ଯା ଗୀତା ପିତୃଭିଃ ପୂର୍ଵମ୍ ଐଲସ୍ଯାସୀନ୍ ମହୀପତେଃ କଦା ନଃ ସଂତତାଵ୍ ଅଗ୍ର୍ଯଃ କସ୍ଯଚିଦ୍ ଭଵିତା ସୁତଃ
ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେଉଁ ଗୀତ ଏଇଲ ରାଜା ପାଇଁ ଗାଇଥିଲେ, ସେପରି ଆମ ବଂଶରେ କେବେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ନେବେ?
ଯୋ ଯୋଗିଭୁକ୍ତଶେଷାନ୍ ନୋ ଭୁଵି ପିଣ୍ଡାନ୍ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି ଗଯାଯାମ୍ ଅଥଵା ପିଣ୍ଡଂ ଖଡ୍ଗମାଂସଂ ତଥା ହଵିଃ
ଯିଏ ଯୋଗୀମାନେ ଭୋଜନ କରିଥିବା ଅବଶିଷ୍ଟ ଆମକୁ ଦେଇଥାଏ, କିମ୍ବା ପୃଥିବୀରେ କିମ୍ବା ଗୟାରେ ପିଣ୍ଡ ଦେଇଥାଏ, କିମ୍ବା ମେଷମାଂସ ଓ ହବିଷ୍ୟ ଦେଇଥାଏ—
କାଲଶାକଂ ତିଲାଜ୍ଯଂ ଚ ତୃପ୍ତଯେ କୃସରଂ ଚ ନଃ ଵୈଶ୍ଵଦେଵଂ ଚ ସୌମ୍ଯଂ ଚ ଖଡ୍ଗମାଂସଂ ପରଂ ହଵିଃ
ଯେଉଁଠି ଯବ, ତିଳ ଓ ଘିଅ, ଡାଲି ଭାତ, ବୈଶ୍ୱଦେବ ଭୋଗ, ମୃଦୁ ଭୋଜନ ଓ ମେଷମାଂସ ପ୍ରଧାନ ହବିଷ୍ୟ ଭାବେ ଆମ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଦିଆଯାଏ।
ଵିଷାଣଵର୍ଜଂ ଶିରସ ଆ ପାଦାଦ୍ ଆଶିଷାମହେ ଦଦ୍ଯାଚ୍ ଛ୍ରାଦ୍ଧଂ ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ମଘାସୁ ଚ ଯଥାଵିଧି
ଶିଙ୍ଗ ବ୍ୟତୀତ, ମୁଣ୍ଡରୁ ପାଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ଏହା ଆଶା କରୁଛୁ। ତେଣୁ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଓ ମଘା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
ମଧୁସର୍ପିଃସମାଯୁକ୍ତଂ ପାଯସଂ ଦକ୍ଷିଣାଯନେ ତସ୍ମାତ୍ ସଂପୂଜଯେଦ୍ ଭକ୍ତ୍ଯା ସ୍ଵପିତୄନ୍ ଵିଧିଵନ୍ ନରଃ
ମଧୁ ଓ ଘିଅ ମିଶା ଖିର ଦକ୍ଷିଣାୟନରେ ଦେବା ଉଚିତ। ତେଣୁ ଏକ ମଣିଷ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ନିଜ ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
କାମାନ୍ ଅଭୀପ୍ସନ୍ ସକଲାନ୍ ପାପାଦ୍ ଆତ୍ମଵିମୋଚନମ୍ ଵସୂନ୍ ରୁଦ୍ରାଂସ୍ ତଥାଦିତ୍ଯାନ୍ ନକ୍ଷତ୍ରଗ୍ରହତାରକାଃ
ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ଓ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ, ନକ୍ଷତ୍ର, ଗ୍ରହ ଓ ତାରାମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରୀଣଯନ୍ତି ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ପିତରଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧତର୍ପିତାଃ ଆଯୁଃ ପ୍ରଜାଂ ଧନଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ମୋକ୍ଷଂ ସୁଖାନି ଚ
ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବଜମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ଆୟୁ, ସନ୍ତାନ, ଧନ, ଜ୍ଞାନ, ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ ଓ ସୁଖ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ତଥା ରାଜ୍ଯଂ ପିତରଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧତର୍ପିତାଃ ତଥାପରାହ୍ଣଃ ପୂର୍ଵାହ୍ଣାତ୍ ପିତୄଣାମ୍ ଅତିରିଚ୍ଯତେ
ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ପ୍ରସନ୍ନ ପୂର୍ବଜମାନେ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି। ପୂର୍ବାହ୍ନ ଠାରୁ ଅପରାହ୍ନ ପୂର୍ବଜମାନେ ପାଇଁ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସଂପୂଜ୍ଯ ସ୍ଵାଗତେନୈତାନ୍ ସଦନେ ଽଭ୍ଯାଗତାନ୍ ଦ୍ଵିଜାନ୍ ପଵିତ୍ରପାଣିର୍ ଆଚାନ୍ତାନ୍ ଆସନେଷୂପଵେଶଯେତ୍
ଘରକୁ ଆସିଥିବା ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କୁ ଶୁଭ ସ୍ୱାଗତ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ହାତରେ ମୁଁହ ଧୋଇ, ଉପଯୁକ୍ତ ଆସନରେ ବସାଇବା ଉଚିତ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵା ଵିଧାନେନ ସଂଭୋଜ୍ଯ ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାନ୍ ଵିସର୍ଜଯେତ୍ ପ୍ରିଯାଣ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଚ ଭକ୍ତିତଃ
ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ, ପ୍ରିୟ କଥା କହି, ଭକ୍ତି ସହିତ ପାଦସ୍ପର୍ଶ କରି ବିଦାୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ଆଦ୍ଵାରମ୍ ଅନୁଗଚ୍ଛେଚ୍ ଚ ଆଗଚ୍ଛେଦ୍ ଅନୁମୋଦିତଃ ତତୋ ନିତ୍ଯକ୍ରିଯାଂ କୁର୍ଯାଦ୍ ଭୋଜଯେଚ୍ ଚ ତଥାତିଥୀନ୍
ସେମାନଙ୍କୁ ବାହାର ଦ୍ୱାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଛାଡି ଆସି, ସେମାନଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ, ପରେ ନିଜ ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଓ ଅତିଥିମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ।
ନିତ୍ଯକ୍ରିଯାଂ ପିତୄଣାଂ ଚ କେଚିଦ୍ ଇଚ୍ଛନ୍ତି ସତ୍ତମାଃ ନ ପିତୄଣାଂ ତଥୈଵାନ୍ଯେ ଶେଷଂ ପୂର୍ଵଵଦ୍ ଆଚରେତ୍
କିଛି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକ ପୂର୍ବଜମାନେ ପାଇଁ ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଚାହାନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ। ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବବତ୍ କରିବା ଉଚିତ।
ପୃଥକ୍ତ୍ଵେନ ଵଦନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯେ କେଚିତ୍ ପୂର୍ଵଂ ଚ ପୂର୍ଵଵତ୍ ତତସ୍ ତଦ୍ ଅନ୍ନଂ ଭୁଞ୍ଜୀତ ସହ ଭୃତ୍ଯାଦିଭିର୍ ନରଃ
କିଛି ଲୋକ ଏହାକୁ ଅଲଗା କରିବା କଥା କହନ୍ତି, କିଛି ପୂର୍ବବତ୍ କହନ୍ତି; ତାପରେ ସେ ଭୋଜନଟି ନିଜ ଦାସଦାସୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ଖାଇବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ କୁର୍ଵୀତ ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପିତ୍ର୍ଯଂ ସମାହିତଃ ଯଥା ଚ ଵିପ୍ରମୁଖ୍ଯାନାଂ ପରିତୋଷୋ ଽଭିଜାଯତେ
ଏଭଳି ଧର୍ମଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ଏକାଗ୍ର ମନେ ପୂର୍ବଜ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଇଦାନୀଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵର୍ଜନୀଯାନ୍ ଦ୍ଵିଜାଧମାନ୍ ମିତ୍ରଧ୍ରୁକ୍ କୁନଖୀ କ୍ଲୀବଃ କ୍ଷଯୀ ଶୁକ୍ଲୀ ଵଣିକ୍ପଥଃ
ଏବେ ମୁଁ କହିବି କେଉଁ ଦୁର୍ବଳ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତ୍ୟାଗ୍ୟ: ମିତ୍ରଦ୍ରୋହୀ, ଖରାପ ନଖ, ନପୁଂସକ, କ୍ଷୟରୋଗୀ, ଧଳା ଚର୍ମ, ବ୍ୟବସାୟୀ ପଥରେ ଚାଲୁଥିବା।
ଶ୍ଯାଵଦନ୍ତୋ ଽଥ ଖଲ୍ଵାଟଃ କାଣୋ ଽନ୍ଧୋ ବଧିରୋ ଜଡଃ ମୂକଃ ପଙ୍ଗୁଃ କୁଣିଃ ଷଣ୍ଢୋ ଦୁଶ୍ଚର୍ମା ଵ୍ଯଙ୍ଗକେକରୌ
ଯାହାର କଳା ଦାନ୍ତ, ଟକୁଳା, ଏକ ଚକୁ, ଅନ୍ଧ, ବହିରା, ମୂଢ଼, ଗୁଙ୍ଗା, ଖୋଞ୍ଚା, ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗ, ନପୁଂସକ, ଖରାପ ଚର୍ମ, ଓ ଅସମାନ ହାତପା ଥିବା।
କୁଷ୍ଠୀ ରକ୍ତେକ୍ଷଣଃ କୁବ୍ଜୋ ଵାମନୋ ଵିକଟୋ ଽଲସଃ ମିତ୍ରଶତ୍ରୁର୍ ଦୁଷ୍କୁଲୀନଃ ପଶୁପାଲୋ ନିରାକୃତିଃ
କୁଷ୍ଠରୋଗୀ, ଲାଲ୍ ଆଖି ଥିବା, କୁବ୍ଜ, ବାମନ, ବିକୃତ ଦେହ ଥିବା, ଆଳସୀ, କେବେ ମିତ୍ର କେବେ ଶତ୍ରୁ, ଖରାପ ବଂଶର, ପଶୁପାଳକ କିମ୍ବା ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଆକୃତି ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି—
ପରିଵିତ୍ତିଃ ପରିଵେତ୍ତା ପରିଵେଦନିକାସୁତଃ ଵୃଷଲୀପତିସ୍ ତତ୍ସୁତଶ୍ ଚ ନ ଭଵେଚ୍ ଛ୍ରାଦ୍ଧଭୁଗ୍ ଦ୍ଵିଜଃ
ଭାଡାରେ କାନ୍ଦୁଥିବା, ଭାଡାରେ ଶୋକ କରୁଥିବା, ଏମିତି ଜଣେ ଜନନୀଙ୍କ ପୁଅ, ନିମ୍ନଜାତି ଜନନୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅ—ଏମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଭାଗ ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଵୃଷଲୀପୁତ୍ରସଂସ୍କର୍ତା ଅନୂଢୋ ଦିଧିଷୂପତିଃ ଭୃତକାଧ୍ଯାପକୋ ଯସ୍ ତୁ ଭୃତକାଧ୍ଯାପିତଶ୍ ଚ ଯଃ
ନିମ୍ନଜାତି ଜନନୀଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ସଂସ୍କାର କରୁଥିବା, ବିବାହ ହୋଇନଥିବା, ବନ୍ଧ୍ୟା ଜନନୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ଭାଡାରେ ପଢ଼ାଉଥିବା କିମ୍ବା ଭାଡାରେ ପଢ଼ୁଥିବା—
ସୂତକାନ୍ନୋପଜୀଵୀ ଚ ମୃଗଯୁଃ ସୋମଵିକ୍ରଯୀ ଅଭିଶସ୍ତସ୍ ତଥା ସ୍ତେନଃ ପତିତୋ ଵାର୍ଦ୍ଧୁଷିଃ ଶଠଃ
ସୂତିଘରର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ଜୀବିକା କରୁଥିବା, ଶିକାରୀ, ସୋମ ଚାଷି ବା ବିକ୍ରେତା, ଶାପିତ, ଚୋର, ଜାତିରୁ ଖସିଯାଇଥିବା, ନାଇ କିମ୍ବା ଠକେଇବା—
ପିଶୁନୋ ଵେଦସଂତ୍ଯାଗୀ ଦାନାଗ୍ନିତ୍ଯାଗନିଷ୍ଠୁରଃ ରାଜ୍ଞଃ ପୁରୋହିତୋ ଭୃତ୍ଯୋ ଵିଦ୍ଯାହୀନୋ ଽଥ ମତ୍ସରୀ
ଅନ୍ୟଙ୍କ ନିନ୍ଦା କରୁଥିବା, ବେଦ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା, ଦାନ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ପ୍ରତି କଠୋର, ରାଜାଙ୍କ ପୁରୋହିତ କିମ୍ବା ଚାକରିଆ, ଅଜ୍ଞାନୀ କିମ୍ବା ଇର୍ଷ୍ୟାଳୁ—
ଵୃଦ୍ଧଦ୍ଵିଡ୍ ଦୁର୍ଧରଃ କ୍ରୂରୋ ମୂଢୋ ଦେଵଲକସ୍ ତଥା ନକ୍ଷତ୍ରସୂଚକଶ୍ ଚୈଵ ପର୍ଵକାରଶ୍ ଚ ଗର୍ହିତଃ
ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ଘୃଣା କରୁଥିବା, ଅସହ୍ୟ, କ୍ରୂର, ମୂର୍ଖ, ଦେଉଳର ସେବକ, ଜ୍ୟୋତିଷୀ କିମ୍ବା ପର୍ବ ତିଆରି କରୁଥିବା—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ନିନ୍ଦିତ।
ଅଯାଜ୍ଯଯାଜକଃ ଷଣ୍ଢୋ ଗର୍ହିତା ଯେ ଚ ଯେ ଽଧମାଃ ନ ତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ନିଯୋକ୍ତଵ୍ଯା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାମୀ ପଙ୍କ୍ତିଦୂଷକାଃ
ଅଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କରାଉଥିବା, ନପୁଂସକ, ଯେଉଁମାନେ ନିନ୍ଦିତ କିମ୍ବା ନିମ୍ନ—ଏମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଅଂଶ ନେବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ, କାରଣ ଏମାନେ ପଙ୍କ୍ତିକୁ ଦୂଷିତ କରନ୍ତି।
ଅସତାଂ ପ୍ରଗ୍ରହୋ ଯତ୍ର ସତାଂ ଚୈଵାଵମାନନା ଦଣ୍ଡୋ ଦେଵକୃତସ୍ ତତ୍ର ସଦ୍ଯଃ ପତତି ଦାରୁଣଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଅଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଏ ଓ ଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ଅବମାନ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ଦେବତାଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ତୁରନ୍ତ ଓ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପଡ଼େ।
ହିତ୍ଵାଗମଂ ସୁଵିହିତଂ ବାଲିଶଂ ଯସ୍ ତୁ ଭୋଜଯେତ୍ ଆଦିଧର୍ମଂ ସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଦାତା ତତ୍ର ଵିନଶ୍ଯତି
ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଚଳିତ ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ି, ଅବିବେକୀକୁ ଭୋଜନ ଦିଅନ୍ତି, ପ୍ରାଚୀନ ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ସେଠାରେ ଦାତା ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଆଶ୍ରିତଂ ଦ୍ଵିଜଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଅନ୍ଯମ୍ ଆନୀଯ ଭୋଜଯେତ୍ ତନ୍ନିଃଶ୍ଵାସାଗ୍ନିନିର୍ଦଗ୍ଧସ୍ ତତ୍ର ଦାତା ଵିନଶ୍ଯତି
ଯଦି କେହି ନିର୍ଭରଶୀଳ ଦ୍ୱିଜକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟକୁ ଭୋଜନ ଦିଅନ୍ତି, ତେବେ ସେଠାରେ ଦାତା ତାଙ୍କର ଦୁଃଖର ଆଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ି ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଵସ୍ତ୍ରାଭାଵେ କ୍ରିଯା ନାସ୍ତି ଯଜ୍ଞା ଵେଦାସ୍ ତପାଂସି ଚ ତସ୍ମାଦ୍ ଵାସାଂସି ଦେଯାନି ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଲେ ଵିଶେଷତଃ
ବସ୍ତ୍ର ନଥିଲେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ, ଯଜ୍ଞ, ବେଦ ଓ ତପସ୍ୟା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଏହିଠାରୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମୟରେ ବସ୍ତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ।
କୌଶେଯଂ କ୍ଷୌମକାର୍ପାସଂ ଦୁକୂଲମ୍ ଅହତଂ ତଥା ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ତ୍ଵ୍ ଏତାନି ଯୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ କାମାନ୍ ଆପ୍ନୋତି ଚୋତ୍ତମାନ୍
ପଟ, ତସର, କପାସ, ଅରଣା ଓ ଅଅରଞ୍ଜିତ ବସ୍ତ୍ର—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଯେଉଁଠି ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଦିଅନ୍ତି, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ମିଳେ।
ଯଥା ଗୋଷୁ ପ୍ରଭୂତାସୁ ଵତ୍ସୋ ଵିନ୍ଦତି ମାତରମ୍ ତଥାନ୍ନଂ ତତ୍ର ଵିପ୍ରାଣାଂ ଜନ୍ତୁର୍ ଯତ୍ରାଵତିଷ୍ଠତେ
ଯେପରି ଅନେକ ଗାଈ ମଧ୍ୟରେ ବଛୁଆ ନିଜ ମାଆକୁ ଚିହ୍ନିଥାଏ, ସେପରି ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଅନ୍ନ ନିଜ ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟ ପିତୃକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।
ନାମଗୋତ୍ରଂ ଚ ମନ୍ତ୍ରାଂଶ୍ ଚ ଦତ୍ତମ୍ ଅନ୍ନଂ ନ ଯନ୍ତି ତେ ଅପି ଯେ ନିଧନଂ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ ତୃପ୍ତିସ୍ ତାନ୍ ଉପତିଷ୍ଠତେ
ନାମ, ଗୋତ୍ର ଓ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଦିଆଯାଇଥିବା ଅନ୍ନ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏନାହିଁ; ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି।