ଜନ୍ମାନ୍ତରସହସ୍ରେଷୁ ମାନୁଷ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଦୁର୍ଲଭମ୍ ଯୋ ହି ନାଚରତେ ଧର୍ମଂ ଭଵେତ୍ ସ ଖଲୁ ଵଞ୍ଚିତଃ
ହଜାର ଜନ୍ମରେ ଦୁର୍ଲଭ ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଇଲା ପରେ ଯିଏ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରେନି, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ଠକାଯାଇଛି।
କୁତ୍ସିତା ଯେ ଦରିଦ୍ରାଶ୍ ଚ ଵିରୂପା ଵ୍ଯାଧିତାସ୍ ତଥା ପରପ୍ରେଷ୍ଯାଶ୍ ଚ ମୂର୍ଖାଶ୍ ଚ ଜ୍ଞେଯା ଧର୍ମଵିଵର୍ଜିତାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଗ୍ରାମ୍ୟ, ଦରିଦ୍ର, ବିକଳାଙ୍ଗ, ରୋଗୀ, ଅନ୍ୟଙ୍କର ଦାସ, କିମ୍ବା ଅଜ୍ଞାନୀ—ସେମାନେ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ିଥିବା ବୋଲି ଜାଣ।
ଯେ ହି ଦୀର୍ଘାଯୁଷଃ ଶୂରାଃ ପଣ୍ଡିତା ଭୋଗିନୋ ଽର୍ଥିନଃ ଅରୋଗା ରୂପଵନ୍ତଶ୍ ଚ ତୈସ୍ ତୁ ଧର୍ମଃ ପୁରା କୃତଃ
ଯେଉଁମାନେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ସୂର, ପଣ୍ଡିତ, ଧନୀ, ଆରୋଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ରୂପବାନ—ସେମାନେ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ଧର୍ମ କରିଥିଲେ।
ଏଵଂ ଧର୍ମରତା ଵିପ୍ରା ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଗତିମ୍ ଉତ୍ତମାମ୍ ଅଧର୍ମଂ ସେଵମାନାସ୍ ତୁ ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଂ ଵ୍ରଜନ୍ତି ତେ
ଏଭଳି ଧର୍ମରେ ରତି ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉତ୍ତମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଅଧର୍ମ କରୁଥିବାମାନେ ପଶୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ଯେ ନରା ନରକଧ୍ଵଂସିଵାସୁଦେଵମ୍ ଅନୁଵ୍ରତାଃ ତେ ସ୍ଵପ୍ନେ ଽପି ନ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଯମଂ ଵା ନରକାଣି ଵା
ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ନରକ ନଶ କରୁଥିବା ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଯମ କିମ୍ବା ନରକ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅନାଦିନିଧନଂ ଦେଵଂ ଦୈତ୍ଯଦାନଵଦାରଣମ୍ ଯେ ନମନ୍ତି ନରା ନିତ୍ଯଂ ନହି ପଶ୍ଯନ୍ତି ତେ ଯମମ୍
ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ସଦା ଆଦି ଓ ଶେଷ ନଥିବା, ଦାନବ ଓ ଦେତ୍ୟ ନାଶକ ଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯମଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।
କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ଯେ ଽଚ୍ଯୁତଂ ଶରଣଂ ଗତାଃ ନ ସମର୍ଥୋ ଯମସ୍ ତେଷାଂ ତେ ମୁକ୍ତିଫଲଭାଗିନଃ
ଯେଉଁମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ ଓ ବାକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଯମ ପହଞ୍ଚିପାରେନି; ସେମାନେ ମୁକ୍ତିର ଫଳ ଭୋଗନ୍ତି।
ଯେ ଜନା ଜଗତାଂ ନାଥଂ ନିତ୍ଯଂ ନାରାଯଣଂ ଦ୍ଵିଜାଃ ନମନ୍ତି ନହି ତେ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସ୍ଥାନାଦ୍ ଅନ୍ଯତ୍ର ଗାମିନଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ସଦା ଜଗତର ନାଥ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧାମ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
ନ ତେ ଦୂତାନ୍ ନ ତନ୍ ମାର୍ଗଂ ନ ଯମଂ ନ ଚ ତାଂ ପୁରୀମ୍ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଂ ପଶ୍ଯନ୍ତି ନରକାଣି କଥଂଚନ
ସେମାନେ ଦୂତ, ସେଇ ପଥ, ଯମ କିମ୍ବା ସେଇ ସହରକୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ ନରକ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।
କୃତ୍ଵାପି ବହୁଶଃ ପାପଂ ନରା ମୋହସମନ୍ଵିତାଃ ନ ଯାନ୍ତି ନରକଂ ନତ୍ଵା ସର୍ଵପାପହରଂ ହରିମ୍
ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ମୋହରେ ପଡ଼ି ବହୁ ପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ ହରିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ସେମାନେ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
ଶାଠ୍ଯେନାପି ନରା ନିତ୍ଯଂ ଯେ ସ୍ମରନ୍ତି ଜନାର୍ଦନମ୍ ତେ ଽପି ଯାନ୍ତି ତନୁଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁଲୋକମ୍ ଅନାମଯମ୍
ଯେଉଁ ଲୋକେ ଚତୁର୍ତ୍ତା ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ସମ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଶରୀର ଛାଡି ନିର୍ମଳ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି।
ଅତ୍ଯନ୍ତକ୍ରୋଧସକ୍ତୋ ଽପି କଦାଚିତ୍ କୀର୍ତଯେଦ୍ ଧରିମ୍ ସୋ ଽପି ଦୋଷକ୍ଷଯାନ୍ ମୁକ୍ତିଂ ଲଭେଚ୍ ଚେଦିପତିର୍ ଯଥା
ଯେଉଁ ଲୋକ ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧରେ ଲିପ୍ତ, ସେମାନେ କେବେ କେବେ ହରିଙ୍କୁ ଗାନ କରିଲେ, ତାଙ୍କର ଦୋଷ ନଶ୍ଟ ହେଲେ, ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ଭଳି ମୁକ୍ତି ପାଇଥାନ୍ତି।
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵଂ ଯମମାର୍ଗଂ ତେ ନରକେଷୁ ଚ ଯାତନାମ୍ ପପ୍ରଚ୍ଛୁଶ୍ ଚ ପୁନର୍ ଵ୍ଯାସଂ ସଂଶଯଂ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ଯମଙ୍କର ପଥ ଓ ନରକର ଯନ୍ତ୍ରଣା ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ମୁନିମାନେ ପୁନି ଭ୍ୟାସଙ୍କୁ ସନ୍ଦେହ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଭଗଵନ୍ ସର୍ଵଧର୍ମଜ୍ଞ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦ ମର୍ତ୍ଯସ୍ଯ କଃ ସହାଯୋ ଵୈ ପିତା ମାତା ସୁତୋ ଗୁରୁଃ
ହେ ଭଗବନ୍ତ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାତା, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ନିପୁଣ, ମାନବର ସତ୍ତରେ କିଏ ସହାୟ—ପିତା, ମାତା, ପୁଅ କିମ୍ବା ଗୁରୁ?
ଜ୍ଞାତିସଂବନ୍ଧିଵର୍ଗଶ୍ ଚ ମିତ୍ରଵର୍ଗସ୍ ତଥୈଵ ଚ ଗୃହଂ ଶରୀରମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ କାଷ୍ଠଲୋଷ୍ଟସମଂ ଜନାଃ ଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯ୍ ଅମୁତ୍ର ଲୋକେ ଵୈ କଶ୍ ଚ ତାନ୍ ଅନୁଗଚ୍ଛତି
ଜ୍ଞାତି-ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଓ ମିତ୍ରମାନେ, ଏହି ଗୋଷ୍ଠୀ; ଏକ ଲୋକ ଘର ଓ ଶରୀର ଛାଡି ଦାଉଡ଼ି କାଠ କିମ୍ବା ମାଟି ପରି ହେଇଯିବା ପରେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଲୋକକୁ କିଏ ସାଥ ଦେଇଯାଏ?
ଏକଃ ପ୍ରସୂଯତେ ଵିପ୍ରା ଏକ ଏଵ ହି ନଶ୍ଯତି ଏକସ୍ ତରତି ଦୁର୍ଗାଣି ଗଚ୍ଛତ୍ଯ୍ ଏକସ୍ ତୁ ଦୁର୍ଗତିମ୍
ଏକା ଜନ୍ମ ହୁଏ, ଏକା ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଏକା ଦୁଃଖ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରେ, ଏକା ଦୁର୍ଗତିକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।
ଅସହାଯଃ ପିତା ମାତା ତଥା ଭ୍ରାତା ସୁତୋ ଗୁରୁଃ ଜ୍ଞାତିସଂବନ୍ଧିଵର୍ଗଶ୍ ଚ ମିତ୍ରଵର୍ଗସ୍ ତଥୈଵ ଚ
ପିତା, ମାତା, ଭାଇ, ପୁଅ, ଗୁରୁ, ଜ୍ଞାତି-ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଓ ମିତ୍ରମାନେ—ସେମାନେ ସହାୟ ନୁହେଁ।
ମୃତଂ ଶରୀରମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ କାଷ୍ଠଲୋଷ୍ଟସମଂ ଜନାଃ ମୁହୂର୍ତମ୍ ଇଵ ରୋଦିତ୍ଵା ତତୋ ଯାନ୍ତି ପରାଙ୍ମୁଖାଃ
ମୃତ ଶରୀର କାଠ କିମ୍ବା ମାଟି ପରି ହେଇଯିବା ପରେ, ଲୋକେ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ କାନ୍ଦି, ପରେ ପଛ ଫେରିଯାନ୍ତି।
ତୈସ୍ ତଚ୍ ଛରୀରମ୍ ଉତ୍ସୃଷ୍ଟଂ ଧର୍ମ ଏକୋ ଽନୁଗଚ୍ଛତି ତସ୍ମାଦ୍ ଧର୍ମଃ ସହାଯଶ୍ ଚ ସେଵିତଵ୍ଯଃ ସଦା ନୃଭିଃ
ସେ ଶରୀର ଛାଡି ଦେଇଲେ, କେବଳ ଧର୍ମ ସାଥ ଦେଇଯାଏ; ତେଣୁ ଲୋକମାନେ ସଦା ଧର୍ମକୁ ସହାୟ ଭାବରେ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାଣୀ ଧର୍ମସମାଯୁକ୍ତୋ ଗଚ୍ଛେତ୍ ସ୍ଵର୍ଗଗତିଂ ପରାମ୍ ତଥୈଵାଧର୍ମସଂଯୁକ୍ତୋ ନରକଂ ଚୋପପଦ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀ ଧର୍ମରେ ଯୁକ୍ତ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗର ଉଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପାଏ; ଅଧର୍ମରେ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ, ସେ ନରକକୁ ଯାଏ।
ତସ୍ମାତ୍ ପାପାଗତୈର୍ ଅର୍ଥୈର୍ ନାନୁରଜ୍ଯେତ ପଣ୍ଡିତଃ ଧର୍ମ ଏକୋ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ସହାଯଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ
ଏହିପରି ଅପରାଧରେ ଆସିଥିବା ଧନରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଆସକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କେବଳ ଧର୍ମ ମାନବଙ୍କର ସହାୟ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।
ଲୋଭାନ୍ ମୋହାଦ୍ ଅନୁକ୍ରୋଶାଦ୍ ଭଯାଦ୍ ଵାଥ ବହୁଶ୍ରୁତଃ ନରଃ କରୋତ୍ଯ୍ ଅକାର୍ଯାଣି ପରାର୍ଥେ ଲୋଭମୋହିତଃ
ଲୋଭ, ମୋହ, ଦୟା କିମ୍ବା ଭୟରେ, କିମ୍ବା ବହୁ ଶିଖିଥିବା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଲୋଭ ଓ ମୋହରେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ମନୁଷ୍ୟ ଅନୁଚିତ କାମ କରେ।
ଧର୍ମଶ୍ ଚାର୍ଥଶ୍ ଚ କାମଶ୍ ଚ ତ୍ରିତଯଂ ଜୀଵତଃ ଫଲମ୍ ଏତତ୍ ତ୍ରଯମ୍ ଅଵାପ୍ତଵ୍ଯମ୍ ଅଧର୍ମପରିଵର୍ଜିତମ୍
ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ—ଏହି ତିନିଟି ଜୀବନର ଫଳ; ଏହି ତିନିଟି ଅଧର୍ମ ଛାଡି ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
ଶ୍ରୁତଂ ଭଗଵତୋ ଵାକ୍ଯଂ ଧର୍ମଯୁକ୍ତଂ ପରଂ ହିତମ୍ ଶରୀରନିଚଯଂ ଜ୍ଞାତୁଂ ବୁଦ୍ଧିର୍ ନୋ ଽତ୍ର ପ୍ରଜାଯତେ
ଭଗବାନଙ୍କର ଧର୍ମମୟ ଓ ଉତ୍ତମ ଉପଦେଶ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏଠାରେ ଶରୀରର ଗୁଣ ଜାଣିବାକୁ ମନ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏନା।
ମୃତଂ ଶରୀରଂ ହି ନୃଣାଂ ସୂକ୍ଷ୍ମମ୍ ଅଵ୍ଯକ୍ତତାଂ ଗତମ୍ ଅଚକ୍ଷୁର୍ଵିଷଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ କଥଂ ଧର୍ମୋ ଽନୁଗଚ୍ଛତି
ମୃତ ଶରୀର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଅପରିଚୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବା ପରେ, ଧର୍ମ କିପରି ସାଥ ଦେଇଯାଏ?
ପୃଥିଵୀ ଵାଯୁର୍ ଆକାଶମ୍ ଆପୋ ଜ୍ଯୋତିର୍ ମନୋନ୍ତରମ୍ ବୁଦ୍ଧିର୍ ଆତ୍ମା ଚ ସହିତା ଧର୍ମଂ ପଶ୍ଯନ୍ତି ନିତ୍ଯଦା
ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଆତ୍ମା—ଏମାନେ ସମେତ ସଦା ଧର୍ମକୁ ଦେଖନ୍ତି।
ପ୍ରାଣିନାମ୍ ଇହ ସର୍ଵେଷାଂ ସାକ୍ଷିଭୂତା ଦିଵାନିଶମ୍ ଏତୈଶ୍ ଚ ସହ ଧର୍ମୋ ହି ତଂ ଜୀଵମ୍ ଅନୁଗଚ୍ଛତି
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏମାନେ ଦିନ ଓ ରାତି ସାକ୍ଷୀ; ଏମାନେ ସହିତ ଧର୍ମ ଏହି ପ୍ରାଣୀକୁ ସାଥ ଦେଇଯାଏ।
ତ୍ଵଗ୍ ଅସ୍ଥି ମାଂସଂ ଶୁକ୍ରଂ ଚ ଶୋଣିତଂ ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଶରୀରଂ ଵର୍ଜଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଏତେ ଜୀଵିତେନ ଵିଵର୍ଜିତମ୍
ଚର୍ମ, ହାଡ଼, ମାଂସ, ଶୁକ୍ର ଓ ରକ୍ତ, ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ—ଏମାନେ ଜୀବନ ଛାଡି ଶରୀରକୁ ବିଦାୟ ଦେଇଯାନ୍ତି।
ତତୋ ଧର୍ମସମାଯୁକ୍ତଃ ସ ଜୀଵଃ ସୁଖମ୍ ଏଧତେ ଇହଲୋକେ ପରେ ଚୈଵ କିଂ ଭୂଯଃ କଥଯାମି ଵଃ
ଏହିପରେ ଧର୍ମରେ ଯୋଗ ଥିବା ଜୀବ ଏହି ଜଗତରେ ଓ ପରଲୋକରେ ଶୁଭ ଭାବରେ ଉନ୍ନତି ପାଉଛି; ଆଉ କଣ କହିବି?
ତଦ୍ ଦର୍ଶିତଂ ଭଗଵତା ଯଥା ଧର୍ମୋ ଽନୁଗଚ୍ଛତି ଏତତ୍ ତୁ ଜ୍ଞାତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମଃ କଥଂ ରେତଃ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଭଗବାନ୍ ଯେପରି ଧର୍ମ କେମିତି ଅନୁସରଣ କରେ, ଏହା ଦେଖାଇଛନ୍ତି; ଏବେ ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ — ରେତସ୍ କେମିତି ଚାଲିଯାଏ?