ତସ୍ମାତ୍ ପାପାଗତୈର୍ ଅର୍ଥୈର୍ ନାନୁରଜ୍ଯେତ ପଣ୍ଡିତଃ ଧର୍ମ ଏକୋ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ସହାଯଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ
ଏହିପରି ଅପରାଧରେ ଆସିଥିବା ଧନରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଆସକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କେବଳ ଧର୍ମ ମାନବଙ୍କର ସହାୟ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।
ଲୋଭାନ୍ ମୋହାଦ୍ ଅନୁକ୍ରୋଶାଦ୍ ଭଯାଦ୍ ଵାଥ ବହୁଶ୍ରୁତଃ ନରଃ କରୋତ୍ଯ୍ ଅକାର୍ଯାଣି ପରାର୍ଥେ ଲୋଭମୋହିତଃ
ଲୋଭ, ମୋହ, ଦୟା କିମ୍ବା ଭୟରେ, କିମ୍ବା ବହୁ ଶିଖିଥିବା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଲୋଭ ଓ ମୋହରେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ମନୁଷ୍ୟ ଅନୁଚିତ କାମ କରେ।
ଧର୍ମଶ୍ ଚାର୍ଥଶ୍ ଚ କାମଶ୍ ଚ ତ୍ରିତଯଂ ଜୀଵତଃ ଫଲମ୍ ଏତତ୍ ତ୍ରଯମ୍ ଅଵାପ୍ତଵ୍ଯମ୍ ଅଧର୍ମପରିଵର୍ଜିତମ୍
ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ—ଏହି ତିନିଟି ଜୀବନର ଫଳ; ଏହି ତିନିଟି ଅଧର୍ମ ଛାଡି ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
ଶ୍ରୁତଂ ଭଗଵତୋ ଵାକ୍ଯଂ ଧର୍ମଯୁକ୍ତଂ ପରଂ ହିତମ୍ ଶରୀରନିଚଯଂ ଜ୍ଞାତୁଂ ବୁଦ୍ଧିର୍ ନୋ ଽତ୍ର ପ୍ରଜାଯତେ
ଭଗବାନଙ୍କର ଧର୍ମମୟ ଓ ଉତ୍ତମ ଉପଦେଶ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏଠାରେ ଶରୀରର ଗୁଣ ଜାଣିବାକୁ ମନ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏନା।
ମୃତଂ ଶରୀରଂ ହି ନୃଣାଂ ସୂକ୍ଷ୍ମମ୍ ଅଵ୍ଯକ୍ତତାଂ ଗତମ୍ ଅଚକ୍ଷୁର୍ଵିଷଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ କଥଂ ଧର୍ମୋ ଽନୁଗଚ୍ଛତି
ମୃତ ଶରୀର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଅପରିଚୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବା ପରେ, ଧର୍ମ କିପରି ସାଥ ଦେଇଯାଏ?
ପୃଥିଵୀ ଵାଯୁର୍ ଆକାଶମ୍ ଆପୋ ଜ୍ଯୋତିର୍ ମନୋନ୍ତରମ୍ ବୁଦ୍ଧିର୍ ଆତ୍ମା ଚ ସହିତା ଧର୍ମଂ ପଶ୍ଯନ୍ତି ନିତ୍ଯଦା
ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଆତ୍ମା—ଏମାନେ ସମେତ ସଦା ଧର୍ମକୁ ଦେଖନ୍ତି।
ପ୍ରାଣିନାମ୍ ଇହ ସର୍ଵେଷାଂ ସାକ୍ଷିଭୂତା ଦିଵାନିଶମ୍ ଏତୈଶ୍ ଚ ସହ ଧର୍ମୋ ହି ତଂ ଜୀଵମ୍ ଅନୁଗଚ୍ଛତି
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏମାନେ ଦିନ ଓ ରାତି ସାକ୍ଷୀ; ଏମାନେ ସହିତ ଧର୍ମ ଏହି ପ୍ରାଣୀକୁ ସାଥ ଦେଇଯାଏ।
ତ୍ଵଗ୍ ଅସ୍ଥି ମାଂସଂ ଶୁକ୍ରଂ ଚ ଶୋଣିତଂ ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଶରୀରଂ ଵର୍ଜଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଏତେ ଜୀଵିତେନ ଵିଵର୍ଜିତମ୍
ଚର୍ମ, ହାଡ଼, ମାଂସ, ଶୁକ୍ର ଓ ରକ୍ତ, ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ—ଏମାନେ ଜୀବନ ଛାଡି ଶରୀରକୁ ବିଦାୟ ଦେଇଯାନ୍ତି।
ତତୋ ଧର୍ମସମାଯୁକ୍ତଃ ସ ଜୀଵଃ ସୁଖମ୍ ଏଧତେ ଇହଲୋକେ ପରେ ଚୈଵ କିଂ ଭୂଯଃ କଥଯାମି ଵଃ
ଏହିପରେ ଧର୍ମରେ ଯୋଗ ଥିବା ଜୀବ ଏହି ଜଗତରେ ଓ ପରଲୋକରେ ଶୁଭ ଭାବରେ ଉନ୍ନତି ପାଉଛି; ଆଉ କଣ କହିବି?
ତଦ୍ ଦର୍ଶିତଂ ଭଗଵତା ଯଥା ଧର୍ମୋ ଽନୁଗଚ୍ଛତି ଏତତ୍ ତୁ ଜ୍ଞାତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମଃ କଥଂ ରେତଃ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଭଗବାନ୍ ଯେପରି ଧର୍ମ କେମିତି ଅନୁସରଣ କରେ, ଏହା ଦେଖାଇଛନ୍ତି; ଏବେ ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ — ରେତସ୍ କେମିତି ଚାଲିଯାଏ?
ଅନ୍ନମ୍ ଅଶ୍ନନ୍ତି ଯେ ଦେଵାଃ ଶରୀରସ୍ଥା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ପୃଥିଵୀ ଵାଯୁର୍ ଆକାଶମ୍ ଆପୋ ଜ୍ଯୋତିର୍ ମନସ୍ ତଥା
ଶରୀରରେ ବସିଥିବା ଦେବତାମାନେ, ଓ ଦ୍ବିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଖାଦ୍ୟ ଭୋଗ କରନ୍ତି — ପୃଥିବୀ, ପବନ, ଆକାଶ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି ଓ ମନ ମଧ୍ୟ।
ତତସ୍ ତୃପ୍ତେଷୁ ଭୋ ଵିପ୍ରାସ୍ ତେଷୁ ଭୂତେଷୁ ପଞ୍ଚସୁ ମନଃଷଷ୍ଠେଷୁ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ରେତଃ ସଂପଦ୍ଯତେ ମହତ୍
ଏହି ପାଞ୍ଚ ଭୂତ ଓ ଷଷ୍ଠ ମନ ଯେତେବେଳେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଶୁଧ୍ଧ ଆତ୍ମାରୁ ବଡ଼ ରେତସ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ତତୋ ଗର୍ଭଃ ସଂଭଵତି ଶ୍ଲେଷ୍ମା ସ୍ତ୍ରୀପୁଂସଯୋର୍ ଦ୍ଵିଜାଃ ଏତଦ୍ ଵଃ ସର୍ଵମ୍ ଆଖ୍ଯାତଂ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛଥ
ଏହାପରେ ନରୀ ଓ ପୁରୁଷର ଶ୍ଳେଷ୍ମାରୁ ଗର୍ଭ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଦ୍ବିଜମାନେ; ଏହି ସବୁ କଥା ଆପଣମାନେ ପାଇଁ କହିଦେଲି — ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି?
ଆଖ୍ଯାତଂ ନୋ ଭଗଵତା ଗର୍ଭଃ ସଂଜାଯତେ ଯଥା ଯଥା ଜାତସ୍ ତୁ ପୁରୁଷଃ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ ତଦ୍ ଉଚ୍ଯତାମ୍
ଭଗବାନ୍ ଆମକୁ ଗର୍ଭ କେମିତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହା ବୁଝାଇଛନ୍ତି; ଏବେ କହନ୍ତୁ, ଜଣେ ଲୋକ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେ କଣ ପାଉଛି?
ଆସନ୍ନମାତ୍ରପୁରୁଷସ୍ ତୈର୍ ଭୂତୈର୍ ଅଭିଭୂଯତେ ଵିପ୍ରଯୁକ୍ତସ୍ ତୁ ତୈର୍ ଭୂତୈଃ ପୁନର୍ ଯାତ୍ଯ୍ ଅପରାଂ ଗତିମ୍
ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେ ଏହି ଭୂତମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକୃତ ହୁଏ; ଏହି ଭୂତମାନେ ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲେ, ସେ ଅନ୍ୟ ଦଶାକୁ ଯାଏ।
ସ ଚ ଭୂତସମାଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଜୀଵମ୍ ଏଵ ହି ତତୋ ଽସ୍ଯ କର୍ମ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଶୁଭଂ ଵା ଯଦି ଵାଶୁଭମ୍ ଦେଵତାଃ ପଞ୍ଚଭୂତସ୍ଥାଃ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛଥ
ଏହି ଭୂତମାନେ ସହିତ ଯୋଗ ହେଲେ, ସେ ଜୀବନ ପାଏ; ତାପରେ ପାଞ୍ଚ ଭୂତରେ ବସିଥିବା ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ କର୍ମ — ଭଲ କିମ୍ବା ମନ୍ଦ — ଦେଖନ୍ତି; ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି?
ତ୍ଵଗ୍ ଅସ୍ଥି ମାଂସମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ତୈସ୍ ତୁ ଭୂତୈର୍ ଵିଵର୍ଜିତଃ ଜୀଵଃ ସ ଭଗଵନ୍ କ୍ଵସ୍ଥଃ ସୁଖଦୁଃଖେ ସମଶ୍ନୁତେ
ଚର୍ମ, ହାଡ଼, ମାଂସ ଛାଡ଼ି, ଏହି ଭୂତମାନେ ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲେ, ଭଗବାନ୍, ସେ ଜୀବ କେଉଁଠି ଯାଏ, ଏବଂ କେମିତି ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରେ?
ଜୀଵଃ କର୍ମସମାଯୁକ୍ତଃ ଶୀଘ୍ରଂ ରେତଃସମାଗତଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ପୁଷ୍ପଂ ସମାସାଦ୍ଯ ତତଃ କାଲେନ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଜୀବ କର୍ମ ସହିତ ଯୋଗ ହେଇ, ଶୀଘ୍ର ରେତସ୍ ସହିତ ଏକତ୍ର ହୁଏ; ନାରୀମାନଙ୍କର ପୁଷ୍ପକୁ ପହଞ୍ଚି, ସମୟ ଅନୁସାରେ, ଦ୍ବିଜମାନେ—
ଯମସ୍ଯ ପୁରୁଷୈଃ କ୍ଲେଶୋ ଯମସ୍ଯ ପୁରୁଷୈର୍ ଵଧଃ ଦୁଃଖଂ ସଂସାରଚକ୍ରଂ ଚ ନରଃ କ୍ଲେଶଂ ଚ ଵିନ୍ଦତି
ଯମର ସେବକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ହନନ ହୁଏ; ମନୁଷ୍ୟ ଦୁଃଖ, ସଂସାର ଚକ୍ର ଓ କଷ୍ଟ ଅନୁଭବ କରେ।
ଇହ ଲୋକେ ସ ତୁ ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତି ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ସୁକୃତଂ କର୍ମ ଵୈ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଧର୍ମସ୍ଯ ଫଲମ୍ ଆଶ୍ରିତଃ
ଏହି ଜଗତରେ, ଦ୍ବିଜମାନେ, ଜନ୍ମ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ପ୍ରାଣୀ ଧର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରେ, ଶୁଭ କର୍ମରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ।
ଯଦି ଧର୍ମଂ ସମାଯୁଜ୍ଯ ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତି ସେଵତେ ତତଃ ସ ପୁରୁଷୋ ଭୂତ୍ଵା ସେଵତେ ନିତ୍ଯଦା ସୁଖମ୍
ଯଦି ଜନ୍ମ ଠାରୁ ଧର୍ମରେ ଯୋଗ ରଖି, ସେ ମନୁଷ୍ୟ ହୋଇ, ସଦା ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରେ।
ଅଥାନ୍ତରାନ୍ତରଂ ଧର୍ମମ୍ ଅଧର୍ମମ୍ ଉପସେଵତେ ସୁଖସ୍ଯାନନ୍ତରଂ ଦୁଃଖଂ ସ ଜୀଵୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଧିଗଚ୍ଛତି
କିନ୍ତୁ ମଧ୍ୟମଧ୍ୟ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କଲେ, ସୁଖ ପରେ ସେ ଜୀବ ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ପାଏ।
ଅଧର୍ମେଣ ସମାଯୁକ୍ତୋ ଯମସ୍ଯ ଵିଷଯଂ ଗତଃ ମହାଦୁଃଖଂ ସମାସାଦ୍ଯ ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନୌ ପ୍ରଜାଯତେ
ଅଧର୍ମ ସହିତ ଯୋଗ ହେଇ, ଯମର ଅଞ୍ଚଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରେ ଓ ପଶୁ ଜନ୍ମ ନେଇ।
କର୍ମଣା ଯେନ ଯେନେହ ଯସ୍ଯାଂ ଯୋନୌ ପ୍ରଜାଯତେ ଜୀଵୋ ମୋହସମାଯୁକ୍ତସ୍ ତନ୍ ମେ ଶୃଣୁତ ସାଂପ୍ରତମ୍
ଯେ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା, ଯେଉଁ ଯୋନିରେ ଏହି ଜୀବ ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ମୋହରେ ଯୋଗ ହୋଇ — ଏହା ଏବେ ମୋତେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଯଦ୍ ଏତଦ୍ ଉଚ୍ଯତେ ଶାସ୍ତ୍ରୈଃ ସେତିହାସୈଶ୍ ଚ ଛନ୍ଦସି ଯମସ୍ଯ ଵିଷଯଂ ଘୋରଂ ମର୍ତ୍ଯଲୋକଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଯେଉଁ କଥା ଶାସ୍ତ୍ର, ଇତିହାସ ଓ ଚନ୍ଦରେ କହାଯାଇଛି — ଯମର ଭୟଙ୍କର ଅଞ୍ଚଳ, ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଇହ ସ୍ଥାନାନି ପୁଣ୍ଯାନି ଦେଵତୁଲ୍ଯାନି ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନ୍ଯତିରିକ୍ତାନି ଗତିମନ୍ତି ଚ ସର୍ଵଶଃ
ଏଠାରେ, ଦ୍ବିଜମାନେ, ଦେବତା ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ପଶୁ ଯୋନି ଛଡ଼ା, ସବୁର ନିଜ ଗତି ଅଛି।
ଯମସ୍ଯ ଭଵନେ ଦିଵ୍ଯେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକସମେ ଗୁଣୈଃ କର୍ମଭିର୍ ନିଯତୈର୍ ବଦ୍ଧୋ ଜନ୍ତୁର୍ ଦୁଃଖାନ୍ଯ୍ ଉପାଶ୍ନୁତେ
ଯମଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଗୃହ, ଯାହା ଗୁଣରେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ସମାନ, ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚିତ କର୍ମରେ ବନ୍ଧା ପ୍ରାଣୀ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରେ।
ଯେନ ଯେନ ହି ଭାଵେନ ଯେନ ଵୈ କର୍ମଣା ଗତିମ୍ ପ୍ରଯାତି ପୁରୁଷୋ ଘୋରାଂ ତଥା ଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅତଃ ପରମ୍
ମନେ ଯେପରି ଭାବ ଓ କର୍ମ ଅନୁସାରେ ଲୋକ ଯେଉଁ ପଥକୁ ଯାଏ, ଏବେ ମୁଁ ସେହି ଭୟଙ୍କର ଫଳ ବିବରଣା କରିବି।
ଅଧୀତ୍ଯ ଚତୁରୋ ଵେଦାନ୍ ଦ୍ଵିଜୋ ମୋହସମନ୍ଵିତଃ ପତିତାତ୍ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯାଥ ଖରଯୋନୌ ପ୍ରଜାଯତେ
ଯିଏ ଚାରିଟି ବେଦ ପଢିଛି, କିନ୍ତୁ ଭ୍ରମରେ ଅଟୁଟ, ଏବଂ ପତିତଙ୍କଠୁ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିଛି, ସେ ଗଧାର ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ଖରୋ ଜୀଵତି ଵର୍ଷାଣି ଦଶ ପଞ୍ଚ ଚ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ଖରୋ ମୃତୋ ବଲୀଵର୍ଦଃ ସପ୍ତ ଵର୍ଷାଣି ଜୀଵତି
ଗଧା ଦଶ ଓ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ଜୀବନ କରେ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଗଧା ବଳଦ ହୁଏ, ବଳଦ ସାତ ବର୍ଷ ଜୀବନ କରେ।