ମାତୁଲଃ ଶ୍ଵଶୁରଃ ଶ୍ଯାଲଃ ସଂବନ୍ଧୀ ଦ୍ରୋଣପାଠକଃ ମଣ୍ଡଲବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଯସ୍ ତୁ ପୁରାଣାର୍ଥଵିଶାରଦଃ
ମାମା, ଶ୍ୱଶୁର, ଶ୍ୟାଳ, ସମ୍ବନ୍ଧୀ, ଦ୍ରୋଣ ପାଠକ, ମଣ୍ଡଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୁରାଣ ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲୋକଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଅକଲ୍ପଃ କଲ୍ପସଂତୁଷ୍ଟଃ ପ୍ରତିଗ୍ରହଵିଵର୍ଜିତଃ ଏତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ନିଯୋକ୍ତଵ୍ଯା ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ପଙ୍କ୍ତିପାଵନାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଅଯୋଗ୍ୟ, କ୍ରିୟାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଦାନ ନେଇନଥିବା — ଏମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ପଙ୍କ୍ତି ପବିତ୍ର କରିବା ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ।
ନିମନ୍ତ୍ରଯେତ ପୂର୍ଵେଦ୍ଯୁଃ ପୂର୍ଵୋକ୍ତାନ୍ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାନ୍ ଦୈଵେ ନିଯୋଗେ ପିତ୍ର୍ଯେ ଚ ତାଂସ୍ ତଥୈଵୋପକଲ୍ପଯେତ୍
ପୂର୍ବ ଦିନରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଦେବତା ଓ ପିତୃ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସେମାନେ ଏଭଳି ଯୋଗ୍ୟ ହେବେ।
ତୈଶ୍ ଚ ସଂଯମିଭିର୍ ଭାଵ୍ଯଂ ଯସ୍ ତୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କରିଷ୍ଯତି ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଚ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ମୈଥୁନଂ ଯୋ ଽଧିଗଚ୍ଛତି
ଏହି ସଂଯମୀମାନେ ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ଯିଏ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେଇ ଓ ଭୋଜନ କରି ଶେଷରେ ମିଥୁନ କରେ,
ପିତରସ୍ ତସ୍ଯ ଵୈ ମାସଂ ତସ୍ମିନ୍ ରେତସି ଶେରତେ ଗତ୍ଵା ଚ ଯୋଷିତଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଯୋ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଯସ୍ ତୁ ଗଚ୍ଛତି
ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ ଏକ ମାସ ତାଙ୍କର ଶୁକ୍ରରେ ବାସ କରନ୍ତି; ଯିଏ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଭୋଜନ କରି ପରେ ଜନାନୀ ସହିତ ଯାଏ, ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ ସେଠାକୁ ଯାନ୍ତି।
ରେତୋମୂତ୍ରକୃତାହାରାସ୍ ତଂ ମାସଂ ପିତରସ୍ ତଯୋଃ ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ଵ୍ ଅପ୍ରଥମଂ କାର୍ଯଂ ପ୍ରାଜ୍ଞେନୋପନିମନ୍ତ୍ରଣମ୍
ସେ ମାସରେ ପିତୃମାନେ ଶୁକ୍ର ଓ ମୂତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରନ୍ତି; ତେଣୁ ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ବିତ ଲୋକେ ଏମିତି ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଅପ୍ରାପ୍ତୌ ତଦ୍ଦିନେ ଵାପି ଵର୍ଜ୍ଯା ଯୋଷିତ୍ପ୍ରସଙ୍ଗିନଃ ଭିକ୍ଷାର୍ଥମ୍ ଆଗତାଂଶ୍ ଚାପି କାଲେନ ସଂଯତାନ୍ ଯତୀନ୍
ସେ ଦିନରେ ଯେଉଁମାନେ ନାରୀ ସଂଗ ରଖନ୍ତି, ଭିକ୍ଷା ପାଇଁ ଆସିଥିବା, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ସଂଯମୀ ଯତିମାନେ — ସେମାନେ ବର୍ଜନୀୟ।
ଭୋଜଯେତ୍ ପ୍ରଣିପାତାଦ୍ଯୈଃ ପ୍ରସାଦ୍ଯ ଯତମାନସଃ ଯୋଗିନଶ୍ ଚ ତଦା ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଭୋଜନୀଯା ଵିପଶ୍ଚିତା
ସମ୍ମାନ ସହିତ, ହୃଦୟରୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ସେମାନେ ଖାଇବାକୁ ଦେବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଜ୍ଞାନୀ ଯୋଗୀମାନେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।
ଯୋଗାଧାରା ହି ପିତରସ୍ ତସ୍ମାତ୍ ତାନ୍ ପୂଜଯେତ୍ ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଏକୋ ଯୋଗୀ ଭଵେଦ୍ ଯଦି
ପୂର୍ବଜମାନେ ଯୋଗର ଆଧାର ଅଟୁଟ ଅଟନ୍ତି, ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କୁ ସଦା ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏକ ଯୋଗୀ ଥିଲେ, ସେ ହଜାର ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସମାନ ମାନାଯାଏ।
ଯଜମାନଂ ଚ ଭୋକ୍ତୄଂଶ୍ ଚ ନୌର୍ ଇଵାମ୍ଭସି ତାରଯେତ୍ ପିତୃଗାଥା ତଥୈଵାତ୍ର ଗୀଯତେ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ
ଯେପରି ନୌକା ଜଳରେ ଲୋକମାନେ ଉପରେ ଚାଲିଯାନ୍ତି, ସେପରି ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଗୀତ ଯଜମାନ ଓ ଭୋଗକାରୀଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ। ଏହିପରି ଗୀତ ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମବେତ୍ତାମାନେ ଗାନ୍ତି।
ଯା ଗୀତା ପିତୃଭିଃ ପୂର୍ଵମ୍ ଐଲସ୍ଯାସୀନ୍ ମହୀପତେଃ କଦା ନଃ ସଂତତାଵ୍ ଅଗ୍ର୍ଯଃ କସ୍ଯଚିଦ୍ ଭଵିତା ସୁତଃ
ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେଉଁ ଗୀତ ଏଇଲ ରାଜା ପାଇଁ ଗାଇଥିଲେ, ସେପରି ଆମ ବଂଶରେ କେବେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ନେବେ?
ଯୋ ଯୋଗିଭୁକ୍ତଶେଷାନ୍ ନୋ ଭୁଵି ପିଣ୍ଡାନ୍ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି ଗଯାଯାମ୍ ଅଥଵା ପିଣ୍ଡଂ ଖଡ୍ଗମାଂସଂ ତଥା ହଵିଃ
ଯିଏ ଯୋଗୀମାନେ ଭୋଜନ କରିଥିବା ଅବଶିଷ୍ଟ ଆମକୁ ଦେଇଥାଏ, କିମ୍ବା ପୃଥିବୀରେ କିମ୍ବା ଗୟାରେ ପିଣ୍ଡ ଦେଇଥାଏ, କିମ୍ବା ମେଷମାଂସ ଓ ହବିଷ୍ୟ ଦେଇଥାଏ—
କାଲଶାକଂ ତିଲାଜ୍ଯଂ ଚ ତୃପ୍ତଯେ କୃସରଂ ଚ ନଃ ଵୈଶ୍ଵଦେଵଂ ଚ ସୌମ୍ଯଂ ଚ ଖଡ୍ଗମାଂସଂ ପରଂ ହଵିଃ
ଯେଉଁଠି ଯବ, ତିଳ ଓ ଘିଅ, ଡାଲି ଭାତ, ବୈଶ୍ୱଦେବ ଭୋଗ, ମୃଦୁ ଭୋଜନ ଓ ମେଷମାଂସ ପ୍ରଧାନ ହବିଷ୍ୟ ଭାବେ ଆମ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଦିଆଯାଏ।
ଵିଷାଣଵର୍ଜଂ ଶିରସ ଆ ପାଦାଦ୍ ଆଶିଷାମହେ ଦଦ୍ଯାଚ୍ ଛ୍ରାଦ୍ଧଂ ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ମଘାସୁ ଚ ଯଥାଵିଧି
ଶିଙ୍ଗ ବ୍ୟତୀତ, ମୁଣ୍ଡରୁ ପାଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ଏହା ଆଶା କରୁଛୁ। ତେଣୁ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଓ ମଘା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
ମଧୁସର୍ପିଃସମାଯୁକ୍ତଂ ପାଯସଂ ଦକ୍ଷିଣାଯନେ ତସ୍ମାତ୍ ସଂପୂଜଯେଦ୍ ଭକ୍ତ୍ଯା ସ୍ଵପିତୄନ୍ ଵିଧିଵନ୍ ନରଃ
ମଧୁ ଓ ଘିଅ ମିଶା ଖିର ଦକ୍ଷିଣାୟନରେ ଦେବା ଉଚିତ। ତେଣୁ ଏକ ମଣିଷ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ନିଜ ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
କାମାନ୍ ଅଭୀପ୍ସନ୍ ସକଲାନ୍ ପାପାଦ୍ ଆତ୍ମଵିମୋଚନମ୍ ଵସୂନ୍ ରୁଦ୍ରାଂସ୍ ତଥାଦିତ୍ଯାନ୍ ନକ୍ଷତ୍ରଗ୍ରହତାରକାଃ
ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ଓ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ, ନକ୍ଷତ୍ର, ଗ୍ରହ ଓ ତାରାମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରୀଣଯନ୍ତି ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ପିତରଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧତର୍ପିତାଃ ଆଯୁଃ ପ୍ରଜାଂ ଧନଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ମୋକ୍ଷଂ ସୁଖାନି ଚ
ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବଜମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ଆୟୁ, ସନ୍ତାନ, ଧନ, ଜ୍ଞାନ, ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ ଓ ସୁଖ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ତଥା ରାଜ୍ଯଂ ପିତରଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧତର୍ପିତାଃ ତଥାପରାହ୍ଣଃ ପୂର୍ଵାହ୍ଣାତ୍ ପିତୄଣାମ୍ ଅତିରିଚ୍ଯତେ
ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ପ୍ରସନ୍ନ ପୂର୍ବଜମାନେ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି। ପୂର୍ବାହ୍ନ ଠାରୁ ଅପରାହ୍ନ ପୂର୍ବଜମାନେ ପାଇଁ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସଂପୂଜ୍ଯ ସ୍ଵାଗତେନୈତାନ୍ ସଦନେ ଽଭ୍ଯାଗତାନ୍ ଦ୍ଵିଜାନ୍ ପଵିତ୍ରପାଣିର୍ ଆଚାନ୍ତାନ୍ ଆସନେଷୂପଵେଶଯେତ୍
ଘରକୁ ଆସିଥିବା ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କୁ ଶୁଭ ସ୍ୱାଗତ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ହାତରେ ମୁଁହ ଧୋଇ, ଉପଯୁକ୍ତ ଆସନରେ ବସାଇବା ଉଚିତ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵା ଵିଧାନେନ ସଂଭୋଜ୍ଯ ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାନ୍ ଵିସର୍ଜଯେତ୍ ପ୍ରିଯାଣ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଚ ଭକ୍ତିତଃ
ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ, ପ୍ରିୟ କଥା କହି, ଭକ୍ତି ସହିତ ପାଦସ୍ପର୍ଶ କରି ବିଦାୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ଆଦ୍ଵାରମ୍ ଅନୁଗଚ୍ଛେଚ୍ ଚ ଆଗଚ୍ଛେଦ୍ ଅନୁମୋଦିତଃ ତତୋ ନିତ୍ଯକ୍ରିଯାଂ କୁର୍ଯାଦ୍ ଭୋଜଯେଚ୍ ଚ ତଥାତିଥୀନ୍
ସେମାନଙ୍କୁ ବାହାର ଦ୍ୱାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଛାଡି ଆସି, ସେମାନଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ, ପରେ ନିଜ ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଓ ଅତିଥିମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ।
ନିତ୍ଯକ୍ରିଯାଂ ପିତୄଣାଂ ଚ କେଚିଦ୍ ଇଚ୍ଛନ୍ତି ସତ୍ତମାଃ ନ ପିତୄଣାଂ ତଥୈଵାନ୍ଯେ ଶେଷଂ ପୂର୍ଵଵଦ୍ ଆଚରେତ୍
କିଛି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକ ପୂର୍ବଜମାନେ ପାଇଁ ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଚାହାନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ। ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବବତ୍ କରିବା ଉଚିତ।
ପୃଥକ୍ତ୍ଵେନ ଵଦନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯେ କେଚିତ୍ ପୂର୍ଵଂ ଚ ପୂର୍ଵଵତ୍ ତତସ୍ ତଦ୍ ଅନ୍ନଂ ଭୁଞ୍ଜୀତ ସହ ଭୃତ୍ଯାଦିଭିର୍ ନରଃ
କିଛି ଲୋକ ଏହାକୁ ଅଲଗା କରିବା କଥା କହନ୍ତି, କିଛି ପୂର୍ବବତ୍ କହନ୍ତି; ତାପରେ ସେ ଭୋଜନଟି ନିଜ ଦାସଦାସୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ଖାଇବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ କୁର୍ଵୀତ ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପିତ୍ର୍ଯଂ ସମାହିତଃ ଯଥା ଚ ଵିପ୍ରମୁଖ୍ଯାନାଂ ପରିତୋଷୋ ଽଭିଜାଯତେ
ଏଭଳି ଧର୍ମଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ଏକାଗ୍ର ମନେ ପୂର୍ବଜ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଇଦାନୀଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵର୍ଜନୀଯାନ୍ ଦ୍ଵିଜାଧମାନ୍ ମିତ୍ରଧ୍ରୁକ୍ କୁନଖୀ କ୍ଲୀବଃ କ୍ଷଯୀ ଶୁକ୍ଲୀ ଵଣିକ୍ପଥଃ
ଏବେ ମୁଁ କହିବି କେଉଁ ଦୁର୍ବଳ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତ୍ୟାଗ୍ୟ: ମିତ୍ରଦ୍ରୋହୀ, ଖରାପ ନଖ, ନପୁଂସକ, କ୍ଷୟରୋଗୀ, ଧଳା ଚର୍ମ, ବ୍ୟବସାୟୀ ପଥରେ ଚାଲୁଥିବା।
ଶ୍ଯାଵଦନ୍ତୋ ଽଥ ଖଲ୍ଵାଟଃ କାଣୋ ଽନ୍ଧୋ ବଧିରୋ ଜଡଃ ମୂକଃ ପଙ୍ଗୁଃ କୁଣିଃ ଷଣ୍ଢୋ ଦୁଶ୍ଚର୍ମା ଵ୍ଯଙ୍ଗକେକରୌ
ଯାହାର କଳା ଦାନ୍ତ, ଟକୁଳା, ଏକ ଚକୁ, ଅନ୍ଧ, ବହିରା, ମୂଢ଼, ଗୁଙ୍ଗା, ଖୋଞ୍ଚା, ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗ, ନପୁଂସକ, ଖରାପ ଚର୍ମ, ଓ ଅସମାନ ହାତପା ଥିବା।
କୁଷ୍ଠୀ ରକ୍ତେକ୍ଷଣଃ କୁବ୍ଜୋ ଵାମନୋ ଵିକଟୋ ଽଲସଃ ମିତ୍ରଶତ୍ରୁର୍ ଦୁଷ୍କୁଲୀନଃ ପଶୁପାଲୋ ନିରାକୃତିଃ
କୁଷ୍ଠରୋଗୀ, ଲାଲ୍ ଆଖି ଥିବା, କୁବ୍ଜ, ବାମନ, ବିକୃତ ଦେହ ଥିବା, ଆଳସୀ, କେବେ ମିତ୍ର କେବେ ଶତ୍ରୁ, ଖରାପ ବଂଶର, ପଶୁପାଳକ କିମ୍ବା ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଆକୃତି ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି—
ପରିଵିତ୍ତିଃ ପରିଵେତ୍ତା ପରିଵେଦନିକାସୁତଃ ଵୃଷଲୀପତିସ୍ ତତ୍ସୁତଶ୍ ଚ ନ ଭଵେଚ୍ ଛ୍ରାଦ୍ଧଭୁଗ୍ ଦ୍ଵିଜଃ
ଭାଡାରେ କାନ୍ଦୁଥିବା, ଭାଡାରେ ଶୋକ କରୁଥିବା, ଏମିତି ଜଣେ ଜନନୀଙ୍କ ପୁଅ, ନିମ୍ନଜାତି ଜନନୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅ—ଏମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଭାଗ ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଵୃଷଲୀପୁତ୍ରସଂସ୍କର୍ତା ଅନୂଢୋ ଦିଧିଷୂପତିଃ ଭୃତକାଧ୍ଯାପକୋ ଯସ୍ ତୁ ଭୃତକାଧ୍ଯାପିତଶ୍ ଚ ଯଃ
ନିମ୍ନଜାତି ଜନନୀଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ସଂସ୍କାର କରୁଥିବା, ବିବାହ ହୋଇନଥିବା, ବନ୍ଧ୍ୟା ଜନନୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ଭାଡାରେ ପଢ଼ାଉଥିବା କିମ୍ବା ଭାଡାରେ ପଢ଼ୁଥିବା—
ସୂତକାନ୍ନୋପଜୀଵୀ ଚ ମୃଗଯୁଃ ସୋମଵିକ୍ରଯୀ ଅଭିଶସ୍ତସ୍ ତଥା ସ୍ତେନଃ ପତିତୋ ଵାର୍ଦ୍ଧୁଷିଃ ଶଠଃ
ସୂତିଘରର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ଜୀବିକା କରୁଥିବା, ଶିକାରୀ, ସୋମ ଚାଷି ବା ବିକ୍ରେତା, ଶାପିତ, ଚୋର, ଜାତିରୁ ଖସିଯାଇଥିବା, ନାଇ କିମ୍ବା ଠକେଇବା—