ଦଶାହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ଶୁଦ୍ଧୋ ଦ୍ଵାଦଶାହେନ କ୍ଷତ୍ରିଯଃ ଵୈଶ୍ଯଃ ପଞ୍ଚଦଶାହେନ ଶୂଦ୍ରୋ ମାସେନ ଶୁଧ୍ଯତି
ଦଶ ଦିନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି, ବାର ଦିନରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ପନ୍ଦର ଦିନରେ ବୈଶ୍ୟ, ଏବଂ ମାସରେ ଶୂଦ୍ର ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି।
ସୂତକାନ୍ତେ ଗୃହେ ଶ୍ରାଦ୍ଧମ୍ ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ ଦ୍ଵାଦଶେ ଽହନି ମାସେ ଚ ତ୍ରିପକ୍ଷେ ଚ ତତଃ ପରମ୍
ସୂତକ ଶେଷ ହେବା ପରେ ଘରରେ ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅଛି—ବାର ଦିନରେ, କିମ୍ବା ଏକ ମାସରେ, କିମ୍ବା ତିନି ପକ୍ଷ ପରେ, କିମ୍ବା ତାହା ପରେ।
ମାସି ମାସି ଚ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଯାଵତ୍ ସଂଵତ୍ସରଂ ଦ୍ଵିଜାଃ ତତ ପରତରଂ କାର୍ଯଂ ସପିଣ୍ଡୀକରଣଂ କ୍ରମାତ୍
ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତି ମାସ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହା କରିବା ଉଚିତ; ତାପରେ କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ସପିଣ୍ଡୀକରଣ କରିବା ଉଚିତ।
କୃତେ ସପିଣ୍ଡୀକରଣେ ପାର୍ଵଣଂ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ପୁନଃ ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ନିର୍ମୁକ୍ତାଃ ପ୍ରେତତ୍ଵାତ୍ ପିତୃତାଂ ଗତାଃ
ସପିଣ୍ଡୀକରଣ କରିଲେ ଅମାବାସ୍ୟା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପୁନି କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ପରେ ପ୍ରେତ ଦଶାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପିତୃ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଅମୂର୍ତା ମୂର୍ତିମନ୍ତଶ୍ ଚ ପିତରୋ ଦ୍ଵିଵିଧାଃ ସ୍ମୃତାଃ ନାନ୍ଦୀମୁଖାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅମୂର୍ତାଃ ସ୍ଯୁର୍ ମୂର୍ତିମନ୍ତୋ ଽଥ ପାର୍ଵଣାଃ ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟାଶିନଃ ପ୍ରେତାଃ ପିତୄଣାଂ ନିର୍ଣଯସ୍ ତ୍ରିଧା
ପିତୃମାନେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଭାବରେ ଜଣାଯାନ୍ତି: ଅମୂର୍ତ୍ତ ଓ ମୂର୍ତ୍ତ। ନାନ୍ଦୀମୁଖା ଅମୂର୍ତ୍ତ, ପାର୍ବଣା ମୂର୍ତ୍ତ; ପ୍ରେତମାନେ ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭୋଜନ କରନ୍ତି। ଏଭଳି ପିତୃମାନେ ତିନି ପ୍ରକାର ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ।
କଥଂ ସପିଣ୍ଡୀକରଣଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ ପ୍ରେତୀଭୂତସ୍ଯ ଵିଧିଵଦ୍ ବ୍ରୂହି ନୋ ଵଦତାଂ ଵର
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ, ପ୍ରେତ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ସପିଣ୍ଡୀକରଣ କିପରି ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରିବା ଯାଉଛି, ଆମକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ କହ।
ସପିଣ୍ଡୀକରଣଂ ଵିପ୍ରାଃ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଵଦତୋ ମମ ତଚ୍ ଚାପି ଦେଵରହିତମ୍ ଏକାର୍ଘୈକପଵିତ୍ରକମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୋର କଥା ଶୁଣ; ସପିଣ୍ଡୀକରଣ ଦେବତା ବିନା, ଏକ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଏକ ପବିତ୍ର ସହିତ କରିବା ଉଚିତ।
ନୈଵାଗ୍ନୌ କରଣଂ ତତ୍ର ତଚ୍ ଚାଵାହନଵର୍ଜିତମ୍ ଅପସଵ୍ଯଂ ଚ ତତ୍ରାପି ଭୋଜଯେଦ୍ ଅଯୁଜୋ ଦ୍ଵିଜାନ୍
ଏହି କ୍ରିୟାରେ ଅଗ୍ନି ବ୍ୟବହାର ନାହିଁ, ଆହ୍ୱାନ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଏହା ଅପସବ୍ୟ ରୂପରେ କରିବା ଉଚିତ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ବିସମ ସଂଖ୍ୟାରେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।
ଵିଶେଷସ୍ ତତ୍ର ଚାନ୍ଯୋ ଽସ୍ତି ପ୍ରତିମାସକ୍ରିଯାଦିକଃ ତଂ କଥ୍ଯମାନମ୍ ଏକାଗ୍ରାଃ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ମେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ବିଶେଷତା ଅଛି, ମାସିକ କ୍ରିୟା ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ସଂପର୍କରେ; ମନ ଏକାଗ୍ର କରି ମୋର କଥା ଶୁଣ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ତିଲଗନ୍ଧୋଦକୈର୍ ଯୁକ୍ତଂ ତତ୍ର ପାତ୍ରଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ କୁର୍ଯାତ୍ ପିତୄଣାଂ ତ୍ରିତଯମ୍ ଏକଂ ପ୍ରେତସ୍ଯ ଚ ଦ୍ଵିଜାଃ
ସେଠାରେ ଚାରିଟି ପାତ୍ର ତିଳ, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ପାଣି ସହିତ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ—ତିନିଟି ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଓ ଏକଟି ପ୍ରେତ ପାଇଁ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ପାତ୍ରତ୍ରଯେ ପ୍ରେତପାତ୍ରାଦ୍ ଅର୍ଘଂ ଚୈଵ ପ୍ରସେଚଯେତ୍ ଯେ ସମାନା ଇତି ଜପନ୍ ପୂର୍ଵଵଚ୍ ଛେଷମ୍ ଆଚରେତ୍
ତିନିଟି ପିତୃ ପାତ୍ର ଓ ପ୍ରେତ ପାତ୍ରରୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ; 'ସମାନ' ବୋଲି ଜପ କରି, ପୂର୍ବର ଭଳି ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ତ୍ରୀଣାମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଏଵମ୍ ଏଵ ସ୍ଯାଦ୍ ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟମ୍ ଉଦାହୃତମ୍ ସପିଣ୍ଡୀକରଣଂ ତାସାଂ ପୁତ୍ରାଭାଵେ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଏଭଳି କରିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ପୁଅ ନଥିଲେ ସପିଣ୍ଡୀକରଣ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନାହିଁ।
ପ୍ରତିସଂଵତ୍ସରଂ କାର୍ଯମ୍ ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ନରୈଃ ସ୍ତ୍ରିଯାଃ ମୃତାହନି ଚ ତତ୍ କାର୍ଯଂ ପିତୄଣାଂ ଵିଧିଚୋଦିତମ୍
ପ୍ରତିବର୍ଷ ମହିଳାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଦିନରେ, ପୁରୁଷମାନେ ପିତୃପୂଜା ନିୟମାନୁସାରେ କରିବା ଦରକାର।
ପୁତ୍ରାଭାଵେ ସପିଣ୍ଡାସ୍ ତୁ ତଦଭାଵେ ସହୋଦରାଃ କୁର୍ଯୁର୍ ଏତଂ ଵିଧିଂ ସମ୍ଯକ୍ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଚ ସୁତାଃ ସୁତାଃ
ପୁତ୍ର ନଥିଲେ, ସମାନ ପିଣ୍ଡ ଭାଗୀ ଲୋକମାନେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ସେମାନେ ନଥିଲେ, ସହୋଦରମାନେ କରିବେ। ପୁତ୍ର ନଥିଲେ, ପୁତ୍ରର ପୁତ୍ରମାନେ କରିବେ।
କୁର୍ଯାନ୍ ମାତାମହାନାଂ ତୁ ପୁତ୍ରିକାତନଯସ୍ ତଥା ଦ୍ଵ୍ଯାମୁଷ୍ଯାଯଣସଂଜ୍ଞାସ୍ ତୁ ମାତାମହପିତାମହାନ୍
ମା'ର ପୁତ୍ର ମାତାମହଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ଦୁଇ ଗୋତ୍ରର ଉତ୍ତରଧିକାରୀମାନେ ମାତାମହ ଓ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କ ପାଇଁ କରିବେ।
ପୂଜଯେଯୁର୍ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧୈର୍ ନୈମିତ୍ତିକୈର୍ ଅପି ସର୍ଵାଭାଵେ ସ୍ତ୍ରିଯଃ କୁର୍ଯୁଃ ସ୍ଵଭର୍ତୄଣାମ୍ ଅମନ୍ତ୍ରକମ୍
ଯଥାଯଥିକ ନିମିତ୍ତିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ପୂଜିତ ହେବା ଉଚିତ; ସମସ୍ତଙ୍କ ଅଭାବରେ, ମହିଳାମାନେ ନିଜ ପତିଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର ବିନା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିପାରିବେ।
ତଦଭାଵେ ଚ ନୃପତିଃ କାରଯେତ୍ ତ୍ଵ୍ ଅକୁଟୁମ୍ବିନାମ୍ ତଜ୍ଜାତୀଯୈର୍ ନରୈଃ ସମ୍ଯଗ୍ ଵାହାଦ୍ଯାଃ ସକଲାଃ କ୍ରିଯାଃ
ଏହି ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ନଥିଲେ, ରାଜା ନିଜ ଜାତିର ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୁଟୁମ୍ବ ନଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ କରାଇବା ଦରକାର।
ସର୍ଵେଷାମ୍ ଏଵ ଵର୍ଣାନାଂ ବାନ୍ଧଵୋ ନୃପତିର୍ ଯତଃ ଏତା ଵଃ କଥିତା ଵିପ୍ରା ନିତ୍ଯା ନୈମିତ୍ତିକାସ୍ ତଥା
ସମସ୍ତ ଜାତି ପାଇଁ ରାଜା ବାନ୍ଧବ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ଏହି ନିତ୍ୟ ଓ ନିମିତ୍ତିକ କ୍ରିୟା ଆପଣମାନଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।
ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଶ୍ରାଦ୍ଧାଶ୍ରଯାମ୍ ଅନ୍ଯାଂ ନିତ୍ଯନୈମିତ୍ତିକାଂ କ୍ରିଯାମ୍ ଦର୍ଶସ୍ ତତ୍ର ନିମିତ୍ତଂ ତୁ ଵିଦ୍ଯାଦ୍ ଇନ୍ଦୁକ୍ଷଯାନ୍ଵିତଃ
ଏବେ ମୁଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସଂପୃକ୍ତ ଅନ୍ୟ ନିତ୍ୟ ଓ ନିମିତ୍ତିକ କ୍ରିୟା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି; ଏଥିରେ, ଚନ୍ଦ୍ରର କ୍ଷୟ ସହିତ ଅମାବାସ୍ୟା ନିମିତ୍ତ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
ନିତ୍ଯସ୍ ତୁ ନିଯତଃ କାଲସ୍ ତସ୍ମିନ୍ କୁର୍ଯାଦ୍ ଯଥୋଦିତମ୍ ସପିଣ୍ଡୀକରଣାଦ୍ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ପିତୁର୍ ଯଃ ପ୍ରପିତାମହଃ
ଏହି କ୍ରିୟା ପାଇଁ ନିୟତ ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ; ଏହା ସପିଣ୍ଡୀକରଣ ପରେ, ପିତା କିମ୍ବା ପ୍ରପିତାମହଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାନିୟମ କରିବା ଦରକାର।
ସ ତୁ ଲେପଭୁଜଂ ଯାତି ପ୍ରଲୁପ୍ତଃ ପିତୃପିଣ୍ଡତଃ ତେଷାଂ ହି ଯଶ୍ ଚତୁର୍ଥୋ ଽନ୍ଯଃ ସ ତୁ ଲେପଭୁଜୋ ଭଵେତ୍
ସେ ପିତୃପିଣ୍ଡରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇ, ଅବଶିଷ୍ଟ ଭାଗ ଖାଇବା ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚେ; ତାଙ୍କ ଉତ୍ତରଧିକାରରେ ଚତୁର୍ଥ ଲୋକ ଅବଶିଷ୍ଟ ଭାଗ ଖାଇବା ଅବସ୍ଥାରେ ଥାଏ।
ସୋ ଽପି ସଂବନ୍ଧତୋ ହୀନମ୍ ଉପଭୋଗଂ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ ପିତା ପିତାମହଶ୍ ଚୈଵ ତଥୈଵ ପ୍ରପିତାମହଃ
ସେମାନେ ସମ୍ପର୍କରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ, କେବଳ ସୀମିତ ଉପଭୋଗ ପାଇଥାନ୍ତି; ପିତା, ପିତାମହ ଓ ପ୍ରପିତାମହ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
ପିଣ୍ଡସଂବନ୍ଧିନୋ ହ୍ଯ୍ ଏତେ ଵିଜ୍ଞେଯାଃ ପୁରୁଷାସ୍ ତ୍ରଯଃ ଲେପସଂବନ୍ଧିନଶ୍ ଚାନ୍ଯେ ପିତାମହପିତାମହାତ୍
ଏହି ତିନିଜଣ ପିତୃପିଣ୍ଡ ସମ୍ପର୍କରେ ଅଛନ୍ତି; ପ୍ରପିତାମହଙ୍କ ପିତା ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଅନ୍ୟମାନେ କେବଳ ଅବଶିଷ୍ଟ ସମ୍ପର୍କରେ ଅଛନ୍ତି।
ପ୍ରଭୃତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ ତ୍ରଯସ୍ ତେଷାଂ ଯଜମାନଶ୍ ଚ ସପ୍ତମଃ ଇତ୍ଯ୍ ଏଷ ମୁନିଭିଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସଂବନ୍ଧଃ ସାପ୍ତପୌରୁଷଃ
ପ୍ରପିତାମହଙ୍କ ପିତାଠାରୁ ତିନିଜଣ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି, ଯଜମାନ ସପ୍ତମ; ଏହି ସାପ୍ତପୌରୁଷ ସମ୍ପର୍କ ମୁନିମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ଯଜମାନାତ୍ ପ୍ରଭୃତ୍ଯ୍ ଊର୍ଧ୍ଵମ୍ ଅନୁଲେପଭୁଜସ୍ ତଥା ତତୋ ଽନ୍ଯେ ପୂର୍ଵଜାଃ ସର୍ଵେ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ନରକୌକସଃ
ଯଜମାନଠାରୁ ଉପରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଭାଗ ଖାଇଥିବା ଲୋକମାନେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପୂର୍ବଜମାନେ, ନରକରେ ବସିଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସମ୍ପର୍କରେ ଅଛନ୍ତି।
ଯେ ଽପି ତିର୍ଯକ୍ତ୍ଵମ୍ ଆପନ୍ନା ଯେ ଚ ଭୂତାଦିସଂସ୍ଥିତାଃ ତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଯଜମାନୋ ଵୈ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୁର୍ଵନ୍ ଯଥାଵିଧି
ଯେମାନେ ପଶୁ ଜନ୍ମ ପାଇଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଭୂତ ଓ ଅନ୍ୟ ଜୀବରେ ବସିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯଜମାନ ନିୟମାନୁସାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଲେ ତୃପ୍ତି ମିଳେ।
ସ ସମାପ୍ଯାଯତେ ଵିପ୍ରା ଯେନ ଯେନ ଵଦାମି ତତ୍ ଅନ୍ନପ୍ରକିରଣଂ ଯତ୍ ତୁ ମନୁଷ୍ଯୈଃ କ୍ରିଯତେ ଭୁଵି
ମୁଁ ଯାହା କହିଛି, ତାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପୂର୍ବଜମାନେ ତୃପ୍ତି ପାନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ; ଏବଂ ମାନବମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ଅନ୍ନ ବିକିରଣ କରନ୍ତି—
ତେନ ତୃପ୍ତିମ୍ ଉପାଯାନ୍ତି ଯେ ପିଶାଚତ୍ଵମ୍ ଆଗତାଃ ଯଦ୍ ଅମ୍ବୁ ସ୍ନାନଵସ୍ତ୍ରୋତ୍ଥଂ ଭୂମୌ ପତତି ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ତାହା ଦ୍ୱାରା, ଯେମାନେ ପିଶାଚ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତୃପ୍ତି ପାନ୍ତି; ଏବଂ ଯେଉଁ ଜଳ, ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ବସ୍ତ୍ର ଧୋଇବାରୁ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼େ, ଦ୍ୱିଜମାନେ—
ତେନ ଯେ ତରୁତାଂ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ ତେଷାଂ ତୃପ୍ତିଃ ପ୍ରଜାଯତେ ଯାସ୍ ତୁ ଗନ୍ଧାମ୍ବୁକଣିକାଃ ପତନ୍ତି ଧରଣୀତଲେ
ତାହା ଦ୍ୱାରା, ଯେମାନେ ଗଛ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତୃପ୍ତି ପାନ୍ତି; ଏବଂ ମାଟିରେ ପଡ଼ୁଥିବା ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳ ବିନ୍ଦୁମାନେ—
ତାଭିର୍ ଆପ୍ଯାଯନଂ ତେଷାଂ ଦେଵତ୍ଵଂ ଯେ କୁଲେ ଗତାଃ ଉଦ୍ଧୃତେଷ୍ଵ୍ ଅଥ ପିଣ୍ଡେଷୁ ଯାଶ୍ ଚାମ୍ବୁକଣିକା ଭୁଵି
ସେ ବିନ୍ଦୁମାନେ ଦ୍ୱାରା, ଯେମାନେ ଗୋତ୍ରରେ ଦେବତ୍ୱ ପାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପୋଷଣ ମିଳନ୍ତି; ଏବଂ ପିଣ୍ଡ ଉଠାଇବାବେଳେ ଯେଉଁ ଜଳ ବିନ୍ଦୁ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼େ—