ସର୍ଵକାମସମାଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରେତ୍ଯ ଚାପ୍ଯ୍ ଅଶ୍ନୁତେ ସୁଖମ୍ ଏଵଂ କର୍ମସମାଯୁକ୍ତୋ ରମତେ ଵିଗତଜ୍ଵରଃ
ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ସହିତ, ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ। ଏପରି କର୍ମରେ ଯୁକ୍ତ ଥିବା ଲୋକ ଦୁଃଖ ଛାଡି ଆନନ୍ଦରେ ବସେ।
ରୂପଵାନ୍ କୀର୍ତିମାଂଶ୍ ଚୈଵ ଧନଵାଂଶ୍ ଚୋପଜାଯତେ ଏତଦ୍ ଵଃ ସର୍ଵମ୍ ଆଖ୍ଯାତମ୍ ଅନ୍ନଦାନଫଲଂ ମହତ୍ ମୂଲମ୍ ଏତତ୍ ତୁ ଧର୍ମାଣାଂ ପ୍ରଦାନାନାଂ ଚ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ସେ ଶୁଭ୍ର ଦେହୀ, ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ଓ ଧନୀ ହୁଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଦାନର ମହାଫଳ ତୁମକୁ କୁହିଲି। ଏହା ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଓ ଦାନର ମୂଳ, ହେ ଦ୍ୱିଜଗଣ।
ପରଲୋକଗତାନାଂ ତୁ ସ୍ଵକର୍ମସ୍ଥାନଵାସିନାମ୍ ତେଷାଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କଥଂ ଜ୍ଞେଯଂ ପୁତ୍ରୈଶ୍ ଚାନ୍ଯୈଶ୍ ଚ ବନ୍ଧୁଭିଃ
ଯେଉଁମାନେ ପରଲୋକକୁ ଗଲେ ଏବଂ ନିଜ କର୍ମଫଳ ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ଥାନରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟମାନେ କିପରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବେ ବୋଲି ବୁଝିବେ?
ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଜଗନ୍ନାଥଂ ଵାରାହଂ ଲୋକଭାଵନମ୍ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶ୍ରାଦ୍ଧକଲ୍ପଂ ଯଥୋଦିତମ୍
ଜଗନ୍ନାଥ ଓ ବିଶ୍ୱସୃଷ୍ଟିକାରୀ ବରାହଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଏବେ ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଧି ଯଥାବିଧି କୁହିବି।
ପୁରା କୋକାଜଲେ ମଗ୍ନାନ୍ ପିତୄନ୍ ଉଦ୍ଧୃତଵାନ୍ ଵିଭୁଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵା ତଦା ଦେଵୋ ଯଥା ତତ୍ର ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ପୁରୁଣା ଦିନରେ, କୋକା ଜଳରେ ଡୁବିଥିବା ପିତୃମାନେ, ଭଗବାନ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବମାନେ ତାହାଁଠି କରିଥିଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
କିମର୍ଥଂ ତେ ତୁ କୋକାଯାଂ ନିମଗ୍ନାଃ ପିତରୋ ଽମ୍ଭସି କଥଂ ତେନୋଦ୍ଧୃତାସ୍ ତେ ଵୈ ଵାରାହେଣ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
କେଉଁ କାରଣରେ ତୁମ ପିତୃମାନେ କୋକା ନଦୀରେ ଜଳରେ ଡୁବିଥିଲେ? ବରାହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ କିପରି ଉଦ୍ଧାର ହେଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ?
ତସ୍ମିନ୍ କୋକାମୁଖେ ତୀର୍ଥେ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଫଲପ୍ରଦେ ଶ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମହେ ବ୍ରୂହି ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ନଃ
ସେହି କୋକାମୁଖ ତୀର୍ଥରେ, ଯେଉଁଠି ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ମିଳେ, ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ଦୟାକରି କୁହ, କାରଣ ଆମର ଅତି ଉତ୍ସୁକତା ଅଛି।
ତ୍ରେତାଦ୍ଵାପରଯୋଃ ସଂଧୌ ପିତରୋ ଦିଵ୍ଯମାନୁଷାଃ ପୁରା ମେରୁଗିରେଃ ପୃଷ୍ଠେ ଵିଶ୍ଵୈର୍ ଦେଵୈଃ ସହ ସ୍ଥିତାଃ
ତ୍ରେତା ଓ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ସଂଧିକାଳରେ, ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟ ମିଶିତ ପିତୃମାନେ, ପୂର୍ବେ ମେରୁ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ତେଷାଂ ସମୁପଵିଷ୍ଟାନାଂ ପିତୄଣାଂ ସୋମସଂଭଵା କନ୍ଯା କାନ୍ତିମତୀ ଦିଵ୍ଯା ପୁରତଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ସ୍ଥିତା ତାମ୍ ଊଚୁଃ ପିତରୋ ଦିଵ୍ଯା ଯେ ତତ୍ରାସନ୍ ସମାଗତାଃ
ସେମାନେ ବସିଥିବାବେଳେ, ସୋମବଂଶୀ ଏକ ଦିବ୍ୟ ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟା ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ କରି ଦଢ଼ିଥିଲେ। ସେଠାରେ ଥିବା ଦିବ୍ୟ ପିତୃମାନେ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
କାସି ଭଦ୍ରେ ପ୍ରଭୁଃ କୋ ଵା ଭଵତ୍ଯା ଵକ୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି
ତୁମେ କିଏ, ହେ ଭଦ୍ରେ? ତୁମର ପ୍ରଭୁ କିଏ? ଆମକୁ କୁହିବା ଉଚିତ।
ସା ପ୍ରୋଵାଚ ପିତୄନ୍ ଦେଵାନ୍ କଲା ଚାନ୍ଦ୍ରମସୀତି ହ ପ୍ରଭୁତ୍ଵେ ଭଵତାମ୍ ଏଵ ଵରଯାମି ଯଦୀଚ୍ଛଥ
ସେ ପିତୃମାନେ ଓ ଦେବମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ କଳା, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କନ୍ୟା। ଯଦି ଆପଣମାନେ ଚାହାନ୍ତି, ମୁଁ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ବାଛିଲି।'
ଊର୍ଜା ନାମାସ୍ତି ପ୍ରଥମଂ ସ୍ଵଧା ଚ ତଦନନ୍ତରମ୍ ଭଵଦ୍ଭିଶ୍ ଚାଦ୍ଯୈଵ କୃତଂ ନାମ କୋକେତି ଭାଵିତମ୍
'ଉର୍ଜା ମୋର ପ୍ରଥମ ନାମ, ପରେ ସ୍ୱଧା। ଆଜି ଆପଣମାନେ ମୋତେ କୋକା ନାମ ଦେଇଛନ୍ତି।'
ତେ ହି ତସ୍ଯା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପିତରୋ ଦିଵ୍ଯମାନୁଷାଃ ତସ୍ଯା ମୁଖଂ ନିରୀକ୍ଷନ୍ତୋ ନ ତୃପ୍ତିମ୍ ଅଧିଜଗ୍ମିରେ
ସେମାନେ ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦେବତା ଓ ମାନବ ପିତୃଗଣ ତାଙ୍କର ମୁହଁକୁ ଦେଖି ଦେଖି, କେବେ ତୃପ୍ତି ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ଵିଶ୍ଵେଦେଵାଶ୍ ଚ ତାଞ୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କନ୍ଯାମୁଖନିରୀକ୍ଷକାନ୍ ଯୋଗଚ୍ଯୁତାନ୍ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯୈଵ ଵିହାଯ ତ୍ରିଦିଵଂ ଗତାଃ
ବିଶ୍ୱଦେବମାନେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ପିତୃମାନେ ସେଇ କନ୍ୟାଙ୍କର ମୁହଁକୁ ଦେଖିବାରେ ଲାଗିଛନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କର ଧ୍ୟାନ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି। ସେମାନେ ସେଠାରୁ ଛାଡ଼ି ଦେବଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଭଗଵାନ୍ ଅପି ଶୀତାଂଶୁର୍ ଊର୍ଜାଂ ନାପଶ୍ଯଦ୍ ଆତ୍ମଜାମ୍ ସମାକୁଲମନା ଦଧ୍ଯୌ କ୍ଵ ଗତେତି ମହାଯଶାଃ
ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଊର୍ଜାକୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ମନେ ଅତି ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ ଏବଂ ଭାବିଲେ—'ସେ କେଉଁଠି ଗଲେ?'
ସ ଵିଵେଦ ତଦା ସୋମଃ ପ୍ରାପ୍ତାଂ ପିତୄଂଶ୍ ଚ କାମତଃ ତୈଶ୍ ଚାଵଲୋକିତାଂ ହାର୍ଦାତ୍ ସ୍ଵୀକୃତାଂ ଚ ତପୋବଲାତ୍
ତାପରେ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ବୁଝିପାରିଲେ ଯେ, ପିତୃମାନେ ଆସକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି, ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇଛନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ହୃଦୟରେ ରଖିଛନ୍ତି।
ତତଃ କ୍ରୋଧପରୀତାତ୍ମା ପିତୄଞ୍ ଶଶଧରୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ଶଶାପ ନିପତିଷ୍ଯଧ୍ଵଂ ଯୋଗଭ୍ରଷ୍ଟା ଵିଚେତସଃ
ତାପରେ, ରୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ପିତୃମାନେଠାରେ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଧ୍ୟାନ ଭଙ୍ଗ କରିଛ, ମନ ହାରିଛ; ଏବେ ତୁମେ ତଳକୁ ପଡ଼ିବ।'
ଯସ୍ମାଦ୍ ଅଦତ୍ତାଂ ମତ୍କନ୍ଯାଂ କାମଯଧ୍ଵଂ ସୁବାଲିଶାଃ ଯସ୍ମାଦ୍ ଧୃତଵତୀ ଚେଯଂ ପତୀନ୍ ପିତୃମତୀ ସତୀ
ଯେହେତୁ ତୁମେ, ମୂଢ଼ମନେ, ମୋ କନ୍ୟାକୁ ଅପ୍ରାପ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଆକାଂକ୍ଷା କରିଛ, ଏବଂ ଏହି ସତୀ କନ୍ୟା ପିତା ଜୀବିତ ଥିବାବେଳେ ପତିମାନେ ଗ୍ରହଣ କରିଛି—
ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରା ଧର୍ମମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ତସ୍ମାଦ୍ ଭଵତୁ ନିମ୍ନଗା କୋକେତି ପ୍ରଥିତା ଲୋକେ ଶିଶିରାଦ୍ରିସମାଶ୍ରିତା
ସେ ନିଜ ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ି, ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇ, ଏବେ ଜଗତରେ 'କୋକା' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ପ୍ରବାହମାନ ନଦୀ ହେଉ, ଯାହା ହିମପର୍ବତର ଛାୟାରେ ରହିଛି।
ଇତ୍ଥଂ ଶପ୍ତାଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରମସା ପିତରୋ ଦିଵ୍ଯମାନୁଷାଃ ଯୋଗଭ୍ରଷ୍ଟା ନିପତିତା ହିମଵତ୍ପାଦଭୂତଲେ
ଏଭଳି ଭାବେ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କ ଶାପରେ, ଦେବ ଓ ମାନବ ପିତୃମାନେ ଧ୍ୟାନ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ, ହିମବନ୍ତ ପାଦପୀଠରେ ତଳକୁ ପଡ଼ିଲେ।
ଊର୍ଜା ତତ୍ରୈଵ ପତିତା ଗିରିରାଜସ୍ଯ ଵିସ୍ତୃତେ ପ୍ରସ୍ଥେ ତୀର୍ଥଂ ସମାସାଦ୍ଯ ସପ୍ତସାମୁଦ୍ରମ୍ ଉତ୍ତମମ୍
ଉର୍ଜା ସେଠାରେ, ପର୍ବତର ଏକ ବିସ୍ତୃତ ପ୍ରସ୍ଥରେ ପଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ସପ୍ତ ସାଗର ଥିବା ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
କୋକା ନାମ ତତୋ ଵେଗାନ୍ ନଦୀ ତୀର୍ଥଶତାକୁଲା ପ୍ଲାଵଯନ୍ତୀ ଗିରେଃ ଶୃଙ୍ଗଂ ସର୍ପଣାତ୍ ତୁ ସରିତ୍ ସ୍ମୃତା
ସେଠାରୁ, 'କୋକା' ନାମର ତୀବ୍ର ପ୍ରବାହ ନଦୀ, ଶତଶଃ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପର୍ବତର ଶୃଙ୍ଗକୁ ବୁଡ଼ାଇଦେଲା; ପ୍ରବାହିତ ହେବାରୁ ସେ ନଦୀ ଭାବେ ପରିଚିତ।
ଅଥ ତେ ପିତରୋ ଵିପ୍ରା ଯୋଗହୀନା ମହାନଦୀମ୍ ଦଦୃଶୁଃ ଶୀତସଲିଲାଂ ନ ଵିଦୁସ୍ ତାଂ ସୁଲୋଚନାମ୍
ତାପରେ, ସେ ପିତୃମାନେ ଧ୍ୟାନ ହୀନ ହୋଇ, ଶୀତଳ ଜଳର ଏହି ବଡ଼ ନଦୀକୁ ଦେଖିଲେ, ମୁନିବରମାନେ, କିନ୍ତୁ ସେ ସୁନୟନୀକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତସ୍ ତୁ ଗିରିରାଡ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପିତୄଂସ୍ ତାଂସ୍ ତୁ କ୍ଷୁଧାର୍ଦିତାନ୍ ବଦରୀମ୍ ଆଦିଦେଶାଥ ଧେନୁଂ ଚୈକାଂ ମଧୁସ୍ରଵାମ୍
ତାପରେ ପର୍ବତରାଜ ଦେଖିଲେ ଯେ, ପିତୃମାନେ ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ, ସେ ଏକ ବଦରି ଗଛ ଓ ଏକ ମଧୁ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଈକୁ ଦେଖାଇଲେ।
କ୍ଷୀରଂ ମଧୁ ଚ ତଦ୍ ଦିଵ୍ଯଂ କୋକାମ୍ଭୋ ବଦରୀଫଲମ୍ ଇଦଂ ଗିରିଵରେଣୈଷାଂ ପୋଷଣାଯ ନିରୂପିତମ୍
ଦୁଧ, ମଧୁ, କୋକା ନଦୀର ଜଳ ଓ ବଦରି ଫଳ—ଏହି ସବୁ ପର୍ବତରାଜ ତାଙ୍କର ପୋଷଣ ପାଇଁ ଦେଇଥିଲେ।
ତଯା ଵୃତ୍ତ୍ଯା ତୁ ଵସତାଂ ପିତୄଣାଂ ମୁନିସତ୍ତମାଃ ଦଶ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଯଯୁର୍ ଏକମ୍ ଅହୋ ଯଥା
ଏହି ଉପାୟରେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପିତୃମାନେ ସେଠାରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ରହିଲେ, ଯେପରି ଏକ ଦିନ ହେଉ।
ଏଵଂ ଲୋକେ ଵିପିତରି ତଥୈଵ ଵିଗତସ୍ଵଧେ ଦୈତ୍ଯା ବଭୂଵୁର୍ ବଲିନୋ ଯାତୁଧାନାଶ୍ ଚ ରାକ୍ଷସାଃ
ଏଭଳି ଭାବେ, ପିତୃମାନେ ତଳକୁ ପଡ଼ିଲେ ଓ ସ୍ୱଧା ନାଷ୍ଟ ହେଲା, ତେବେ ଦୈତ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯାତୁଧାନ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।
ତେ ତାନ୍ ପିତୃଗଣାନ୍ ଦୈତ୍ଯା ଯାତୁଧାନାଶ୍ ଚ ଵେଗିତାଃ ଵିଶ୍ଵୈର୍ ଦେଵୈର୍ ଵିରହିତାନ୍ ସର୍ଵତଃ ସମୁପାଦ୍ରଵନ୍
ସେଇ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଯାତୁଧାନମାନେ, ତୀବ୍ର ଓ ଦ୍ରୁତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ପିତୃମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଦୈତେଯାନ୍ ଯାତୁଧାନାଂଶ୍ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵାପତତୋ ଦ୍ଵିଜାଃ କୋକାତଟସ୍ଥାମ୍ ଉତ୍ତୁଙ୍ଗାଂ ଶିଲାଂ ତେ ଜଗୃହୂ ରୁଷା
ଦୈତ୍ୟ ଓ ଯାତୁଧାନମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବା ଦେଖି, ପିତୃମାନେ କ୍ରୋଧରେ, କୋକା ନଦୀର କୂଳରେ ଥିବା ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଶିଳା ଧରିଲେ।
ଗୃହୀତାଯାଂ ଶିଲାଯାଂ ତୁ କୋକା ଵେଗଵତୀ ପିତୄନ୍ ଛାଦଯାମ୍ ଆସ ତୋଯେନ ପ୍ଲାଵଯନ୍ତୀ ହିମାଚଲମ୍
ସେମାନେ ଶିଳା ଧରିଥିବାବେଳେ, ତୀବ୍ର ପ୍ରବାହ ଥିବା କୋକା ନଦୀ ତାଙ୍କୁ ଜଳରେ ଢାକିଦେଲା, ହିମାଳୟ ପର୍ବତକୁ ବୁଡ଼ାଇଦେଲା।