ଭଜମାନସ୍ଯ ସୃଞ୍ଜଯ୍ଯୌ ବାହ୍ଯକାଥୋପବାହ୍ଯକା ଆସ୍ତାଂ ଭାର୍ଯେ ତଯୋସ୍ ତସ୍ମାଜ୍ ଜଜ୍ଞିରେ ବହଵଃ ସୁତାଃ
ଭଜମାନଙ୍କର ଦୁଇଟି ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ—ସୃଞ୍ଜୟୀ ଓ ବାହ୍ୟକା, ଏବଂ ଉପବାହ୍ୟକା । ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଅନେକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ ।
କ୍ରିମିଶ୍ ଚ କ୍ରମଣଶ୍ ଚୈଵ ଧୃଷ୍ଟଃ ଶୂରଃ ପୁରଂଜଯଃ ଏତେ ବାହ୍ଯକସୃଞ୍ଜଯ୍ଯାଂ ଭଜମାନାଦ୍ ଵିଜଜ୍ଞିରେ
କ୍ରିମି, କ୍ରମଣ, ଧୃଷ୍ଟ, ଶୂର ଓ ପୁରଂଜୟ—ଏହି ପୁଅମାନେ ଭଜମାନ ଓ ବାହ୍ୟକା-ସୃଞ୍ଜୟୀଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ ।
ଆଯୁତାଜିତ୍ ସହସ୍ରାଜିଚ୍ ଛତାଜିତ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଥ ଦାସକଃ ଉପବାହ୍ଯକସୃଞ୍ଜଯ୍ଯାଂ ଭଜମାନାଦ୍ ଵିଜଜ୍ଞିରେ
ଆୟୁତାଜିତ, ସହସ୍ରାଜିତ, ଶତାଜିତ ଓ ଦାସକ—ଏହି ପୁଅମାନେ ଭଜମାନ ଓ ଉପବାହ୍ୟକା-ସୃଞ୍ଜୟୀଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ ।
ଯଜ୍ଵା ଦେଵାଵୃଧୋ ରାଜା ଚଚାର ଵିପୁଲଂ ତପଃ ପୁତ୍ରଃ ସର୍ଵଗୁଣୋପେତୋ ମମ ସ୍ଯାଦ୍ ଇତି ନିଶ୍ଚିତଃ
ଦେବାବୃଦ୍ଧ ରାଜା ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ବଡ଼ ତାପସ୍ୟା କରିଥିଲେ । ସେ ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଭରିପୁର୍ଣ୍ଣ ହେବ ।
ସଂଯୁଜ୍ଯମାନସ୍ ତପସା ପର୍ଣାଶାଯା ଜଲଂ ସ୍ପୃଶନ୍ ସଦୋପସ୍ପୃଶତସ୍ ତସ୍ଯ ଚକାର ପ୍ରିଯମ୍ ଆପଗା
ତାପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହୋଇ, ପତ୍ର ଖାଇ ଓ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ସେ ସଦା ଶୁଦ୍ଧ ରହିଥିଲେ । ନଦୀ ତାଙ୍କୁ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଥିଲା ।
ଚିନ୍ତଯାଭିପରୀତା ସା ନ ଜଗାମୈଵ ନିଶ୍ଚଯମ୍ କଲ୍ଯାଣତ୍ଵାନ୍ ନରପତେସ୍ ତସ୍ଯ ସା ନିମ୍ନଗୋତ୍ତମା
ଚିନ୍ତାରେ ଭରି ନଦୀ ନିଶ୍ଚୟ କରିପାରିଲେନି । ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠତାରୁ, ନଦୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଭଲ ପାଇଥିଲା ।
ନାଧ୍ଯଗଚ୍ଛତ୍ ତୁ ତାଂ ନାରୀଂ ଯସ୍ଯାମ୍ ଏଵଂଵିଧଃ ସୁତଃ ଭଵେତ୍ ତସ୍ମାତ୍ ସ୍ଵଯଂ ଗତ୍ଵା ଭଵାମ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ ସହାନୁଗା
ସେଠାରେ ଏମିତି ଜଣେ ଜନନୀ ମିଳିଲେ ନାହିଁ, ଯାହାଠାରୁ ଏପରି ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବ। ତେଣୁ ମୁଁ ନିଜେ ଯାଇ, ତାଙ୍କ ସହଯାତ୍ରିଣୀ ହେବି।
ଅଥ ଭୂତ୍ଵା କୁମାରୀ ସା ବିଭ୍ରତୀ ପରମଂ ଵପୁଃ ଵରଯାମ୍ ଆସ ନୃପତିଂ ତାମ୍ ଇଯେଷ ଚ ସ ପ୍ରଭୁଃ
ତାପରେ ସେ ଅତି ଶୋଭାମୟୀ କୁମାରୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ରାଜାଙ୍କୁ ବରିଲେ। ସେ ପ୍ରଭୁ ମଧ୍ୟ ସେଉଠାରେ ଆକାଂକ୍ଷା କଲେ।
ତସ୍ଯାମ୍ ଆଧତ୍ତ ଗର୍ଭଂ ସ ତେଜସ୍ଵିନମ୍ ଉଦାରଧୀଃ ଅଥ ସା ଦଶମେ ମାସି ସୁଷୁଵେ ସରିତାଂ ଵରା
ସେ ମହାନ୍ତ ଚିତ୍ତବାନ୍ ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଏକ ତେଜସ୍ବୀ ଶିଶୁ ରଖିଲେ। ପରେ, ଦଶମ ମାସରେ, ସେ ନଦୀମାନ୍ୟା ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଶିଶୁକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ପୁତ୍ରଂ ସର୍ଵଗୁଣୋପେତଂ ବଭ୍ରୁଂ ଦେଵାଵୃଧଂ ଦ୍ଵିଜାଃ ଅତ୍ର ଵଂଶେ ପୁରାଣଜ୍ଞା ଗାଯନ୍ତୀତି ପରିଶ୍ରୁତମ୍
ସେ ଏକ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ବଭ୍ରୁ ଓ ଦେବାବୃଦ୍ଧ ନାମକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ। ଏହି ବଂଶରେ ପୁରାତନ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏପରି ଗାନ୍ତିବା ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଗୁଣାନ୍ ଦେଵାଵୃଧସ୍ଯାପି କୀର୍ତଯନ୍ତୋ ମହାତ୍ମନଃ ଯଥୈଵାଗ୍ରେ ତଥା ଦୂରାତ୍ ପଶ୍ଯାମସ୍ ତାଵଦ୍ ଅନ୍ତିକାତ୍
ଦେବାବୃଦ୍ଧଙ୍କର ମହାନ୍ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଏଠି ଏଉଁ ଗାଇ ଚାଲିଛନ୍ତି। ଆମେ ଆଗରୁ ଯେପରି ଦୂରରୁ ଦେଖୁଥିଲୁ, ସେପରି ନିକଟରୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁଛୁ।
ବଭ୍ରୁଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଦେଵୈର୍ ଦେଵାଵୃଧଃ ସମଃ ଷଷ୍ଟିଶ୍ ଚ ଷଟ୍ ଚ ପୁରୁଷାଃ ସହସ୍ରାଣି ଚ ସପ୍ତ ଚ
ବଭ୍ରୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ, ଦେବାବୃଦ୍ଧ ଦେବମାନେ ସମାନ। ଷଷ୍ଟି ଛଅ ହଜାର ଏବଂ ସାତ ଜଣ ପୁରୁଷ,
ଏତେ ଽମୃତତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଵୈ ବଭ୍ରୋର୍ ଦେଵାଵୃଧାଦ୍ ଅପି ଯଜ୍ଵା ଦାନପତିର୍ ଧୀମାନ୍ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଃ ସୁଦୃଢାଯୁଧଃ
ଏମାନେ ସତ୍ୟରେ ଅମୃତତ୍ୱ ଲାଭ କରିଥିଲେ, ବଭ୍ରୁ ଓ ଦେବାବୃଦ୍ଧଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ। ଏମାନେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା, ଦାନଶୀଳ, ଧୀର, ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ, ଏବଂ ଶସ୍ତ୍ରରେ ଦୃଢ଼।
ତସ୍ଯାନ୍ଵଵାଯଃ ସୁମହାନ୍ ଭୋଜା ଯେ ସାର୍ତିକାଵତାଃ ଅନ୍ଧକାତ୍ କାଶ୍ଯଦୁହିତା ଚତୁରୋ ଽଲଭତାତ୍ମଜାନ୍
ତାଙ୍କର ବଡ଼ ବଂଶ ହେଉଛି ଭୋଜମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସାର୍ତ୍ତିକମାନେ ସହିତ ଥିଲେ। ଅନ୍ଧକଙ୍କୁ କାଶ୍ୟର କନ୍ୟାଠାରୁ ଚାରିଜଣ ପୁଅ ମିଳିଲେ।
କୁକୁରଂ ଭଜମାନଂ ଚ ସସକଂ ବଲବର୍ହିଷମ୍ କୁକୁରସ୍ଯ ସୁତୋ ଵୃଷ୍ଟିର୍ ଵୃଷ୍ଟେସ୍ ତୁ ତନଯସ୍ ତଥା
କୁକୁର, ଭଜମାନ, ଶଶକ ଓ ବଳବର୍ହିଷ; କୁକୁରଙ୍କର ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ବୃଷ୍ଟି, ବୃଷ୍ଟିଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପୁଅ ଥିଲେ।
କପୋତରୋମା ତସ୍ଯାଥ ତିଲିରିସ୍ ତନଯୋ ଽଭଵତ୍ ଜଜ୍ଞେ ପୁନର୍ ଵସୁସ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଅଭିଜିଚ୍ ଚ ପୁନର୍ ଵସୋଃ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି କପୋତରୋମା, ତାପରେ ତିଲିରି ଜନ୍ମିଲେ। ତାଙ୍କଠାରୁ ପୁନର୍ବସୁ ହେଲେ, ପୁନର୍ବସୁଠାରୁ ଅଭିଜିତ।
ତଥା ଵୈ ପୁତ୍ରମିଥୁନଂ ବଭୂଵାଭିଜିତଃ କିଲ ଆହୁକଃ ଶ୍ରାହୁକଶ୍ ଚୈଵ ଖ୍ଯାତୌ ଖ୍ଯାତିମତାଂ ଵରୌ
ଏଭଳି ଅଭିଜିତଙ୍କର ଦୁଇ ଝିଅ ପୁଅ ହେଲେ: ଆହୁକ ଓ ଶ୍ରାହୁକ, ଦୁହେଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ମହାନ୍।
ଇମାଂ ଚୋଦାହରନ୍ତ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ଗାଥାଂ ପ୍ରତି ତମ୍ ଆହୁକମ୍ ଶ୍ଵେତେନ ପରିଵାରେଣ କିଶୋରପ୍ରତିମୋ ମହାନ୍
ଏଠି ଆହୁକଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏହି ଗାଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ: 'ଧଳା ସାଥିମାନେ ଘେରିଥିବା, ଯୁବକ ସମାନ ମହାନ୍'।
ଅଶୀତିଵର୍ମଣା ଯୁକ୍ତ ଆହୁକଃ ପ୍ରଥମଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ନାପୁତ୍ରଵାନ୍ ନାଶତଦୋ ନାସହସ୍ରଶତାଯୁଷଃ
ଅଶୀଟି ବର୍ମ ପିନ୍ଧି ଆହୁକ ପ୍ରଥମେ ଯିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠାରେ ପୁଅ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ଶତାଧିକ ପୁଅ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ହଜାର ବର୍ଷ ଆୟୁ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ନାଶୁଦ୍ଧକର୍ମା ନାଯଜ୍ଵା ଯୋ ଭୋଜମ୍ ଅଭିତୋ ଵ୍ରଜେତ୍ ପୂର୍ଵସ୍ଯାଂ ଦିଶି ନାଗାନାଂ ଭୋଜସ୍ଯ ପ୍ରଯଯୁଃ କିଲ
ଯେଉଁଠାରେ ଶୁଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ଯଜ୍ଞ କରାଯାଏ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଭୋଜଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ନାଗମାନେ ଭୋଜଙ୍କୁ ଯାଇଥିଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସୋମାତ୍ ସଙ୍ଗାନୁକର୍ଷାଣାଂ ଧ୍ଵଜିନାଂ ସଵରୂଥିନାମ୍ ରଥାନାଂ ମେଘଘୋଷାଣାଂ ସହସ୍ରାଣି ଦଶୈଵ ତୁ
ସୋମଠାରୁ ଦଶ ହଜାର ଧ୍ୱଜା ଓ ରଥ, ସେନା ଓ ହାତୀମାନେ, ମେଘର ଗର୍ଜନ ସମାନ ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ।
ରୌପ୍ଯକାଞ୍ଚନକକ୍ଷାଣାଂ ସହସ୍ରାଣ୍ଯ୍ ଏକଵିଂଶତିଃ ତାଵତ୍ଯ୍ ଏଵ ସହସ୍ରାଣି ଉତ୍ତରସ୍ଯାଂ ତଥା ଦିଶି
ରୌପ୍ୟ ଓ ସୁନାର ବର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ଏକୋଇଶ ହଜାର ସେନା, ଏପରି ଅନ୍ୟ ଏକୋଇଶ ହଜାର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ଆଭୂମିପାଲା ଭୋଜାସ୍ ତୁ ସନ୍ତି ଜ୍ଯାକିଙ୍କିଣୀକିନଃ ଆହୁଃ କିଂ ଚାପ୍ଯ୍ ଅଵନ୍ତିଭ୍ଯଃ ସ୍ଵସାରଂ ଦଦୁର୍ ଅନ୍ଧକାଃ
ଭୋଜମାନେ ଭୂମିର ରକ୍ଷକ, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଓ ଝୁଣ୍ଡିଆ ଗହଣାରେ ପାରଙ୍ଗତ। କୁହାଯାଏ ଅନ୍ଧକମାନେ ତାଙ୍କର ଭଉଣୀକୁ ଅବନ୍ତିମାନେ ପାଖରେ ଦେଇଥିଲେ।
ଆହୁକସ୍ଯ ତୁ କାଶ୍ଯାଯାଂ ଦ୍ଵୌ ପୁତ୍ରୌ ସଂବଭୂଵତୁଃ ଦେଵକଶ୍ ଚୋଗ୍ରସେନଶ୍ ଚ ଦେଵଗର୍ଭସମାଵ୍ ଉଭୌ
ଆହୁକ ଓ କାଶ୍ୟାଙ୍କଠାରେ ଦୁଇଜଣ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ: ଦେବକ ଓ ଉଗ୍ରସେନ, ଦୁହେଁ ଦେବତାଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଦେଵକସ୍ଯାଭଵନ୍ ପୁତ୍ରାଶ୍ ଚତ୍ଵାରସ୍ ତ୍ରିଦଶୋପମାଃ ଦେଵଵାନ୍ ଉପଦେଵଶ୍ ଚ ସଂଦେଵୋ ଦେଵରକ୍ଷିତଃ
ଦେବକଙ୍କର ଚାରିଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ—ଦେବବାନ, ଉପଦେବ, ସଂଦେବ ଓ ଦେବରକ୍ଷିତ।
କୁମାର୍ଯଃ ସପ୍ତ ଚାସ୍ଯାଥ ଵସୁଦେଵାଯ ତା ଦଦୌ ଦେଵକୀ ଶାନ୍ତିଦେଵା ଚ ସୁଦେଵା ଦେଵରକ୍ଷିତା
ଦେବକୀଙ୍କ ସାତଜଣ ଝିଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ—ଶାନ୍ତିଦେବୀ, ସୁଦେବୀ, ଦେବରକ୍ଷିତା,
ଵୃକଦେଵ୍ଯ୍ ଉପଦେଵୀ ଚ ସୁନାମ୍ନୀ ଚୈଵ ସପ୍ତମୀ ନଵୋଗ୍ରସେନସ୍ଯ ସୁତାସ୍ ତେଷାଂ କଂସସ୍ ତୁ ପୂର୍ଵଜଃ
ବୃକଦେବୀ, ଉପଦେବୀ, ସୁନାମ୍ନୀ ଓ ସପ୍ତମୀ ନବୋଗ୍ରା—ଏହିମାନେ ଉଗ୍ରସେନଙ୍କର ଝିଅମାନେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଂସ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼।
ନ୍ଯଗ୍ରୋଧଶ୍ ଚ ସୁନାମା ଚ ତଥା କଙ୍କଃ ସୁଭୂଷଣଃ ରାଷ୍ଟ୍ରପାଲୋ ଽଥ ସୁତନୁର୍ ଅନାଵୃଷ୍ଟିସ୍ ତୁ ପୁଷ୍ଟିମାନ୍
ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ, ସୁନାମା, କଙ୍କ, ସୁଭୂଷଣ, ରାଷ୍ଟ୍ରପାଳ, ସୁତନୁର, ଅନାବୃଷ୍ଟି ଓ ପୁଷ୍ଟିମାନ—
ତେଷାଂ ସ୍ଵସାରଃ ପଞ୍ଚାସନ୍ କଂସା କଂସଵତୀ ତଥା ସୁତନୂ ରାଷ୍ଟ୍ରପାଲୀ ଚ କଙ୍କା ଚୈଵ ଵରାଙ୍ଗନା
ସେମାନଙ୍କର ପାଞ୍ଚଟି ଝିଅ ଥିଲେ—କଂସା, କଂସବତୀ, ସୁତନୂ, ରାଷ୍ଟ୍ରପାଳୀ ଓ କଙ୍କା; ସମସ୍ତେ ଉତ୍ତମ ଗୁଣର ମହିଳା।
ଉଗ୍ରସେନଃ ସହାପତ୍ଯୋ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତଃ କୁକୁରୋଦ୍ଭଵଃ କୁକୁରାଣାମ୍ ଇମଂ ଵଂଶଂ ଧାରଯନ୍ନ୍ ଅମିତୌଜସାମ୍
ଉଗ୍ରସେନ ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ସେ କୁକୁର ବଂଶର ଜନ୍ମ, ଏହି ପ୍ରଭଳ କୁକୁରମାନଙ୍କ ବଂଶକୁ ଧାରଣ କରୁଛନ୍ତି।