ଅକ୍ଷତାସ୍ ତୁ ଯଵୌଷଧ୍ଯଃ ସର୍ଵଦେଵାଂଶସଂଭଵାଃ ରକ୍ଷନ୍ତି ସର୍ଵତ୍ର ଦିଶୋ ରକ୍ଷାର୍ଥଂ ନିର୍ମିତା ହି ତେ
ଯେଉଁ ଅକ୍ଷତଗୁଡ଼ିକ ବାର୍ଲି ଓ ଔଷଧି ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ସେଗୁଡ଼ିକ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଛି।
ଦେଵଦାନଵଦୈତ୍ଯେଷୁ ଯକ୍ଷରକ୍ଷଃସୁ ଚୈଵ ହି ନହି କଶ୍ଚିତ୍ କ୍ଷଯଂ ତେଷାଂ କର୍ତୁଂ ଶକ୍ତଶ୍ ଚରାଚରେ
ଦେବତା, ଦାନବ, ଦୈତ୍ୟ, ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ, ଚଳିତ ବା ଅଚଳ, କେହି ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ନ କେନଚିତ୍ କୃତଂ ଯସ୍ମାତ୍ ତସ୍ମାତ୍ ତେ ହ୍ଯ୍ ଅକ୍ଷତାଃ କୃତାଃ ଦେଵାନାଂ ତେ ହି ରକ୍ଷାର୍ଥଂ ନିଯୁକ୍ତା ଵିଷ୍ଣୁନା ପୁରା
ଏହି ଅକ୍ଷତଗୁଡ଼ିକ କେହି ଅନ୍ୟେ କରିନଥିଲେ, ଏହିଠି ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।
କୁଶଗନ୍ଧଯଵୈଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ ଅର୍ଘ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ଚ ଶୂକରଃ ଵିଶ୍ଵେଭ୍ଯୋ ଦେଵେଭ୍ଯ ଇତି ତତସ୍ ତାନ୍ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛତ
କୁଶ ଓ ବାର୍ଲି ଫୁଲରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ବରାହ ରୂପୀ ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ପଛରେ ପଚାରିଲେ।
ପିତୄନ୍ ଆଵାହଯିଷ୍ଯାମି ଯେ ଦିଵ୍ଯା ଯେ ଚ ମାନୁଷାଃ ଆଵାହଯସ୍ଵେତି ଚ ତୈର୍ ଉକ୍ତସ୍ ତ୍ଵ୍ ଆଵାହଯେଚ୍ ଛୁଚିଃ
'ମୁଁ ଦିବ୍ୟ ଓ ମାନବ ପିତୃମାନେ ଆଣିବି' ବୋଲି କହିଲେ, ସେମାନେ 'ଆଣ' ବୋଲି କହିଲେ, ଶୁଦ୍ଧ ମନେ ସେମାନେ ଡାକିଲେ।
ଶ୍ଲିଷ୍ଟମୂଲାଗ୍ରଦର୍ଭାଂସ୍ ତୁ ସତିଲାନ୍ ଵେଦ ଵେଦଵିତ୍ ଜାନାଵ୍ ଆରୋପ୍ଯ ହସ୍ତଂ ତୁ ଦଦୌ ସଵ୍ଯେନ ଚାସନମ୍
ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ମୂଳ ଓ ଶିଖା ଯୋଡ଼ା ଦର୍ଭା ତିଳ ସହିତ ଜାଙ୍ଘା ଉପରେ ରଖି, ବାୟଁ ହାତରେ ଆସନ ଦେଲେ।
ତଥୈଵ ଜାନୁସଂସ୍ଥେନ କରେଣୈକେନ ତାନ୍ ପିତୄନ୍ ଵାରାହଃ ପିତୃଵିପ୍ରାଣାମ୍ ଆଯାନ୍ତୁ ନ ଇତୀରଯନ୍
ଏହିପରି, ବରାହ ଏକ ହାତ ଜାଙ୍ଘା ଉପରେ ରଖି, ପିତୃମାନେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆସନ୍ତୁ ବୋଲି ଡାକିଲେ।
ଅପହତେତ୍ଯ୍ ଉଵାଚୈଵ ରକ୍ଷଣଂ ଚାପସଵ୍ଯତଃ କୃତ୍ଵା ଚାଵାହନଂ ଚକ୍ରେ ପିତୄଣାଂ ନାମଗୋତ୍ରତଃ
'ଅପହତ' ବୋଲି କହି, ବାୟଁ ପାଖରୁ ସୁରକ୍ଷା କରି, ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଡାକିଲେ।
ତତ୍ ପିତରୋ ମନୋଜରାନ୍ ଆଗଚ୍ଛତ ଇତୀରଯନ୍ ସଂଵତ୍ସରୈର୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉଦୀର୍ଯ ତତୋ ଽର୍ଘ୍ଯଂ ତେଷୁ ଵିନ୍ଯସେତ୍
'ମନରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପିତୃମାନେ ଆସନ୍ତୁ' ବୋଲି ବର୍ଷ ଉଲ୍ଲେଖ କରି, ପରେ ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ରଖିଲେ।
ଯାସ୍ ତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ଯ୍ ଅମୃତା ଵାଚୋ ଯନ୍ ମୈତି ଚ ପିତୁଃ ପିତୁଃ ଯନ୍ ମେ ପିତାମହାଇତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଦଦାଵ୍ ଅର୍ଘ୍ଯଂ ପିତାମହ
'ଏହା ମୋର ପିତା, ପିତାଙ୍କର ପିତା ପାଇଁ' ଏହି ଅମୃତ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପିତାମହଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଲେ।
ଯନ୍ ମେ ପ୍ରପିତାମହାଇତି ଦଦୌ ଚ ପ୍ରପିତାମହେ କୁଶଗନ୍ଧତିଲୋନ୍ମିଶ୍ରଂ ସପୁଷ୍ପମ୍ ଅପସଵ୍ଯତଃ
'ଏହା ମୋର ପ୍ରପିତାମହ ପାଇଁ' ବୋଲି, କୁଶ, ତିଳ ଓ ଫୁଲ ମିଶାଇ ବାୟଁ ପାଖରୁ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ତଦ୍ଵନ୍ ମାତାମହେଭ୍ଯସ୍ ତୁ ଵିଧିଂ ଚକ୍ରେ ଜନାର୍ଦନଃ ତାନ୍ ଅର୍ଚ୍ଯ ଭୂଯୋ ଗନ୍ଧାଦ୍ଯୈର୍ ଧୂପଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ତୁ ଭକ୍ତିତଃ
ଏହିପରି ଭାବେ ଜନାର୍ଦନ ମାତାମହମାନେ ପାଇଁ କ୍ରିୟା କଲେ, ସେମାନେଙ୍କୁ ପୁଣି ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଧୂପ ଦେଇ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କଲେ।
ଆଦିତ୍ଯା ଵସଵୋ ରୁଦ୍ରା ଇତ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଚାର୍ଯ ଜଗତ୍ପ୍ରଭୁଃ ତତଶ୍ ଚାନ୍ନଂ ସମାଦାଯ ସର୍ପିସ୍ତିଲକୁଶାକୁଲମ୍
'ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସମ୍ସାରର ପ୍ରଭୁ ଘିଅ, ତିଳ ଓ କୁଶ ମିଶା ଅନ୍ନ ନେଲେ।
ଵିଧାଯ ପାତ୍ରେ ତଚ୍ ଚୈଵ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛତ୍ ତତୋ ମୁନୀନ୍ ଅଗ୍ନୌ କରିଷ୍ଯ ଇତି ତୈଃ କୁରୁଷ୍ଵେତି ଚ ଚୋଦିତଃ
ସେଠାରେ ପାତ୍ରରେ ସଜାଇ, ପରେ ମୁନିମାନେଙ୍କୁ 'ଏହାକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଦେବି କି?' ବୋଲି ପଚାରିଲେ, ସେମାନେ କୁରୁମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କରିବାକୁ କହିଲେ।
ଆହୁତିତ୍ରିତଯଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ ସୋମାଯାଗ୍ନେର୍ ଯମାଯ ଚ ଯେ ମାମକାଇତି ଚ ଜପେଦ୍ ଯଜୁଃସପ୍ତକମ୍ ଅଚ୍ଯୁତମ୍
ସେ ତିନିଟି ଆହୁତି ସୋମ, ଅଗ୍ନି ଓ ଯମଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାଇଁ ସାତଟି ଯଜୁର୍ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, 'ଏହା ମୋର' ବୋଲି ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ କହିବା ଦରକାର।
ହୁତାଵଶିଷ୍ଟଂ ଚ ଦଦୌ ନାମଗୋତ୍ରସମନ୍ଵିତମ୍ ତ୍ରିର୍ ଆହୁତିକମ୍ ଏକୈକଂ ପିତରଂ ତୁ ପ୍ରତି ଦ୍ଵିଜାଃ
ଯେଉଁ ହବିଷ୍ୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଥାଏ, ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର ସହିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପିତୃଙ୍କୁ ତିନିଟି ଆହୁତି ଦେବା ଦ୍ୱିଜମାନେ କରିଥିଲେ।
ଅତୋ ଽଵଶିଷ୍ଟମ୍ ଅନ୍ନାଦ୍ଯଂ ପିଣ୍ଡପାତ୍ରେ ତୁ ନିକ୍ଷିପେତ୍ ତତୋ ଽନ୍ନଂ ସରସଂ ସ୍ଵାଦୁ ଦଦୌ ପାଯସପୂର୍ଵକମ୍
ଏହିପରେ ଯେଉଁ ଅଂଶ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଥାଏ, ସେଗୁଡିକୁ ପିଣ୍ଡ ପାତ୍ରରେ ରଖିଦେଲେ। ତାପରେ ରସଭରା ଓ ମିଠା ଭାତ, ଛେନାପାଇଁ ପାୟସ ସହିତ, ଉପସ୍ଥାପନ କରାଗଲା।
ପ୍ରତ୍ଯଗ୍ରମ୍ ଏକଦା ସ୍ଵିନ୍ନମ୍ ଅପର୍ଯୁଷିତମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ଅଲ୍ପଶାକଂ ବହୁଫଲଂ ଷଡ୍ରସମ୍ ଅମୃତୋପମମ୍
ଏହି ଭୋଜନଟି ଏକଥରେ ପକାଯାଇଥିଲା, ତାଜା ଓ ଗରମ ଥିଲା, କେବେ ବାସି ନଥିଲା, ଉତ୍ତମ ଗୁଣର ଥିଲା, ଅଳ୍ପ ଶାକ ଓ ବହୁ ଫଳ ଥିଲା, ଛଅ ରସ ଥିଲା, ଏବଂ ଅମୃତ ସମାନ ଲାଗୁଥିଲା।
ଯଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ପ୍ରଦଦୌ ପିଣ୍ଡପାତ୍ରେ ପିତୄଂସ୍ ତଥା ଵେଦପୂର୍ଵଂ ପିତୃସ୍ଵନ୍ନମ୍ ଆଜ୍ଯପ୍ଲୁତଂ ମଧୂକ୍ଷିତମ୍
ଯେଉଁ ଭୋଜନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡ ପାତ୍ରରେ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ସେହିପରି ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦିଆଗଲା—ବେଦମନ୍ତ୍ର ପୂର୍ବକ ଘିଅ ଓ ମଧୁରେ ଭିଜାଇଥିବା ପିତୃଭୋଜନ।
ମନ୍ତ୍ରିତଂ ପୃଥିଵୀତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ମଧୁଵାତାତୃଚଂ ଜଗୌ ଭୁଞ୍ଜାନେଷୁ ତୁ ଵିପ୍ରେଷୁ ଜପନ୍ ଵୈ ମନ୍ତ୍ରପଞ୍ଚକମ୍
ସେ 'ପୃଥିବୀ' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ଓ 'ମଧୁବାତ' ଷ୍ଟୁତି ଗାଇଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ କରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ପଞ୍ଚମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ।
ଯତ୍ ତେ ପ୍ରକାରମ୍ ଆରଭ୍ଯ ନାଧିକଂ ତେ ତତୋ ଜଗୌ ତ୍ରିମଧୁ ତ୍ରିସୁପର୍ଣଂ ଚ ବୃହଦାରଣ୍ଯକଂ ତଥା
ଯେପରି ନିୟମ ଅଛି, ତାଠାରୁ ଅଧିକ କିଛି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେନି; ସେ 'ତ୍ରିମଧୁ', 'ତ୍ରିସୁପର୍ଣ୍ଣ' ଓ 'ବୃହଦାରଣ୍ୟକ' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
ଜଜାପ ଵୈଷାଂ ଜାପ୍ଯଂ ତୁ ସୂକ୍ତଂ ସୌରଂ ସପୌରୁଷମ୍ ଭୁକ୍ତଵତ୍ସୁ ଚ ଵିପ୍ରେଷୁ ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୃପ୍ତା ସ୍ଥ ଇତ୍ଯ୍ ଉତ
ସେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଜପ, ସାବିତ୍ରୀ ସୂକ୍ତ ଓ ପୁରୁଷ ସୂକ୍ତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ ସମାପ୍ତ କଲାପରେ, ସେ ପଚାରିଲେ—'ଆପଣମାନେ ତୃପ୍ତ ହେଲେ କି?'
ତୃପ୍ତାଃ ସ୍ମେତି ସକୃତ୍ ତୋଯଂ ଦଦୌ ମୌନଵିମୋଚନମ୍ ପିଣ୍ଡପାତ୍ରଂ ସମାଦାଯ ଚ୍ଛାଯାଯୈ ପ୍ରଦଦୌ ତତଃ
ସେମାନେ 'ଆମେ ତୃପ୍ତ' ବୋଲି କହିଲେ, ସେ ଏକଥର ପାଣି ଦେଲେ, ଯାହା ମୌନ ଭଙ୍ଗର ସଙ୍କେତ; ପିଣ୍ଡ ପାତ୍ର ନେଇ, ଏହାକୁ ଛାୟାକୁ ଦାନ କଲେ।
ସା ତଦ୍ ଅନ୍ନଂ ଦ୍ଵିଧା କୃତ୍ଵା ତ୍ରିଧୈକୈକମ୍ ଅଥାକରୋତ୍ ଵାରାହୋ ଭୂମ୍ ଅଥୋଲ୍ଲିଖ୍ଯ ସମାଚ୍ଛାଦ୍ଯ କୁଶୈର୍ ଅପି
ସେ ଏହି ଭୋଜନକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କଲେ, ପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଗକୁ ତିନିଟି ଭାଗ କଲେ; ବରାହ ଭଳି ଭୂମିରେ ଚିହ୍ନ କରି, କୁଶ ଘାସରେ ଢାକିଦେଲେ।
ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ରାନ୍ କୁଶାନ୍ କୃତ୍ଵା ତେଷାମ୍ ଉପରି ଚାସନମ୍ ସତିଲେଷୁ ସମୂଲେଷୁ କୁଶେଷ୍ଵ୍ ଏଵ ତୁ ସଂଶ୍ରଯଃ
ସେ କୁଶ ଘାସକୁ ଦକ୍ଷିଣ ମୁହଁ କରି ରଖିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆସନ ଦେଲେ; ତିଳ ଓ ମୂଳ ସହିତ କୁଶ ଉପରେ ଦାନ କଲେ।
ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପାଦିକଂ କୃତ୍ଵା ତତଃ ପିଣ୍ଡଂ ତୁ ଭକ୍ତିତଃ ପୃଥିଵୀ ଦଧୀର୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ତତଃ ପିଣ୍ଡଂ ପ୍ରଦତ୍ତଵାନ୍
ସେ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲ ଦେଇ, ଭକ୍ତିଭାବରେ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କଲେ; 'ପୃଥିବୀ ଏହାକୁ ଧାରଣ କରୁ' ବୋଲି କହି, ପିଣ୍ଡ ଦେଲେ।
ପିତାମହାଃ ପ୍ରପିତାମହାସ୍ ତଥେତି ଚାନ୍ତରିକ୍ଷତଃ ମାତାମହାନାମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଦଦୌ ପିଣ୍ଡାନ୍ ସ ଶୂକରଃ
ପିତାମହ ଓ ପ୍ରପିତାମହମାନେ ଆକାଶରୁ 'ତଥା ହେଉ' ବୋଲି କହିଲେ; ସେ ଏଭଳି ମାତାମହମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କଲେ।
ପିଣ୍ଡନିର୍ଵାପଣୋଚ୍ଛିଷ୍ଟମ୍ ଅନ୍ନଂ ଲେପଭୁଜେଷ୍ଵ୍ ଅଦାତ୍ ଏତଦ୍ ଵଃ ପିତର୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଦଦୌ ଵାସାଂସି ଭକ୍ତିତଃ
ପିଣ୍ଡ ଦାନର ଅବଶିଷ୍ଟ ଭୋଜନ ଯେଉଁମାନେ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଖାନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ଦେଲେ; 'ଏହା ଆପଣଙ୍କ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ' ବୋଲି କହି, ଭକ୍ତିଭାବରେ ବସ୍ତ୍ର ଦେଲେ।
ଦ୍ଵ୍ଯଙ୍ଗୁଲଜାନି ଶୁକ୍ଲାନି ଧୌତାନ୍ଯ୍ ଅଭିନଵାନି ଚ ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପାଦିକଂ ଦତ୍ତ୍ଵା କୃତ୍ଵା ଚୈଷାଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାମ୍
ସେ ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଠି ଚଉଡ଼ା, ଧୋଇଥିବା ଏବଂ ନୂଆ ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ଦେଲେ; ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲ ଦେଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ।
ଆଚମ୍ଯାଚାମଯେଦ୍ ଵିପ୍ରାନ୍ ପୈତ୍ରାନ୍ ଆଦୌ ତତଃ ସୁରାନ୍ ତତସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଭ୍ଯୁକ୍ଷ୍ଯ ତାଂ ଭୂମିଂ ଦତ୍ତ୍ଵାପଃ ସୁମନୋକ୍ଷତାନ୍
ପାଣି ପିଇ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରଥମେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ, ପରେ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ପାଣି ପିଇବାକୁ କହିଲେ; ତାପରେ ସେ ଭୂମିକୁ ଛିଟିଏଇ, ଫୁଲ ଦେଇ ପାଣି ଦେଲେ।