିଦେବଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଦତ୍ତାତିଦତ୍ତ, ଶୋଣାଶ୍ୱ ଓ ଶ୍ୱେତବାହନ।
ଶମୀ ଚ ଦଣ୍ଡଶର୍ମା ଚ ଦନ୍ତଶତ୍ରୁଶ୍ ଚ ଶତ୍ରୁଜିତ୍ ଶ୍ରଵଣା ଚ ଶ୍ରଵିଷ୍ଠା ଚ ସ୍ଵସାରୌ ସଂବଭୂଵତୁଃ
ଶମୀ, ଦଣ୍ଡଶର୍ମା, ଦନ୍ତଶତ୍ରୁ, ଶତ୍ରୁଜିତ, ଶ୍ରବଣା ଓ ଶ୍ରବିଷ୍ଠା—ଏହି ଦୁଇଜଣ ଝିଅ ଥିଲେ।
ଶମିପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତିକ୍ଷତ୍ରଃ ପ୍ରତିକ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ ସ୍ଵଯଂଭୋଜଃ ସ୍ଵଯଂଭୋଜାଦ୍ ଭଦିକଃ ସଂବଭୂଵ ହ
ଶମୀଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ପ୍ରତିକ୍ଷତ୍ର; ପ୍ରତିକ୍ଷତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ସ୍ୱୟଂଭୋଜ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଭଦିକ ଜନ୍ମିଲେ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରା ବଭୂଵୁର୍ ହି ସର୍ଵେ ଭୀମପରାକ୍ରମାଃ କୃତଵର୍ମାଗ୍ରଜସ୍ ତେଷାଂ ଶତଧନ୍ଵା ତୁ ମଧ୍ଯମଃ
ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପୁଅ ଭୟଙ୍କର ପରାକ୍ରମୀ ଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୃତବର୍ମା ବଡ଼, ଶତଧନ୍ୱ ମଧ୍ୟମ।
ଦେଵାନ୍ତଶ୍ ଚ ନରାନ୍ତଶ୍ ଚ ଭିଷଗ୍ଵୈତରଣଶ୍ ଚ ଯଃ ସୁଦାନ୍ତଶ୍ ଚାତିଦାନ୍ତଶ୍ ଚ ନିକାଶ୍ଯଃ କାମଦମ୍ଭକଃ
ଦେବାନ୍ତ, ନରାନ୍ତ, ଭିଷଗ୍ୱୈତରଣ, ସୁଦନ୍ତ, ଅତିଦନ୍ତ, ନିକାଶ୍ୟ ଓ କାମଦମ୍ଭକ—
ଦେଵାନ୍ତସ୍ଯାଭଵତ୍ ପୁତ୍ରୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ କମ୍ବଲବର୍ହିଷଃ ଅସମୌଜାଃ ସୁତସ୍ ତସ୍ଯ ନାସମୌଜାଶ୍ ଚ ତାଵ୍ ଉଭୌ
ଦେବାନ୍ତଙ୍କ ପୁଅ ଜ୍ଞାନୀ କମ୍ବଳବର୍ହିଷ; ତାଙ୍କ ପୁଅ ଅସମୌଜା, ତାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ପୁଅ ନାସମୌଜା—ଏହି ଦୁଇଜଣ।
ଅଜାତପୁତ୍ରାଯ ସୁତାନ୍ ପ୍ରଦଦାଵ୍ ଅସମୌଜସେ ସୁଦଂଷ୍ଟ୍ରଶ୍ ଚ ସୁଚାରୁଶ୍ ଚ କୃଷ୍ଣ ଇତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଧକାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଅସମୌଜାଙ୍କର ପୁଅ ନଥିଲେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ପୁଅ ଦିଆଯାଇଥିଲା—ସୁଦଂଷ୍ଟ୍ର, ସୁଚାରୁ ଓ କୃଷ୍ଣ; ଏମାନେ ଅନ୍ଧକ ଭାବେ ପରିଚିତ।
ଗାନ୍ଧାରୀ ଚୈଵ ମାଦ୍ରୀ ଚ କ୍ରୋଷ୍ଟୁଭାର୍ଯେ ବଭୂଵତୁଃ ଗାନ୍ଧାରୀ ଜନଯାମ୍ ଆସ ଅନମିତ୍ରଂ ମହାବଲମ୍
ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ମାଦ୍ରୀ କ୍ରୋଷ୍ଟୁଙ୍କ ଝିଅ ହେଲେ; ଗାନ୍ଧାରୀ ମହାବଳୀ ଅନମିତ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।