ଶ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଵର୍ଣଧର୍ମାନ୍ ଵିଶେଷତଃ ଚତୁରାଶ୍ରମଧର୍ମାଂଶ୍ ଚ ଦ୍ଵିଜଵର୍ଯ ବ୍ରଵୀହି ତାନ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମେ ବିଶେଷ କରି ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ; ଏହା ସହ ଚାରି ଆଶ୍ରମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ କହନ୍ତୁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ।
ବ୍ରାହ୍ମଣକ୍ଷତ୍ରିଯଵିଶାଂ ଶୂଦ୍ରାଣାଂ ଚ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ସଂଯତା ଭୂତ୍ଵା ଵର୍ଣଧର୍ମାନ୍ ମଯୋଦିତାନ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଯଥାକ୍ରମେ ମୁଁ କହୁଛି; ଆପଣମାନେ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଏହା ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଦାନଦଯାତପୋଦେଵଯଜ୍ଞସ୍ଵାଧ୍ଯାଯତତ୍ପରଃ ନିତ୍ଯୋଦକୀ ଭଵେଦ୍ ଵିପ୍ରଃ କୁର୍ଯାଚ୍ ଚାଗ୍ନିପରିଗ୍ରହମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦାନ, ଦୟା, ତପ, ଦେବପୂଜା ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିବା ଉଚିତ୍; ସେ ସଦା ପାଣି ଧରିଥିବା ଓ ଅଗ୍ନିର ସେବା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଵୃତ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ଯାଜଯେତ୍ ତ୍ଵ୍ ଅନ୍ଯାନ୍ ଦ୍ଵିଜାନ୍ ଅଧ୍ଯାପଯେତ୍ ତଥା କୁର୍ଯାତ୍ ପ୍ରତିଗ୍ରହାଦାନଂ ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ ଜ୍ଞାନତୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଉପାର୍ଜନ ପାଇଁ, ସେ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ଯଜ୍ଞ କରାଇପାରିବେ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପଢ଼ାଇପାରିବେ, ଓ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଉପହାର ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ସର୍ଵଲୋକହିତଂ କୁର୍ଯାନ୍ ନାହିତଂ କସ୍ଯଚିଦ୍ ଦ୍ଵିଜାଃ ମୈତ୍ରୀ ସମସ୍ତସତ୍ତ୍ଵେଷୁ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯୋତ୍ତମଂ ଧନମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କାମ କରିବା ଉଚିତ୍, କାହାରି କ୍ଷତି କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସହିତ ମିତ୍ରତା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧନ।
ଗଵି ରତ୍ନେ ଚ ପାରକ୍ଯେ ସମବୁଦ୍ଧିର୍ ଭଵେଦ୍ ଦ୍ଵିଜାଃ ଋତାଵ୍ ଅଭିଗମଃ ପତ୍ନ୍ଯାଂ ଶସ୍ଯତେ ଵାସ୍ଯ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଗାଈ, ମଣି ଓ ଅନ୍ୟର ସମ୍ପତି ପ୍ରତି ସମଭାବ ରଖିବା ଉଚିତ୍, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ; ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଜନ୍ମଦାତ୍ରୀ ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ମିଳନ ସ୍ତୁତିଯୋଗ୍ୟ।
ଦାନାନି ଦଦ୍ଯାଦ୍ ଇଚ୍ଛାତୋ ଦ୍ଵିଜେଭ୍ଯଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଽପି ହି ଯଜେଚ୍ ଚ ଵିଵିଧୈର୍ ଯଜ୍ଞୈର୍ ଅଧୀଯୀତ ଚ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
କ୍ଷତ୍ରିୟ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇପାରିବେ, ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ କରିପାରିବେ, ଓ ଅଧ୍ୟୟନ କରିପାରିବେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ଶସ୍ତ୍ରାଜୀଵୋ ମହୀରକ୍ଷା ପ୍ରଵରା ତସ୍ଯ ଜୀଵିକା ତସ୍ଯାପି ପ୍ରଥମେ କଲ୍ପେ ପୃଥିଵୀପରିପାଲନମ୍
ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ଓ ଭୂମିକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ତାଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉପାର୍ଜନ ଉପାୟ; ପ୍ରଥମ ଅବସ୍ଥାରେ ଭୂମିର ରକ୍ଷା ସର୍ବପ୍ରଥମ।
ଧରିତ୍ରୀପାଲନେନୈଵ କୃତକୃତ୍ଯା ନରାଧିପାଃ ଭଵନ୍ତି ନୃପତେ ରକ୍ଷା ଯତୋ ଯଜ୍ଞାଦିକର୍ମଣାମ୍
ଭୂମିକୁ ରକ୍ଷା କରି, ରାଜାମାନେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରନ୍ତି; କାରଣ ରାଜାଙ୍କର ରକ୍ଷା ଯଜ୍ଞ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟର ଆଧାର।
ଦୁଷ୍ଟାନାଂ ଶାସନାଦ୍ ରାଜା ଶିଷ୍ଟାନାଂ ପରିପାଲନାତ୍ ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯ୍ ଅଭିମତାଂଲ୍ ଲୋକାନ୍ ଵର୍ଣସଂସ୍ଥାପକୋ ନୃପଃ
ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ଶାସନ କରି ଓ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରି, ରାଜା ଆକାଂକ୍ଷିତ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଯେ ରାଜା ବର୍ଣ୍ଣକୁ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି।
ପାଶୁପାଲ୍ଯଂ ଵଣିଜ୍ଯାଂ ଚ କୃଷିଂ ଚ ମୁନିସତ୍ତମାଃ ଵୈଶ୍ଯାଯ ଜୀଵିକାଂ ବ୍ରହ୍ମା ଦଦୌ ଲୋକପିତାମହଃ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି, ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କ ପିତାମହ, ପଶୁପାଳନ, ବ୍ୟବସାୟ ଓ ଚାଷ ଉପାର୍ଜନ ଦେଇଛନ୍ତି।
ତସ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଅଧ୍ଯଯନଂ ଯଜ୍ଞୋ ଦାନଂ ଧର୍ମଶ୍ ଚ ଶସ୍ଯତେ ନିତ୍ଯନୈମିତ୍ତିକାଦୀନାମ୍ ଅନୁଷ୍ଠାନଂ ଚ କର୍ମଣାମ୍
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଓ ଧର୍ମ ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ; ନିତ୍ୟ ଓ ବିଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟର ପାଳନ ମଧ୍ୟ ଉଚିତ୍।
ଦ୍ଵିଜାତିସଂଶ୍ରଯଂ କର୍ମ ତଦର୍ଥଂ ତେନ ପୋଷଣମ୍ କ୍ରଯଵିକ୍ରଯଜୈର୍ ଵାପି ଧନୈଃ କାରୁଭଵୈସ୍ ତୁ ଵା
ସେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ କାମ କରି, ତାଙ୍କ ପୋଷଣ କରିବା ଉଚିତ୍; କ୍ରୟ ବିକ୍ରୟ କିମ୍ବା ଶିଳ୍ପ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଜିତ ଧନରେ ମଧ୍ୟ।
ଦାନଂ ଦଦ୍ଯାଚ୍ ଚ ଶୂଦ୍ରୋ ଽପି ପାକଯଜ୍ଞୈର୍ ଯଜେତ ଚ ପିତ୍ର୍ଯାଦିକଂ ଚ ଵୈ ସର୍ଵଂ ଶୂଦ୍ରଃ କୁର୍ଵୀତ ତେନ ଵୈ
ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଦାନ ଦେଇପାରିବେ, ପାକଯଜ୍ଞ କରିପାରିବେ, ପିତୃ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିପାରିବେ; ଏଭଳି ଶୂଦ୍ରଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।
ଭୃତ୍ଯାଦିଭରଣାର୍ଥାଯ ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ପରିଗ୍ରହାଃ ଋତୁକାଲାଭିଗମନଂ ସ୍ଵଦାରେଷୁ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଭୃତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପୋଷଣ ପାଇଁ, ସମସ୍ତେ ସମ୍ପତ୍ତି ଗ୍ରହଣ କରିପାରନ୍ତି; ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ଠିକ୍ ସମୟରେ ମିଳନ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ଦଯା ସମସ୍ତଭୂତେଷୁ ତିତିକ୍ଷା ନାଭିମାନିତା ସତ୍ଯଂ ଶୌଚମ୍ ଅନାଯାସୋ ମଙ୍ଗଲଂ ପ୍ରିଯଵାଦିତା
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଦୟା, ସହନଶୀଳତା, ଅହଂକାର ନ ଥିବା, ସତ୍ୟବାଦିତା, ପବିତ୍ରତା, ଅସହଜ ଚେଷ୍ଟା ନ କରିବା, ମଙ୍ଗଳ ଓ ମିଷ୍ଟି କଥା କହିବା।
ମୈତ୍ରୀ ଚୈଵାସ୍ପୃହା ତଦ୍ଵଦ୍ ଅକାର୍ପଣ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଅନସୂଯା ଚ ସାମାନ୍ଯା ଵର୍ଣାନାଂ କଥିତା ଗୁଣାଃ
ମିତ୍ରତା, ଲୋଭ ନଥିବା, ଦାନଶୀଳତା ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା ନଥିବା—ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସାଧାରଣ ଭାବେ କହାଯାଇଛି, ହେ ଉତ୍ତମ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ଆଶ୍ରମାଣାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାମ୍ ଏତେ ସାମାନ୍ଯଲକ୍ଷଣାଃ ଗୁଣାସ୍ ତଥୋପଧର୍ମାଶ୍ ଚ ଵିପ୍ରାଦୀନାମ୍ ଇମେ ଦ୍ଵିଜାଃ
ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମରେ ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣ ଲକ୍ଷଣ ଭାବେ ଥାଏ; ଏହି ଗୁଣ ଓ ଉପଧର୍ମଗୁଡ଼ିକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
କ୍ଷାତ୍ରଂ କର୍ମ ଦ୍ଵିଜସ୍ଯୋକ୍ତଂ ଵୈଶ୍ଯକର୍ମ ତଥାପଦି ରାଜନ୍ଯସ୍ଯ ଚ ଵୈଶ୍ଯୋକ୍ତଂ ଶୂଦ୍ରକର୍ମାଣି ଚୈତଯୋଃ
ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦୁର୍ଗତିରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବଣିକ କାମ କରିପାରନ୍ତି; ରାଜନ୍ୟମାନେ ବଣିକ କାମ କରିପାରନ୍ତି, ଏବଂ ଦୁଇଝିଏ ଦାସ କାମ କରିପାରନ୍ତି।
ସସାମର୍ଥ୍ଯେ ସତି ତ୍ଯାଜ୍ଯମ୍ ଉଭାଭ୍ଯାମ୍ ଅପି ଚ ଦ୍ଵିଜାଃ ତଦ୍ ଏଵାପଦି କର୍ତଵ୍ଯଂ ନ କୁର୍ଯାତ୍ କର୍ମସଂକରମ୍
ସମର୍ଥ ଥିଲେ, ଏହି କାମ ଦୁଇଝିଏ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ; ଦୁର୍ଗତିରେ ମାତ୍ର କରିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ କାମଗୁଡ଼ିକ ମିଶାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଇତ୍ଯ୍ ଏତେ କଥିତା ଵିପ୍ରା ଵର୍ଣଧର୍ମା ମଯାଦ୍ଯ ଵୈ ଧର୍ମମ୍ ଆଶ୍ରମିଣାଂ ସମ୍ଯଗ୍ ବ୍ରୁଵତୋ ଽପି ନିବୋଧତ
ଏଭଳି ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣଧର୍ମ କହିଲି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ; ଏବେ ଆଶ୍ରମୀମାନଙ୍କ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ଭଲଭାବେ ଶୁଣ।
ବାଲଃ କୃତୋପନଯନୋ ଵେଦାହରଣତତ୍ପରଃ ଗୁରୋର୍ ଗେହେ ଵସନ୍ ଵିପ୍ରା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସମାହିତଃ
ଯିଏ ଉପନୟନ ସଂସ୍କାର କରାଇଛି, ବେଦ ପାଠରେ ଲାଗିଛି, ଗୁରୁଙ୍କ ଘରେ ରହୁଛି—ସେ ହେଉଛି ଏକ ଏକାଗ୍ର ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ।
ଶୌଚାଚାରରତସ୍ ତତ୍ର କାର୍ଯଂ ଶୁଶ୍ରୂଷଣଂ ଗୁରୋଃ ଵ୍ରତାନି ଚରତା ଗ୍ରାହ୍ଯୋ ଵେଦଶ୍ ଚ କୃତବୁଦ୍ଧିନା
ସେଠାରେ, ସେ ଶୁଚିତା ଓ ଭଲ ଆଚରଣରେ ଲାଗିଥିବା, ଗୁରୁଙ୍କ ସେବା କରିବା, ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଓ ଦୃଢ଼ ମନେ ବେଦ ଶିଖିବା ଉଚିତ।
ଉଭେ ସଂଧ୍ଯେ ରଵିଂ ଵିପ୍ରାସ୍ ତଥୈଵାଗ୍ନିଂ ସମାହିତଃ ଉପତିଷ୍ଠେତ୍ ତଥା କୁର୍ଯାଦ୍ ଗୁରୋର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଭିଵାଦନମ୍
ଉଷା ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକାଗ୍ରତାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ଥିତେ ତିଷ୍ଠେଦ୍ ଵ୍ରଜେଦ୍ ଯାତି ନୀଚୈର୍ ଆସୀତ ଚାସିତେ ଶିଷ୍ଯୋ ଗୁରୌ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପ୍ରତିକୂଲଂ ଚ ସଂତ୍ଯଜେତ୍
ଗୁରୁ ଦଣ୍ଡାଇଥିଲେ, ଶିଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡାଇ ରହିବ; ଗୁରୁ ଯିବାବେଳେ, ସେ ପଛେ ପଛେ ଯିବ; ଗୁରୁ ବସିଲେ, ଶିଷ୍ୟ ତାଙ୍କଠାରୁ ନିମ୍ନସ୍ଥାନରେ ବସିବ; ଏବଂ ଶିଷ୍ୟ କେବେ ମଧ୍ୟ ବିରୋଧ କାମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ତେନୈଵୋକ୍ତଂ ପଠେଦ୍ ଵେଦଂ ନାନ୍ଯଚିତ୍ତଃ ପୁରସ୍ଥିତଃ ଅନୁଜ୍ଞାତଂ ଚ ଭିକ୍ଷାନ୍ନମ୍ ଅଶ୍ନୀଯାଦ୍ ଗୁରୁଣା ତତଃ
ଗୁରୁ ଯେପରି କହିଛନ୍ତି, ସେପରି ବେଦ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ, ମନ ଅନ୍ୟଠାରେ ନ ରଖି, ଗୁରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଥିବାବେଳେ; ଏବଂ ଗୁରୁ ଅନୁମତି ଦେଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ଉଚିତ।
ଅଵଗାହେଦ୍ ଅପଃ ପୂର୍ଵମ୍ ଆଚାର୍ଯେଣାଵଗାହିତାଃ ସମିଜ୍ଜଲାଦିକଂ ଚାସ୍ଯ କଲ୍ଯକଲ୍ଯମ୍ ଉପାନଯେତ୍
ଗୁରୁ ପ୍ରଥମେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ତା’ପରେ ଶିଷ୍ୟ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଜଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦରକାରୀ ଜିନିଷ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯିବା ଉଚିତ।
ଗୃହୀତଗ୍ରାହ୍ଯଵେଦଶ୍ ଚ ତତୋ ଽନୁଜ୍ଞାମ୍ ଅଵାପ୍ଯ ଵୈ ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ଯମ୍ ଆଵସେତ୍ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ନିଷ୍ପନ୍ନଗୁରୁନିଷ୍କୃତିଃ
ବେଦ ଶିଖି ଓ ଆତ୍ମସାତ କରି, ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳିଲେ, ଗୁରୁଙ୍କ ଋଣ ସମାପ୍ତ କରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ।
ଵିଧିନାଵାପ୍ତଦାରସ୍ ତୁ ଧନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍ଵକର୍ମଣା ଗୃହସ୍ଥକାର୍ଯମ୍ ଅଖିଲଂ କୁର୍ଯାଦ୍ ଵିପ୍ରାଃ ସ୍ଵଶକ୍ତିତଃ
ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବିବାହ କରି, ନିଜ କାମରେ ଧନ ଅର୍ଜନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ଗୃହସ୍ଥ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ନିର୍ଵାପେଣ ପିତୄନ୍ ଅର୍ଚ୍ଯ ଯଜ୍ଞୈର୍ ଦେଵାଂସ୍ ତଥାତିଥୀନ୍ ଅନ୍ନୈର୍ ମୁନୀଂଶ୍ ଚ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯୈର୍ ଅପତ୍ଯେନ ପ୍ରଜାପତିମ୍
ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡଦାନ, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ, ଅତିଥିମାନେ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ, ଋଷିମାନେ ପାଇଁ ଅଧ୍ୟୟନ, ଓ ସନ୍ତାନ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ।