ଦେଵର୍ଷିଃ ପ୍ରିଯସଂଵାଦୋ ନାରଦଃ ପ୍ରାବ୍ରଵୀଦ୍ ଇଦମ୍ ନାଶାଯ ଵଚନଂ ତେଷାଂ ଶାପାଯୈଵାତ୍ମନସ୍ ତଥା
ଦେବଋଷି ନାରଦ, ଯିଏ ସଦା ଆଲୋଚନାକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ନାଶ ଓ ନିଜ ପାଇଁ ଶାପ ହେବାକୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କିଛି କଥା କହିଲେ।
ଯଂ କଶ୍ଯପଃ ସୁତଵରଂ ପରମେଷ୍ଠୀ ଵ୍ଯଜୀଜନତ୍ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଵୈ ଦୁହିତରି ଦକ୍ଷଶାପଭଯାନ୍ ମୁନିଃ
ପରମେଷ୍ଠୀ କଶ୍ୟପ ଡକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟାରେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଯାହା ଡକ୍ଷଙ୍କ ଶାପକୁ ଭୟ କରୁଥିଲେ।
ପୂର୍ଵଂ ସ ହି ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ନାରଦଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ ଅସିକ୍ନ୍ଯାମ୍ ଅଥ ଵୈରଣ୍ଯାଂ ଭୂଯୋ ଦେଵର୍ଷିସତ୍ତମଃ
ପୂର୍ବେ ନାରଦ ପରମେଷ୍ଠିଙ୍କ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ। ପରେ, ଦେବଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଉଥରେ ବୈରଣୀ ଅସିକ୍ନୀରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ତଂ ଭୂଯୋ ଜନଯାମ୍ ଆସ ପିତେଵ ମୁନିପୁଂଗଵମ୍ ତେନ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଵୈ ପୁତ୍ରା ହର୍ଯଶ୍ଵା ଇତି ଵିଶ୍ରୁତାଃ
ସେ ପୁନି, ପିତା ପରି, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଡକ୍ଷଙ୍କ ପୁଅମାନେ 'ହର୍ୟଶ୍ୱ' ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ।
ନିର୍ମଥ୍ଯ ନାଶିତାଃ ସର୍ଵେ ଵିଧିନା ଚ ନ ସଂଶଯଃ ତସ୍ଯୋଦ୍ଯତସ୍ ତଦା ଦକ୍ଷୋ ନାଶାଯାମିତଵିକ୍ରମଃ
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ନାଶ କଲେ। ତାପରେ ଡକ୍ଷ ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛାରେ ସେମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କଲେ।
ବ୍ରହ୍ମର୍ଷୀନ୍ ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ଯାଚିତଃ ପରମେଷ୍ଠିନା ତତୋ ଽଭିସଂଧିଶ୍ ଚକ୍ରେ ଵୈ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ପରମେଷ୍ଠିନା
ବ୍ରହ୍ମଋଷିମାନେ ସାମ୍ନାରେ ଥିବାବେଳେ, ପରମେଷ୍ଠୀଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ଡକ୍ଷ ପରମେଷ୍ଠୀ ସହିତ ଏକ ସମ୍ମତି କଲେ।
କନ୍ଯାଯାଂ ନାରଦୋ ମହ୍ଯଂ ତଵ ପୁତ୍ରୋ ଭଵେଦ୍ ଇତି ତତୋ ଦକ୍ଷଃ ସୁତାଂ ପ୍ରାଦାତ୍ ପ୍ରିଯାଂ ଵୈ ପରମେଷ୍ଠିନେ ସ ତସ୍ଯାଂ ନାରଦୋ ଜଜ୍ଞେ ଭୂଯଃ ଶାପଭଯାଦ୍ ଋଷିଃ
ତୁମର ପ୍ରିୟ କନ୍ୟାକୁ ଡକ୍ଷ ମୋ ପାଇଁ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହା ମୋର ଅନୁରୋଧରେ ହେଲା, ଶାପର ଭୟରେ। ସେହି କନ୍ୟାରୁ ମୋତେ ନାରଦ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
କଥଂ ପ୍ରଣାଶିତାଃ ପୁତ୍ରା ନାରଦେନ ମହର୍ଷିଣା ପ୍ରଜାପତେଃ ସୂତଵର୍ଯ ଶ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମ ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁଅମାନେ କିପରି ମହାମୁନି ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହେଲେ, ଆମେ ସେଥିର ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ଦକ୍ଷସ୍ଯ ପୁତ୍ରା ହର୍ଯଶ୍ଵା ଵିଵର୍ଧଯିଷଵଃ ପ୍ରଜାଃ ସମାଗତା ମହାଵୀର୍ଯା ନାରଦସ୍ ତାନ୍ ଉଵାଚ ହ
ଡକ୍ଷଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ହର୍ୟଶ୍ୱ ଭାବରେ ପରିଚିତ, ସୃଷ୍ଟିକୁ ବଢ଼ାଇବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ଥିଲେ। ସେମାନେ ସମେତି ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ତେବେ ନାରଦ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ବାଲିଶା ବତ ଯୂଯଂ ଵୈ ନାସ୍ଯା ଜାନୀତ ଵୈ ଭୁଵଃ ପ୍ରମାଣଂ ସ୍ରଷ୍ଟୁକାମା ଵୈ ପ୍ରଜାଃ ପ୍ରାଚେତସାତ୍ମଜାଃ
ହେ ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ତୁମେ ଏଠିକି ବହୁତ ଶିଶୁସ୍ୱଭାବର। ଏହି ପୃଥିବୀର ସଠିକ ମାପ ଜାଣିନଥିବା ବେଳେ, ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ।
ଅନ୍ତର୍ ଊର୍ଧ୍ଵମ୍ ଅଧଶ୍ ଚୈଵ କଥଂ ସୃଜଥ ଵୈ ପ୍ରଜାଃ ତେ ତୁ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଯାତାଃ ସର୍ଵତୋ ଦିଶଃ
ଉପରେ, ତଳେ ଓ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବେ? ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚଲିଗଲେ।
ଅଦ୍ଯାପି ନ ନିଵର୍ତନ୍ତେ ସମୁଦ୍ରେଭ୍ଯ ଇଵାପଗାଃ ହର୍ଯଶ୍ଵେଷ୍ଵ୍ ଅଥ ନଷ୍ଟେଷୁ ଦକ୍ଷଃ ପ୍ରାଚେତସଃ ପୁନଃ
ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ଫେରି ଆସିନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ନଦୀମାନେ ସମୁଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ପୁଣି ଫେରି ଆସନ୍ତିନାହିଁ। ହର୍ୟଶ୍ୱମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବା ପରେ, ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁଅ ଦକ୍ଷ ପୁଣି—
ଵୈରଣ୍ଯାମ୍ ଅଥ ପୁତ୍ରାଣାଂ ସହସ୍ରମ୍ ଅସୃଜତ୍ ପ୍ରଭୁଃ ଵିଵର୍ଧଯିଷଵସ୍ ତେ ତୁ ଶବଲାଶ୍ଵାସ୍ ତଥା ପ୍ରଜାଃ
ତାପରେ, ବୈରଣୀରେ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଏକ ହଜାର ପୁଅ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଜା ବଢ଼ାଇବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ; ସେମାନେ ଥିଲେ ଶବଳାଶ୍ୱ।
ପୂର୍ଵୋକ୍ତଂ ଵଚନଂ ତେ ତୁ ନାରଦେନ ପ୍ରଚୋଦିତାଃ ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମ୍ ଊଚୁସ୍ ତେ ସର୍ଵେ ସମ୍ଯଗ୍ ଆହ ମହାନ୍ ଋଷିଃ
ପୂର୍ବରୁ କହିଥିବା କଥାକୁ ନାରଦ ଆଉଥରେ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପରସ୍ପରକୁ କହିଲେ, 'ମହାନ ଋଷିଏ ଠିକ୍ କହିଛନ୍ତି।'
ଭ୍ରାତୄଣାଂ ପଦଵୀଂ ଜ୍ଞାତୁଂ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରମାଣଂ ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଶ୍ ଚ ସୁଖଂ ସ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମହେ ପ୍ରଜାଃ
ଭାଇମାନଙ୍କର ପଥ ଅନୁସରିବାକୁ ଆମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଯିବାକୁ ପଡିବ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ପୃଥିବୀର ମାପ ଜାଣିଲେ, ଆମେ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଜାମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବୁ।
ତେ ଽପି ତେନୈଵ ମାର୍ଗେଣ ପ୍ରଯାତାଃ ସର୍ଵତୋ ଦିଶମ୍ ଅଦ୍ଯାପି ନ ନିଵର୍ତନ୍ତେ ସମୁଦ୍ରେଭ୍ଯ ଇଵାପଗାଃ
ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପଥରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫେରିନାହାନ୍ତି; ଯେପରି ନଦୀମାନେ ସମୁଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ପୁଣି ଫେରିଆସନ୍ତିନାହିଁ।
ତଦା ପ୍ରଭୃତି ଵୈ ଭ୍ରାତା ଭ୍ରାତୁର୍ ଅନ୍ଵେଷଣେ ଦ୍ଵିଜାଃ ପ୍ରଯାତୋ ନଶ୍ଯତି କ୍ଷିପ୍ରଂ ତନ୍ ନ କାର୍ଯଂ ଵିପଶ୍ଚିତା
ସେଇ ସମୟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଯଦି କୌଣସି ଭାଇ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ବାହାରେ, ସେ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ତେଣୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଏହା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତାଂଶ୍ ଚୈଵ ନଷ୍ଟାନ୍ ଵିଜ୍ଞାଯ ପୁତ୍ରାନ୍ ଦକ୍ଷଃ ପ୍ରଜାପତିଃ ଷଷ୍ଟିଂ ତତୋ ଽସୃଜତ୍ କନ୍ଯା ଵୈରଣ୍ଯାମ୍ ଇତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍
ପୁଅମାନେ ହରାଇଯିବାକୁ ଦେଖି, ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ବୈରଣୀରେ ଷଷ୍ଟି ଝିଅ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
ତାସ୍ ତଦା ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ଭାର୍ଯାର୍ଥଂ କଶ୍ଯପଃ ପ୍ରଭୁଃ ସୋମୋ ଧର୍ମଶ୍ ଚ ଭୋ ଵିପ୍ରାସ୍ ତଥୈଵାନ୍ଯେ ମହର୍ଷଯଃ
ସେ ସମୟରେ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପ୍ରଭୁ କଶ୍ୟପ ତାଙ୍କୁ ଜନାନୀ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ଏହିପରି ସୋମ, ଧର୍ମା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହା ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ଦଦୌ ସ ଦଶ ଧର୍ମାଯ କଶ୍ଯପାଯ ତ୍ରଯୋଦଶ ସପ୍ତଵିଂଶତି ସୋମାଯ ଚତସ୍ରୋ ଽରିଷ୍ଟନେମିନେ
ସେ ଦଶଟି ଧର୍ମାଙ୍କୁ, ତେରଟି କଶ୍ୟପଙ୍କୁ, ସତେଇଟି ସୋମଙ୍କୁ ଏବଂ ଚାରଟି ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।
ଦ୍ଵେ ଚୈଵ ବହୁପୁତ୍ରାଯ ଦ୍ଵେ ଚୈଵାଙ୍ଗିରସେ ତଥା ଦ୍ଵେ କୃଶାଶ୍ଵାଯ ଵିଦୁଷେ ତାସାଂ ନାମାନି ମେ ଶୃଣୁ
ସେ ପ୍ରତିଜନକୁ ଦୁଇଟି କରି ବହୁପୁତ୍ର, ଅଙ୍ଗିରସ ଏବଂ ଏହିପରି ଜ୍ଞାନୀ କୃଷାଶ୍ୱଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ। ଏହାର ନାମଗୁଡିକୁ ମୋଠୁ ଶୁଣ।
ଅରୁନ୍ଧତୀ ଵସୁର୍ ଯାମୀ ଲମ୍ବା ଭାନୁର୍ ମରୁତ୍ଵତୀ ସଂକଲ୍ପା ଚ ମୁହୂର୍ତା ଚ ସାଧ୍ଯା ଵିଶ୍ଵା ଚ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଅରୁନ୍ଧତୀ, ବସୁ, ଯାମି, ଲମ୍ବା, ଭାନୁ, ମାରୁତ୍ବତୀ, ସଙ୍କଳ୍ପ, ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ସାଧ୍ୟା ଏବଂ ବିଶ୍ୱ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଧର୍ମପତ୍ନ୍ଯୋ ଦଶ ତ୍ଵ୍ ଏତାସ୍ ତାସ୍ଵ୍ ଅପତ୍ଯାନି ବୋଧତ ଵିଶ୍ଵେଦେଵାସ୍ ତୁ ଵିଶ୍ଵାଯାଃ ସାଧ୍ଯା ସାଧ୍ଯାନ୍ ଵ୍ଯଜାଯତ
ଧର୍ମର ଦଶଜଣୀ ଜଣେ ଜଣେ ପତ୍ନୀ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନେ କିଏ ତାହା ଜାଣ। ବିଶ୍ୱାରୁ ବିଶ୍ୱଦେବମାନେ ଜନ୍ମନେଲେ, ସାଧ୍ୟାରୁ ସାଧ୍ୟମାନେ ହେଲେ।
ମରୁତ୍ଵତ୍ଯାଂ ମରୁତ୍ଵନ୍ତୋ ଵସୋସ୍ ତୁ ଵସଵଃ ସୁତାଃ ଭାନୋସ୍ ତୁ ଭାନଵଃ ପୁତ୍ରା ମୁହୂର୍ତାସ୍ ତୁ ମୁହୂର୍ତଜାଃ
ମରୁତ୍ବତୀଠାରୁ ମରୁତମାନେ, ବସୁଠାରୁ ବସୁମାନେ, ଭାନୁଠାରୁ ଭାନୁମାନେ ଏବଂ ମୁହୂର୍ତ୍ତାଠାରୁ ମୁହୂର୍ତ୍ତମାନେ ଜନ୍ମନେଲେ।
ଲମ୍ବାଯାଶ୍ ଚୈଵ ଘୋଷୋ ଽଥ ନାଗଵୀଥୀ ଚ ଯାମିଜା ପୃଥିଵୀ ଵିଷଯଂ ସର୍ଵମ୍ ଅରୁନ୍ଧତ୍ଯାଂ ଵ୍ଯଜାଯତ
ଲମ୍ବାଠାରୁ ଘୋଷ ଜନ୍ମିଲେ, ନାଗବୀଥୀଠାରୁ ଯାମିଜା ହେଲେ; ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ଅଞ୍ଚଳ ଅରୁନ୍ଧତୀରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା।
ସଂକଲ୍ପାଯାସ୍ ତୁ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଜଜ୍ଞେ ସଂକଲ୍ପ ଏଵ ହି ନାଗଵୀଥ୍ଯାଂ ଚ ଯାମିନ୍ଯାଂ ଵୃଷଲଶ୍ ଚ ଵ୍ଯଜାଯତ
ସଂକଳ୍ପାଠାରୁ ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ଜନ୍ମିଲେ, କାରଣ ସଂକଳ୍ପ ତାଙ୍କର ମୂଳ ସ୍ୱରୂପ; ଏବଂ ନାଗବୀଥୀ ଓ ଯାମିନୀଠାରୁ ବୃଷଳ ଜନ୍ମିଲେ।
ପରା ଯାଃ ସୋମପତ୍ନୀଶ୍ ଚ ଦକ୍ଷଃ ପ୍ରାଚେତସୋ ଦଦୌ ସର୍ଵା ନକ୍ଷତ୍ରନାମ୍ନ୍ଯସ୍ ତା ଜ୍ଯୋତିଷେ ପରିକୀର୍ତିତାଃ
ପରା ନାମକ ଯେଉଁମାନେ ସୋମଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ସେମାନେ ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦକ୍ଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିଲେ; ସମସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ର ନାମ ଧାରଣ କରିଥିବା ସେମାନେ ଜ୍ୟୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଯେ ତ୍ଵ୍ ଅନ୍ଯେ ଖ୍ଯାତିମନ୍ତୋ ଵୈ ଦେଵା ଜ୍ଯୋତିଷ୍ପୁରୋଗମାଃ ଵସଵୋ ଽଷ୍ଟୌ ସମାଖ୍ଯାତାସ୍ ତେଷାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵିସ୍ତରମ୍
ଏହିଠାରେ ଅନ୍ୟ ଯେଉଁ ଦେବତାମାନେ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ଓ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ, ସେମାନେ ଅଷ୍ଟ ବସୁ; ମୁଁ ଏହାଙ୍କ ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ଦେବି।
ଆପୋ ଧ୍ରୁଵଶ୍ ଚ ସୋମଶ୍ ଚ ଧଵଶ୍ ଚୈଵାନିଲୋ ଽନଲଃ ପ୍ରତ୍ଯୂଷଶ୍ ଚ ପ୍ରଭାସଶ୍ ଚ ଵସଵୋ ନାମଭିଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଆପ, ଧ୍ରୁବ, ସୋମ, ଧବ, ଅନିଳ, ଅନଳ, ପ୍ରତ୍ୟୂଷ ଓ ପ୍ରଭାସ—ଏହି ଅଷ୍ଟଜଣ ବସୁ ନାମରେ ପରିଚିତ।
ଆପସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଵୈତଣ୍ଡ୍ଯଃ ଶ୍ରମଃ ଶ୍ରାନ୍ତୋ ମୁନିସ୍ ତଥା ଧ୍ରୁଵସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଭଗଵାନ୍ କାଲୋ ଲୋକପ୍ରକାଲନଃ
ଆପଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ବୈତଣ୍ଡ୍ୟ, ଯାହାକୁ ଶ୍ରମ ଓ ଶ୍ରାନ୍ତ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ସେ ଏକ ମୁନି; ଧ୍ରୁବଙ୍କ ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ପୂଜ୍ୟ କାଳ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକର ମାପକ।