ଅନ୍ନଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜାତିଭ୍ଯଃ ଶୂଦ୍ରଃ ପାପାତ୍ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ଔରସେନ ବଲେନାନ୍ନମ୍ ଅର୍ଜଯିତ୍ଵା ଵିହିଂସକଃ
ଏକ ଶୂଦ୍ର ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ ଅନ୍ନ ଦେଲେ, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ଯଦିଓ ସେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ କ୍ଷତିକାରକ ଉପାୟରେ ଏହା ଅର୍ଜନ କରିଥାଏ।
ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ନ ସ ଦୁର୍ଗାଣି ସେଵତେ ନ୍ଯାଯେନାଵାପ୍ତମ୍ ଅନ୍ନଂ ତୁ ନରୋ ହର୍ଷସମନ୍ଵିତଃ
ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଅନ୍ନ ଦେଉଛି, ସେ କେବେ କଷ୍ଟ ଦେଖିନଥାଏ। ଯିଏ ଆନନ୍ଦ ସହିତ ନ୍ୟାୟରେ ଅର୍ଜିତ ଅନ୍ନ ଦେଉଛି।
ଦ୍ଵିଜେଭ୍ଯୋ ଵେଦଵୃଦ୍ଧେଭ୍ଯୋ ଦତ୍ତ୍ଵା ପାପାତ୍ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ଅନ୍ନମ୍ ଊର୍ଜସ୍କରଂ ଲୋକେ ଦତ୍ତ୍ଵୋର୍ଜସ୍ଵୀ ଭଵେନ୍ ନରଃ
ଦ୍ୱିଜମାନେ, ବିଶେଷକରି ବେଦରେ ପ୍ରବୀଣ ମାନେ ପାଇଁ ଅନ୍ନ ଦେଲେ, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଏହି ଲୋକରେ ଶକ୍ତିଦାୟକ ଅନ୍ନ ଦେଲେ, ଦାତା ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ।
ସତାଂ ପନ୍ଥାନମ୍ ଆଵୃତ୍ଯ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ଦାନଵିଦ୍ଭିଃ କୃତଃ ପନ୍ଥା ଯେନ ଯାନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ
ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ପଥ ଅନୁସରିଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଯେଉଁମାନେ ଦାନର ମୂଲ୍ୟ ବୁଝନ୍ତି, ସେମାନେ ଯେଉଁ ପଥ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି, ତାହାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଅନୁସରନ୍ତି।
ତେଷ୍ଵ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନ୍ନସ୍ଯ ଦାତାରସ୍ ତେଭ୍ଯୋ ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ ସର୍ଵାଵସ୍ଥଂ ମନୁଷ୍ଯେଣ ନ୍ଯାଯେନାନ୍ନମ୍ ଉପାର୍ଜିତମ୍
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଧର୍ମ ସଦା ସ୍ଥାୟୀ ଅଟୁଟ ରହେ। ମଣିଷ ଯେଉଁଠି ନ୍ୟାୟ ଭାବରେ ଖାଦ୍ୟ ଉପାର୍ଜନ କରେ, ସେଠି ସମସ୍ତ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଏହା ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
କାର୍ଯାନ୍ ନ୍ଯାଯାଗତଂ ନିତ୍ଯମ୍ ଅନ୍ନଂ ହି ପରମା ଗତିଃ ଅନ୍ନସ୍ଯ ହି ପ୍ରଦାନେନ ନରୋ ଯାତି ପରାଂ ଗତିମ୍
ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ନ୍ୟାୟ ଭାବରେ ମିଳେ, ସେଠି ସବୁବେଳେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଖାଦ୍ୟ ଦାନ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାର୍ଗ। ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କଲେ ମଣିଷ ଉଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ସର୍ଵକାମସମାଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରେତ୍ଯ ଚାପ୍ଯ୍ ଅଶ୍ନୁତେ ସୁଖମ୍ ଏଵଂ ପୁଣ୍ଯସମାଯୁକ୍ତୋ ନରଃ ପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ, ସେଉଁଠି ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ। ଏପରି ଯେଉଁ ଲୋକ ପୁଣ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଅନ୍ନଂ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯମ୍ ଅନ୍ଯାଯପରିଵର୍ଜିତମ୍ ଯସ୍ ତୁ ପ୍ରାଣାହୁତୀପୂର୍ଵମ୍ ଅନ୍ନଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଗୃହୀ ସଦା
ସେହିପାଇଁ ଅନ୍ୟାୟ ଛାଡି ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଯେ ଗୃହସ୍ଥ ପ୍ରାଣାହୁତି ଦେଇ ପରେ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ସଦା ନ୍ୟାୟ ରାସ୍ତାରେ ଚାଲେ।
ଅଵନ୍ଧ୍ଯଂ ଦିଵସଂ କୁର୍ଯାଦ୍ ଅନ୍ନଦାନେନ ମାନଵଃ ଭୋଜଯିତ୍ଵା ଶତଂ ନିତ୍ଯଂ ନରୋ ଵେଦଵିଦାଂ ଵରମ୍
ମଣିଷ ଦିନକୁ ଫଳଦାୟକ କରିବା ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ଶତଜନଙ୍କୁ, ବିଶେଷକରି ବେଦଜ୍ଞ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଏ, ସେ ଅତି ମହତ୍ ଫଳ ପାଏ।
ନ୍ଯାଯଵିଦ୍ଧର୍ମଵିଦୁଷାମ୍ ଇତିହାସଵିଦାଂ ତଥା ନ ଯାତି ନରକଂ ଘୋରଂ ସଂସାରଂ ନ ଚ ସେଵତେ
ନ୍ୟାୟ, ଧର୍ମ ଓ ପୁରାତନ କଥା ଜାଣିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଯିଏ ଦାନ କରେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଯାଏ ନାହିଁ, ସଂସାର ଦୁଃଖରେ ମୁଝି ନାହିଁ।
ସର୍ଵକାମସମାଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରେତ୍ଯ ଚାପ୍ଯ୍ ଅଶ୍ନୁତେ ସୁଖମ୍ ଏଵଂ କର୍ମସମାଯୁକ୍ତୋ ରମତେ ଵିଗତଜ୍ଵରଃ
ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ସହିତ, ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ। ଏପରି କର୍ମରେ ଯୁକ୍ତ ଥିବା ଲୋକ ଦୁଃଖ ଛାଡି ଆନନ୍ଦରେ ବସେ।
ରୂପଵାନ୍ କୀର୍ତିମାଂଶ୍ ଚୈଵ ଧନଵାଂଶ୍ ଚୋପଜାଯତେ ଏତଦ୍ ଵଃ ସର୍ଵମ୍ ଆଖ୍ଯାତମ୍ ଅନ୍ନଦାନଫଲଂ ମହତ୍ ମୂଲମ୍ ଏତତ୍ ତୁ ଧର୍ମାଣାଂ ପ୍ରଦାନାନାଂ ଚ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ସେ ଶୁଭ୍ର ଦେହୀ, ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ଓ ଧନୀ ହୁଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଦାନର ମହାଫଳ ତୁମକୁ କୁହିଲି। ଏହା ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଓ ଦାନର ମୂଳ, ହେ ଦ୍ୱିଜଗଣ।
ପରଲୋକଗତାନାଂ ତୁ ସ୍ଵକର୍ମସ୍ଥାନଵାସିନାମ୍ ତେଷାଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କଥଂ ଜ୍ଞେଯଂ ପୁତ୍ରୈଶ୍ ଚାନ୍ଯୈଶ୍ ଚ ବନ୍ଧୁଭିଃ
ଯେଉଁମାନେ ପରଲୋକକୁ ଗଲେ ଏବଂ ନିଜ କର୍ମଫଳ ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ଥାନରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟମାନେ କିପରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବେ ବୋଲି ବୁଝିବେ?
ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଜଗନ୍ନାଥଂ ଵାରାହଂ ଲୋକଭାଵନମ୍ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶ୍ରାଦ୍ଧକଲ୍ପଂ ଯଥୋଦିତମ୍
ଜଗନ୍ନାଥ ଓ ବିଶ୍ୱସୃଷ୍ଟିକାରୀ ବରାହଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଏବେ ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଧି ଯଥାବିଧି କୁହିବି।
ପୁରା କୋକାଜଲେ ମଗ୍ନାନ୍ ପିତୄନ୍ ଉଦ୍ଧୃତଵାନ୍ ଵିଭୁଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵା ତଦା ଦେଵୋ ଯଥା ତତ୍ର ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ପୁରୁଣା ଦିନରେ, କୋକା ଜଳରେ ଡୁବିଥିବା ପିତୃମାନେ, ଭଗବାନ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବମାନେ ତାହାଁଠି କରିଥିଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
କିମର୍ଥଂ ତେ ତୁ କୋକାଯାଂ ନିମଗ୍ନାଃ ପିତରୋ ଽମ୍ଭସି କଥଂ ତେନୋଦ୍ଧୃତାସ୍ ତେ ଵୈ ଵାରାହେଣ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
କେଉଁ କାରଣରେ ତୁମ ପିତୃମାନେ କୋକା ନଦୀରେ ଜଳରେ ଡୁବିଥିଲେ? ବରାହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ କିପରି ଉଦ୍ଧାର ହେଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ?
ତସ୍ମିନ୍ କୋକାମୁଖେ ତୀର୍ଥେ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଫଲପ୍ରଦେ ଶ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମହେ ବ୍ରୂହି ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ନଃ
ସେହି କୋକାମୁଖ ତୀର୍ଥରେ, ଯେଉଁଠି ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ମିଳେ, ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ଦୟାକରି କୁହ, କାରଣ ଆମର ଅତି ଉତ୍ସୁକତା ଅଛି।
ତ୍ରେତାଦ୍ଵାପରଯୋଃ ସଂଧୌ ପିତରୋ ଦିଵ୍ଯମାନୁଷାଃ ପୁରା ମେରୁଗିରେଃ ପୃଷ୍ଠେ ଵିଶ୍ଵୈର୍ ଦେଵୈଃ ସହ ସ୍ଥିତାଃ
ତ୍ରେତା ଓ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ସଂଧିକାଳରେ, ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟ ମିଶିତ ପିତୃମାନେ, ପୂର୍ବେ ମେରୁ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ତେଷାଂ ସମୁପଵିଷ୍ଟାନାଂ ପିତୄଣାଂ ସୋମସଂଭଵା କନ୍ଯା କାନ୍ତିମତୀ ଦିଵ୍ଯା ପୁରତଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ସ୍ଥିତା ତାମ୍ ଊଚୁଃ ପିତରୋ ଦିଵ୍ଯା ଯେ ତତ୍ରାସନ୍ ସମାଗତାଃ
ସେମାନେ ବସିଥିବାବେଳେ, ସୋମବଂଶୀ ଏକ ଦିବ୍ୟ ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟା ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ କରି ଦଢ଼ିଥିଲେ। ସେଠାରେ ଥିବା ଦିବ୍ୟ ପିତୃମାନେ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
କାସି ଭଦ୍ରେ ପ୍ରଭୁଃ କୋ ଵା ଭଵତ୍ଯା ଵକ୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି
ତୁମେ କିଏ, ହେ ଭଦ୍ରେ? ତୁମର ପ୍ରଭୁ କିଏ? ଆମକୁ କୁହିବା ଉଚିତ।
ସା ପ୍ରୋଵାଚ ପିତୄନ୍ ଦେଵାନ୍ କଲା ଚାନ୍ଦ୍ରମସୀତି ହ ପ୍ରଭୁତ୍ଵେ ଭଵତାମ୍ ଏଵ ଵରଯାମି ଯଦୀଚ୍ଛଥ
ସେ ପିତୃମାନେ ଓ ଦେବମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ କଳା, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କନ୍ୟା। ଯଦି ଆପଣମାନେ ଚାହାନ୍ତି, ମୁଁ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ବାଛିଲି।'
ଊର୍ଜା ନାମାସ୍ତି ପ୍ରଥମଂ ସ୍ଵଧା ଚ ତଦନନ୍ତରମ୍ ଭଵଦ୍ଭିଶ୍ ଚାଦ୍ଯୈଵ କୃତଂ ନାମ କୋକେତି ଭାଵିତମ୍
'ଉର୍ଜା ମୋର ପ୍ରଥମ ନାମ, ପରେ ସ୍ୱଧା। ଆଜି ଆପଣମାନେ ମୋତେ କୋକା ନାମ ଦେଇଛନ୍ତି।'
ତେ ହି ତସ୍ଯା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପିତରୋ ଦିଵ୍ଯମାନୁଷାଃ ତସ୍ଯା ମୁଖଂ ନିରୀକ୍ଷନ୍ତୋ ନ ତୃପ୍ତିମ୍ ଅଧିଜଗ୍ମିରେ
ସେମାନେ ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦେବତା ଓ ମାନବ ପିତୃଗଣ ତାଙ୍କର ମୁହଁକୁ ଦେଖି ଦେଖି, କେବେ ତୃପ୍ତି ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ଵିଶ୍ଵେଦେଵାଶ୍ ଚ ତାଞ୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କନ୍ଯାମୁଖନିରୀକ୍ଷକାନ୍ ଯୋଗଚ୍ଯୁତାନ୍ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯୈଵ ଵିହାଯ ତ୍ରିଦିଵଂ ଗତାଃ
ବିଶ୍ୱଦେବମାନେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ପିତୃମାନେ ସେଇ କନ୍ୟାଙ୍କର ମୁହଁକୁ ଦେଖିବାରେ ଲାଗିଛନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କର ଧ୍ୟାନ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି। ସେମାନେ ସେଠାରୁ ଛାଡ଼ି ଦେବଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଭଗଵାନ୍ ଅପି ଶୀତାଂଶୁର୍ ଊର୍ଜାଂ ନାପଶ୍ଯଦ୍ ଆତ୍ମଜାମ୍ ସମାକୁଲମନା ଦଧ୍ଯୌ କ୍ଵ ଗତେତି ମହାଯଶାଃ
ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଊର୍ଜାକୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ମନେ ଅତି ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ ଏବଂ ଭାବିଲେ—'ସେ କେଉଁଠି ଗଲେ?'
ସ ଵିଵେଦ ତଦା ସୋମଃ ପ୍ରାପ୍ତାଂ ପିତୄଂଶ୍ ଚ କାମତଃ ତୈଶ୍ ଚାଵଲୋକିତାଂ ହାର୍ଦାତ୍ ସ୍ଵୀକୃତାଂ ଚ ତପୋବଲାତ୍
ତାପରେ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ବୁଝିପାରିଲେ ଯେ, ପିତୃମାନେ ଆସକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି, ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇଛନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ହୃଦୟରେ ରଖିଛନ୍ତି।
ତତଃ କ୍ରୋଧପରୀତାତ୍ମା ପିତୄଞ୍ ଶଶଧରୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ଶଶାପ ନିପତିଷ୍ଯଧ୍ଵଂ ଯୋଗଭ୍ରଷ୍ଟା ଵିଚେତସଃ
ତାପରେ, ରୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ପିତୃମାନେଠାରେ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଧ୍ୟାନ ଭଙ୍ଗ କରିଛ, ମନ ହାରିଛ; ଏବେ ତୁମେ ତଳକୁ ପଡ଼ିବ।'
ଯସ୍ମାଦ୍ ଅଦତ୍ତାଂ ମତ୍କନ୍ଯାଂ କାମଯଧ୍ଵଂ ସୁବାଲିଶାଃ ଯସ୍ମାଦ୍ ଧୃତଵତୀ ଚେଯଂ ପତୀନ୍ ପିତୃମତୀ ସତୀ
ଯେହେତୁ ତୁମେ, ମୂଢ଼ମନେ, ମୋ କନ୍ୟାକୁ ଅପ୍ରାପ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଆକାଂକ୍ଷା କରିଛ, ଏବଂ ଏହି ସତୀ କନ୍ୟା ପିତା ଜୀବିତ ଥିବାବେଳେ ପତିମାନେ ଗ୍ରହଣ କରିଛି—
ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରା ଧର୍ମମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ତସ୍ମାଦ୍ ଭଵତୁ ନିମ୍ନଗା କୋକେତି ପ୍ରଥିତା ଲୋକେ ଶିଶିରାଦ୍ରିସମାଶ୍ରିତା
ସେ ନିଜ ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ି, ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇ, ଏବେ ଜଗତରେ 'କୋକା' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ପ୍ରବାହମାନ ନଦୀ ହେଉ, ଯାହା ହିମପର୍ବତର ଛାୟାରେ ରହିଛି।
ଇତ୍ଥଂ ଶପ୍ତାଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରମସା ପିତରୋ ଦିଵ୍ଯମାନୁଷାଃ ଯୋଗଭ୍ରଷ୍ଟା ନିପତିତା ହିମଵତ୍ପାଦଭୂତଲେ
ଏଭଳି ଭାବେ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କ ଶାପରେ, ଦେବ ଓ ମାନବ ପିତୃମାନେ ଧ୍ୟାନ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ, ହିମବନ୍ତ ପାଦପୀଠରେ ତଳକୁ ପଡ଼ିଲେ।