ମହତା ପାଂଶୁଵର୍ଷେଣ ପୂର୍ଯମାଣା ରୁଦନ୍ତି ଚ ମେଘାରଵୈଃ ସୁଘୋରୈଶ୍ ଚ ଵିତ୍ରାସ୍ଯନ୍ତେ ମୁହୁର୍ ମୁହୁଃ
ବଡ଼ ପାଉଡ଼ି ବର୍ଷାରେ ଭରିଯାଇ, ସେମାନେ କାନ୍ଦନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ମେଘର ଗର୍ଜନରେ ପୁନିପୁନି ଭୟଭୀତ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ନିଃଶେଷାଃ ଶରଵର୍ଷେଣ ଚୂର୍ଣ୍ଯମାଣାଶ୍ ଚ ସର୍ଵତଃ ମହାକ୍ଷାରାମ୍ବୁଧାରାଭିଃ ସିଚ୍ଯମାନା ଵ୍ରଜନ୍ତି ଚ
ସମସ୍ତଠାରେ ତୀର ବର୍ଷାରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇ, ବଡ଼ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଲୁଣ ମିଶିଥିବା ଜଳ ବର୍ଷାରେ ଭିଜି, ସେମାନେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯାଆନ୍ତି।
ମହାଶୀତେନ ମରୁତା ରୂକ୍ଷେଣ ପରୁଷେଣ ଚ ସମନ୍ତାଦ୍ ଦୀର୍ଯମାଣାଶ୍ ଚ ଶୁଷ୍ଯନ୍ତେ ସଂକୁଚନ୍ତି ଚ
ଚାରିପାଖରୁ ତୀବ୍ର, କଠୋର ଏବଂ ବଡ଼ ଠଣ୍ଡା ବାତାସରେ ଚିରିଯାଇ, ସେମାନେ ଶୁଖାଯାନ୍ତି ଏବଂ ସିଂକୁଚିଯାନ୍ତି।
ଇତ୍ଥଂ ମାର୍ଗେଣ ପୁରୁଷାଃ ପାଥେଯରହିତେନ ଚ ନିରାଲମ୍ବେନ ଦୁର୍ଗେଣ ନିର୍ଜଲେନ ସମନ୍ତତଃ
ଏଭଳି ଭାବରେ, ଖାଦ୍ୟ, ଆଶ୍ରୟ ଓ ପାଣି ବିହୀନ, ଦୁଃସାଧ୍ୟ ଏବଂ କଷ୍ଟଦାୟକ ରାସ୍ତାରେ ଲୋକମାନେ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି।
ଅତିଶ୍ରମେଣ ମହତା ନିର୍ଗତେନାଶ୍ରମାଯ ଵୈ ନୀଯନ୍ତେ ଦେହିନଃ ସର୍ଵେ ଯେ ମୂଢାଃ ପାପକର୍ମିଣଃ
ବଡ଼ ଶ୍ରମରେ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ରାମ ଛାଡ଼ି, ମୂଢ଼ ଏବଂ ପାପ କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ଦେହୀ ଜଣେ ଜଣେ ଆଗକୁ ନିଆଯାନ୍ତି।
ଯମଦୂତୈର୍ ମହାଘୋରୈସ୍ ତଦାଜ୍ଞାକାରିଭିର୍ ବଲାତ୍ ଏକାକିନଃ ପରାଧୀନା ମିତ୍ରବନ୍ଧୁଵିଵର୍ଜିତାଃ
ଯମଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଦୂତମାନେ, ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଶକ୍ତିବାନ୍ ଭାବେ, ସେମାନେ ଏକା, ଅସହାୟ, ବନ୍ଧୁ-ସଂଗ ଛାଡ଼ି, ଜୋରକରି ନେଇଯାନ୍ତି।
ଶୋଚନ୍ତଃ ସ୍ଵାନି କର୍ମାଣି ରୁଦନ୍ତି ଚ ମୁହୁର୍ ମୁହୁଃ ପ୍ରେତୀଭୂତା ନିଷିଦ୍ଧାସ୍ ତେ ଶୁଷ୍କକଣ୍ଠୌଷ୍ଠତାଲୁକାଃ
ନିଜ କର୍ମକୁ ନେଇ ଦୁଃଖ କରି, ପୁନିପୁନି କାନ୍ଦି, ପ୍ରେତ ହୋଇ, ନିଷିଦ୍ଧ ହୋଇ, ଶୁଖିଗଲା କଣ୍ଠ, ଓଠ ଓ ତାଳୁ ସହିତ ରହନ୍ତି।
କୃଶାଙ୍ଗା ଭୀତଭୀତାଶ୍ ଚ ଦହ୍ଯମାନାଃ କ୍ଷୁଧାଗ୍ନିନା ବଦ୍ଧାଃ ଶୃଙ୍ଖଲଯା କେଚିତ୍ କେଚିଦ୍ ଉତ୍ତାନପାଦଯୋଃ
କେହି ଦେହରେ ଶୁଖା, ପୁନିପୁନି ଭୟଭୀତ, ଭୁଖର ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ୁଛନ୍ତି, କେହି ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାନ୍ଧା, କେହି ପଛୁଆ ପାଦ ଉପରେ ରହିଛନ୍ତି।
ଆକୃଷ୍ଯନ୍ତେ ଶୁଷ୍ଯମାଣା ଯମଦୂତୈର୍ ବଲୋତ୍କଟୈଃ ନରା ଅଧୋମୁଖାଶ୍ ଚାନ୍ଯେ କୃଷ୍ଯମାଣାଃ ସୁଦୁଃଖିତାଃ
ଶୁଖିଯାଇ, ଯମଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୂତମାନେ ଦ୍ୱାରା ଟାଣାଯାଉଛନ୍ତି; କେହି ମୁହଁ ତଳକୁ କରି ଟାଣାଯାଉଛନ୍ତି, କେହି ଅତି କଷ୍ଟରେ ଘେଉଯାଉଛନ୍ତି।
ଅନ୍ନପାନୀଯରହିତା ଯାଚମାନାଃ ପୁନଃ ପୁନଃ ଦେହି ଦେହୀତି ଭାଷନ୍ତଃ ସାଶ୍ରୁଗଦ୍ଗଦଯା ଗିରା
ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାଣି ବିହୀନ, ପୁନିପୁନି ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଛନ୍ତି, 'ଦିଅ, ଦିଅ' ବୋଲି କାନ୍ଦୁଥିବା ଗଳାରେ ଅନୁରୋଧ କରୁଛନ୍ତି।
କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟା ଦୀନାଃ କ୍ଷୁତ୍ତୃଷ୍ଣାପରିପୀଡିତାଃ ଭକ୍ଷ୍ଯାନ୍ ଉଚ୍ଚାଵଚାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୋଜ୍ଯାନ୍ ପେଯାଂଶ୍ ଚ ପୁଷ୍କଲାନ୍
ହାତ ଜୋଡି, ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଭୁଖ-ତିରିଷ୍ଣାରେ ଅତି ପୀଡ଼ିତ, ସେମାନେ ବହୁ ପ୍ରକାର ଉଚ୍ଚ-ନିଚ୍ଚ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଦେଖନ୍ତି।
ସୁଗନ୍ଧଦ୍ରଵ୍ଯସଂଯୁକ୍ତାନ୍ ଯାଚମାନାଃ ପୁନଃ ପୁନଃ ଦଧିକ୍ଷୀରଘୃତୋନ୍ମିଶ୍ରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶାଲ୍ଯୋଦନଂ ତଥା
ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟ ମିଶିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ପୁନିପୁନି ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଛନ୍ତି; ଦହି, ଖୀର ଓ ଘିଅ ମିଶିଥିବା ଚାଉଳ ଭାତ ଦେଖନ୍ତି।
ପାନାନି ଚ ସୁଗନ୍ଧୀନି ଶୀତଲାନ୍ଯ୍ ଉଦକାନି ଚ ତାନ୍ ଯାଚମାନାଂସ୍ ତେ ଯାମ୍ଯା ଭର୍ତ୍ସଯନ୍ତସ୍ ତଦାବ୍ରୁଵନ୍ ଵଚୋଭିଃ ପରୁଷୈର୍ ଭୀମାଃ କ୍ରୋଧରକ୍ତାନ୍ତଲୋଚନାଃ
ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଶୀତଳ ପାନୀୟ ଓ ପାନୀ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, ତେବେ ଯମର ସେବକମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖି ହୋଇ, କଠୋର ଓ ଭୟଙ୍କର କଥା କହି ସେମାନଙ୍କୁ ଡାଟିଲେ।
ନ ଭଵଦ୍ଭିର୍ ହୁତଂ କାଲେ ନ ଦତ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ଚ ପ୍ରସଭଂ ଦୀଯମାନଂ ଚ ଵାରିତଂ ଚ ଦ୍ଵିଜାତିଷୁ
ତୁମେ ସମୟରେ ହବନ କରିନାହ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇନାହ, ଜବରଦସ୍ତି ଦେବାକୁ କହିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଦେଇନାହ, କିମ୍ବା ଦେବାକୁ ମନା କରିଥିଲ।
ତସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ଚ ଫଲଂ ଭଵତାଂ ସମୁପାଗତମ୍ ନାଗ୍ନୌ ଦଗ୍ଧଂ ଜଲେ ନଷ୍ଟଂ ନ ହୃତଂ ନୃପତସ୍କରୈଃ
ଏହି ପାପର ଫଳ ଏବେ ତୁମେ ଭୋଗୁଛ, ଏହା ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିନାହିଁ, ପାଣିରେ ଗଲିନାହିଁ, କିମ୍ବା ଚୋରମାନେ ଚୋରି କରିନାହିଁ।
କୁତୋ ଵା ସାଂପ୍ରତଂ ଵିପ୍ରେ ଯନ୍ ନ ଦତ୍ତଂ ପୁରାଧମାଃ ଯୈର୍ ଦତ୍ତାନି ତୁ ଦାନାନି ସାଧୁଭିଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକାନି ତୁ
ଏବେ କିପରି ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ପାରିବ, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ଦେଇନଥିଲ? ଯେଉଁମାନେ ସତ୍କର୍ମ କରିଥିଲେ, ଶୁଦ୍ଧ ମନେ ଦାନ କରିଥିଲେ—
ତେଷାମ୍ ଏତେ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ କଲ୍ପିତା ହ୍ଯ୍ ଅନ୍ନପର୍ଵତାଃ ଭକ୍ଷ୍ଯଭୋଜ୍ଯାଶ୍ ଚ ପେଯାଶ୍ ଚ ଲେହ୍ଯାଶ୍ ଚୋଷ୍ଯାଶ୍ ଚ ସଂଵୃତାଃ
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଖାଦ୍ୟର ପାହାଡ଼ ଦେଖାଯାଏ, ଖାଇବା, ଚାଖିବା, ପିଇବା, ଚଟିବା, ଚୁଷିବା ସବୁ ଧରଣର ଖାଦ୍ୟ ଥିବା ଭଳି।
ନ ଯୂଯମ୍ ଅଭିଲପ୍ସ୍ଯଧ୍ଵେ ନ ଦତ୍ତଂ ଚ କଥଂଚନ ଯୈସ୍ ତୁ ଦତ୍ତଂ ହୁତଂ ଚେଷ୍ଟଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ ଚୈଵ ପୂଜିତାଃ
କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଏହାର କିଛି ମଧ୍ୟ ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ, ଏବଂ କିଛି ମଧ୍ୟ ମିଳିବ ନାହିଁ; କେବଳ ଯେଉଁମାନେ ଦାନ କଲେ, ହବନ କଲେ, କ୍ରିୟା କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ—
ତେଷାମ୍ ଅନ୍ନଂ ସମାନୀଯ ଇହ ନିକ୍ଷିପ୍ଯତେ ସଦା ପରସ୍ଵଂ କଥମ୍ ଅସ୍ମାଭିର୍ ଦାତୁଂ ଶକ୍ଯେତ ନାରକାଃ
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ଏଠାରେ ଆଣି ସଦା ରଖାଯାଏ; ଆମେ ନରକୀୟମାନେ କିପରି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି ଦେଇପାରିବୁ?
କିଂକରାଣାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିଃସ୍ପୃହାଃ କ୍ଷୁତ୍ତୃଷାର୍ଦିତାଃ ତତସ୍ ତେ ଦାରୁଣୈଶ୍ ଚାସ୍ତ୍ରୈଃ ପୀଡ୍ଯନ୍ତେ ଯମକିଂକରୈଃ
ଯମର ସେବକମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତେମାନେ ଭୟଭୀତ ଓ ଖାଲି ହୋଇଯାନ୍ତି, ଭୋକ ଓ ତିଆସରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ପରେ ଯମର କଠୋର ଦୂତମାନେ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାନ୍ତି।
ମୁଦ୍ଗରୈର୍ ଲୋହଦଣ୍ଡୈଶ୍ ଚ ଶକ୍ତିତୋମରପଟ୍ଟିଶୈଃ ପରିଘୈର୍ ଭିନ୍ଦିପାଲୈଶ୍ ଚ ଗଦାପରଶୁଭିଃ ଶରୈଃ
ମୁସଳ, ଲୋହାର ଛଡ଼, ବଣ, ଭାଲା, ତଳୱାର, ଗଦା, ଗୁଲି, ମୁଷଳ, କୁଟାରି ଓ ତୀର—
ପୃଷ୍ଠତୋ ହନ୍ଯମାନ୍ଯାଶ୍ ଚ ଯମଦୂତୈଃ ସୁନିର୍ଦଯୈଃ ଅଗ୍ରତଃ ସିଂହଵ୍ଯାଘ୍ରାଦ୍ଯୈର୍ ଭକ୍ଷ୍ଯନ୍ତେ ପାପକାରିଣଃ
ପଛୁଆଁରୁ ନିର୍ଦୟ ଯମଦୂତମାନେ ମାଡ଼ି ଦେଉଛନ୍ତି, ସାମ୍ନାରୁ ସିଂହ, ବାଘ ଓ ଅନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ଖାଇଯାଉଛନ୍ତି, ପାପୀମାନେ ଏଭଳି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛନ୍ତି।
ନ ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁଂ ନ ନିର୍ଗନ୍ତୁଂ ଲଭନ୍ତେ ଦୁଃଖିତା ଭୃଶମ୍ ସ୍ଵକର୍ମୋପହତାଃ ପାପାଃ କ୍ରନ୍ଦମାନାଃ ସୁଦାରୁଣାଃ
ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି, ଭିତରକୁ ଯିବା କିମ୍ବା ବାହାରିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଉନାହାନ୍ତି; ନିଜ ପାପ କର୍ମରେ ଦବି ଯାଇ, ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି।
ତତ୍ର ସଂପୀଡ୍ଯ ସୁଭୃଶଂ ପ୍ରଵେଶଂ ଯମକିଂକରୈଃ ନୀଯନ୍ତେ ପାପିନସ୍ ତତ୍ର ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠେତ୍ ସ୍ଵଯଂ ଯମଃ
ସେଠାରେ ଯମର ସେବକମାନେ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇ, ପାପୀମାନେଙ୍କୁ ସେଠି ନେଇଯାନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଯମ ନିଜେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।
ଧର୍ମାତ୍ମା ଧର୍ମକୃଦ୍ ଦେଵଃ ସର୍ଵସଂଯମନୋ ଯମଃ ଏଵଂ ପଥାତିକଷ୍ଟେନ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ପ୍ରେତପୁରଂ ନରାଃ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ନ୍ୟାୟର ରକ୍ଷକ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ଦେବତା ଯମ—ଏଭଳି କଷ୍ଟଦାୟକ ପଥ ଦେଇ ମଣିଷମାନେ ପିତୃଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି।
ପ୍ରଜ୍ଞାପିତାସ୍ ତଦା ଦୂତୈର୍ ନିଵେଶ୍ଯନ୍ତେ ଯମାଗ୍ରତଃ ତତସ୍ ତେ ପାପକର୍ମାଣସ୍ ତଂ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଭଯାନକମ୍
ସେଠାରେ ଦୂତମାନେ ଘୋଷଣା କରି, ସେମାନେ ଯମଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରଖାଯାନ୍ତି; ତାପରେ ଯେଉଁମାନେ ପାପ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଯମଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି।
ପାପାପଵିଦ୍ଧନଯନା ଵିପରୀତାତ୍ମବୁଦ୍ଧଯଃ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାକରାଲଵଦନଂ ଭ୍ରୁକୂଟୀକୁଟିଲେକ୍ଷଣମ୍
ପାପରେ ଆବୃତ ଦୃଷ୍ଟି, ବିପରୀତ ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧି; ଯମଙ୍କ ମୁହଁ ଭୟଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଦେଖାଏ, ଭୃକୁଟି ଭଙ୍ଗି ଆଖି ରୂଦ୍ର।
ଊର୍ଧ୍ଵକେଶଂ ମହାଶ୍ମଶ୍ରୁଂ ପ୍ରସ୍ଫୁରଦଧରୋତ୍ତରମ୍ ଅଷ୍ଟାଦଶଭୁଜଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ନୀଲାଞ୍ଜନଚଯୋପମମ୍
ତାଙ୍କର କେଶ ଉପରକୁ ଉଠିଛି, ଦାଢ଼ି ଭଲି ଲମ୍ବା, ଟିଉଁ ଓ ଜିହ୍ବା କମ୍ପିଉଛି; ତିନି କ୍ରୋଧିତ, ଅଠର ହାତ ଅଛି, ଗାଢ଼ କଳି ମେଘ ଭଳି ଦେହ।
ସର୍ଵାଯୁଧୋଦ୍ଯତକରଂ ତୀଵ୍ରଦଣ୍ଡେନ ସଂଯୁତମ୍ ମହାମହିଷମ୍ ଆରୂଢଂ ଦୀପ୍ତାଗ୍ନିସମଲୋଚନମ୍
ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ହାତରେ ଧରିଛନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ଦଣ୍ଡ ସହିତ, ବଡ଼ ମହିଷ ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଆଖି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ଭଳି।
ରକ୍ତମାଲ୍ଯାମ୍ବରଧରଂ ମହାମେଘମ୍ ଇଵୋଚ୍ଛ୍ରିତମ୍ ପ୍ରଲଯାମ୍ବୁଦନିର୍ଘୋଷଂ ପିବନ୍ନ୍ ଇଵ ମହୋଦଧିମ୍
ତିନି ରକ୍ତ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ବଡ଼ ମେଘ ଭଳି ଉଚ୍ଚ, ପ୍ରଳୟର ମେଘର ଗର୍ଜନ ଭଳି ତାଙ୍କର ରବ, ମହାସାଗର ପିଉଥିବା ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି।