ତସ୍ଯାନ୍ତେ ଚ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରାଣୈର୍ ଅନିଚ୍ଛନ୍ନ୍ ଅପି ମୁଚ୍ଯତେ ଜଲମ୍ ଅଗ୍ନିର୍ ଵିଷଂ ଶସ୍ତ୍ରଂ କ୍ଷୁଦ୍ ଵ୍ଯାଧିଃ ପତନଂ ଗିରେଃ
ତାହାର ଶେଷରେ, ଚାହିଁନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଯାଏ; ପାଣି, ଅଗ୍ନି, ବିଷ, ଶସ୍ତ୍ର, ଭୋକ, ରୋଗ ବା ପାହାଡ଼ରୁ ପଡ଼ି — ଯେଉଁ ଦ୍ୱାରା ହେଉ।
ନିମିତ୍ତଂ କିଂଚିଦ୍ ଆସାଦ୍ଯ ଦେହୀ ପ୍ରାଣୈର୍ ଵିମୁଚ୍ଯତେ ଵିହାଯ ସୁମହତ୍ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଶରୀରଂ ପାଞ୍ଚଭୌତିକମ୍
କୌଣସି କାରଣ ଆସିଲେ, ଦେହୀ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ଏହି ବଡ଼ ପାଞ୍ଚଭୂତିକ ଶରୀରକୁ ଛାଡ଼ି ଯାଏ।
ଅନ୍ଯଚ୍ ଛରୀରମ୍ ଆଦତ୍ତେ ଯାତନୀଯଂ ସ୍ଵକର୍ମଜମ୍ ଦୃଢଂ ଶରୀରମ୍ ଆପ୍ନୋତି ସୁଖଦୁଃଖୋପଭୁକ୍ତଯେ
ପରେ ସେ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଯାତନାଦାୟକ ଅନ୍ୟ ଏକ ଦୃଢ଼ ଶରୀର ନେଇ, ସେଠାରେ ସୁଖ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରେ।
ତେନ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ସ କୃଚ୍ଛ୍ରାଣି ପାପକର୍ତା ନରୋ ଭୃଶମ୍ ସୁଖାନି ଧାର୍ମିକୋ ହୃଷ୍ଟ ଇହ ନୀତୋ ଯମକ୍ଷଯେ
ଏହି ଶରୀର ଦ୍ୱାରା, ପାପୀ ମଣିଷ ଭୟଙ୍କର କଷ୍ଟ ଭୋଗେ, ଧର୍ମିକ ଲୋକ ଯମଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଇ ସୁଖରେ ଅନନ୍ଦ ପାଏ।
ଊଷ୍ମା ପ୍ରକୁପିତଃ କାଯେ ତୀଵ୍ରଵାଯୁସମୀରିତଃ ଭିନତ୍ତି ମର୍ମସ୍ଥାନାନି ଦୀପ୍ଯମାନୋ ନିରନ୍ଧନଃ
ତେଜ ଦେହରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ତୀବ୍ର ବାତାସ ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ, ମର୍ମସ୍ଥଳକୁ ଭାଙ୍ଗିଦିଏ, ଏହି ଆଗୁନି ଧଳି ଜାଏ।
ଉଦାନୋ ନାମ ପଵନସ୍ ତତଶ୍ ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ ଭୁଜ୍ଯତାମ୍ ଅମ୍ବୁଭକ୍ଷ୍ଯାଣାମ୍ ଅଧୋଗତିନିରୋଧକୃତ୍
ଉଦାନ ନାମକ ବାୟୁ ପରେ ଉପରକୁ ଚାଲିଯାଏ, ତାହା ଜଳ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଗକୁ ବନ୍ଦ କରେ, ତଳ ଦିଗକୁ ଯିବା ରାସ୍ତାକୁ ଅଟକାଏ।
ତତୋ ଯେନାମ୍ବୁଦାନାନି କୃତାନ୍ଯ୍ ଅନ୍ନରସାସ୍ ତଥା ଦତ୍ତାଃ ସ ତସ୍ଯାମ୍ ଆହ୍ଲାଦମ୍ ଆପଦି ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ
ଯେଉଁମାନେ ଜଳ ଓ ଖାଦ୍ୟ, ଏବଂ ପୋଷକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳରେ ଦୁଃଖ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ଅନ୍ନାନି ଯେନ ଦତ୍ତାନି ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂତେନ ଚେତସା ସୋ ଽପି ତୃପ୍ତିମ୍ ଅଵାପ୍ନୋତି ଵିନାପ୍ଯ୍ ଅନ୍ନେନ ଵୈ ତଦା
ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭରିତ ମନେ ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କରେ, ସେ ଖାଦ୍ୟ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେତେବେଳେ ତୃପ୍ତି ପାଏ।
ଯେନାନୃତାନି ନୋକ୍ତାନି ପ୍ରୀତିଭେଦଃ କୃତୋ ନ ଚ ଆସ୍ତିକଃ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନଶ୍ ଚ ସୁଖମୃତ୍ଯୁଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଯିଏ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିନାହାନ୍ତି, ମନ୍ଦିର କରନ୍ତିନାହିଁ, ଆସ୍ଥାବାନ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାଶୀଳ, ସେ ମଧୁର ମୃତ୍ୟୁ ଲାଭ କରେ।
ଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣପୂଜାଯାଂ ନିରତାଶ୍ ଚାନସୂଯକାଃ ଶୁକ୍ଲା ଵଦାନ୍ଯା ହ୍ରୀମନ୍ତସ୍ ତେ ନରାଃ ସୁଖମୃତ୍ଯଵଃ
ଯେଉଁମାନେ ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ଇର୍ଷ୍ୟା ନାହିଁ, ପବିତ୍ର, ଦାନଶୀଳ ଓ ଲଜ୍ଜାଶୀଳ, ସେମାନେ ସୁଖଦ ମୃତ୍ୟୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ଯଃ କାମାନ୍ ନାପି ସଂରମ୍ଭାନ୍ ନ ଦ୍ଵେଷାଦ୍ ଧର୍ମମ୍ ଉତ୍ସୃଜେତ୍ ଯଥୋକ୍ତକାରୀ ସୌମ୍ଯଶ୍ ଚ ସ ସୁଖଂ ମୃତ୍ଯୁମ୍ ଋଚ୍ଛତି
ଯିଏ ଆସା, କ୍ରୋଧ କିମ୍ବା ଦ୍ୱେଷରେ ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ି ନାହାନ୍ତି, ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ କାମ କରନ୍ତି ଓ ମୃଦୁ ସ୍ୱଭାବର, ସେ ସୁଖଦ ମୃତ୍ୟୁ ପାଏ।
ଵାରିଦାସ୍ ତୃଷିତାନାଂ ଯେ କ୍ଷୁଧିତାନ୍ନପ୍ରଦାଯିନଃ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ନରାଃ କାଲେ ମୃତ୍ଯୁଂ ସୁଖସମନ୍ଵିତମ୍
ଯେଉଁମାନେ ତରସିଥିବାଙ୍କୁ ଜଳ ଓ ଭୁଖାଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କରନ୍ତି, ସମୟରେ ସେମାନେ ଖୁସି ସହିତ ମୃତ୍ୟୁ ଲାଭ କରନ୍ତି।
ଶୀତଂ ଜଯନ୍ତି ଧନଦାସ୍ ତାପଂ ଚନ୍ଦନଦାଯିନଃ ପ୍ରାଣଘ୍ନୀଂ ଵେଦନାଂ କଷ୍ଟାଂ ଯେ ଚାନ୍ଯୋଦ୍ଵେଗଧାରିଣଃ
ଯେଉଁମାନେ ଧନ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୀତକୁ ଜିତିଥାନ୍ତି; ଚନ୍ଦନ ଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକେ ତାପକୁ ଜିତିଥାନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ସମ ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ଜିତିଥାନ୍ତି।
ମୋହଂ ଜ୍ଞାନପ୍ରଦାତାରସ୍ ତଥା ଦୀପପ୍ରଦାସ୍ ତମଃ କୂଟସାକ୍ଷୀ ମୃଷାଵାଦୀ ଯୋ ଗୁରୁର୍ ନାନୁଶାସ୍ତି ଵୈ
ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନ ଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋହକୁ ଦୂର କରନ୍ତି; ଦୀପ ଦେଇଥିବା ଲୋକେ ଅନ୍ଧକାର ହଟାନ୍ତି; ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷୀ, ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁଥିବା ଓ ଶିକ୍ଷା ନ ଦେଇଥିବା ଗୁରୁ—
ତେ ମୋହମୃତ୍ଯଵଃ ସର୍ଵେ ତଥା ଯେ ଵେଦନିନ୍ଦକାଃ ଵିଭୀଷଣାଃ ପୂତିଗନ୍ଧାଃ କୂଟମୁଦ୍ଗରପାଣଯଃ
ଏହିମାନେ ସମସ୍ତେ ମୋହ ଓ ଦୁଃଖଦ ମୃତ୍ୟୁରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ବେଦକୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ମିଥ୍ୟା ଗଦା ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି।
ଆଗଚ୍ଛନ୍ତି ଦୁରାତ୍ମାନୋ ଯମସ୍ଯ ପୁରୁଷାସ୍ ତଥା ପ୍ରାପ୍ତେଷୁ ଦୃକ୍ପଥଂ ତେଷୁ ଜାଯତେ ତସ୍ଯ ଵେପଥୁଃ
ଅସଦ୍ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଯମର ସେବକମାନେ ଆସନ୍ତି; ସେମାନେ ଦୃଷ୍ଟିପଥରେ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କର ଭୟରେ କମ୍ପନ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
କ୍ରନ୍ଦତ୍ଯ୍ ଅଵିରତଃ ସୋ ଽଥ ଭ୍ରାତୃମାତୃପିତୃଂସ୍ ତଥା ସା ତୁ ଵାଗ୍ ଅସ୍ଫୁଟା ଵିପ୍ରା ଏକଵର୍ଣା ଵିଭାଵ୍ଯତେ
ସେ ଅବିରତ ଭାବରେ ଭାଇ, ମା, ବାପାକୁ ଡାକି କାନ୍ଦେ; ତାଙ୍କର କଥା ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏକ ଅକ୍ଷର ମାତ୍ର ଶୁଣନ୍ତି।
ଦୃଷ୍ଟିର୍ ଵିଭ୍ରାମ୍ଯତେ ତ୍ରାସାତ୍ କାସାଵୃଷ୍ଟ୍ଯ୍ ଅତ୍ଯ୍ ଅଥାନନମ୍ ତତଃ ସ ଵେଦନାଵିଷ୍ଟଂ ତଚ୍ ଛରୀରଂ ଵିମୁଞ୍ଚତି
ଭୟରେ ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଘୂରିଯାଏ, ମୁହଁ କାଶ ଓ ଅଶ୍ରୁରେ ଢାକିଯାଏ; ପରେ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଅତିବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ସେ ଶରୀରକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ।
ଵାଯ୍ଵଗ୍ରସାରୀ ତଦ୍ରୂପଦେହମ୍ ଅନ୍ଯତ୍ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ ତତ୍କର୍ମଯାତନାର୍ଥେ ଚ ନ ମାତୃପିତୃସଂଭଵମ୍
ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଯାଇ, ସେ ସେହି ଆକାରର ଅନ୍ୟ ଏକ ଦେହ ପାଏ, ତାଙ୍କର କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ ପାଇଁ, ମା ଓ ବାପାର ଜନ୍ମ ନୁହେଁ।
ତତ୍ପ୍ରମାଣଵଯୋଵସ୍ଥାସଂସ୍ଥାନୈଃ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଵ୍ଯଥା ତତୋ ଦୂତୋ ଯମସ୍ଯାଥ ପାଶୈର୍ ବଧ୍ନାତି ଦାରୁଣୈଃ
ସେ ନୂତନ ଦେହର ଆକାର, ବୟସ, ଅବସ୍ଥା ଓ ଆକୃତି ଅନୁଯାୟୀ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରେ; ପରେ ଯମର ଦୂତ ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ରସି ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧିଦିଅନ୍ତି।
ଜନ୍ତୋଃ ସଂପ୍ରାପ୍ତକାଲସ୍ଯ ଵେଦନାର୍ତସ୍ଯ ଵୈ ଭୃଶମ୍ ଭୂତୈଃ ସଂତ୍ଯକ୍ତଦେହସ୍ଯ କଣ୍ଠପ୍ରାପ୍ତାନିଲସ୍ଯ ଚ
ଯେତେବେଳେ ଜନ୍ତୁର ମୃତ୍ୟୁ ସମୟ ଆସେ, ସେ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଅତିବ୍ୟସ୍ତ ଥାଏ, ଦେହ ଛାଡ଼ି ଶ୍ୱାସ କଣ୍ଠରେ ଅଟକିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଭୂତମାନେ—
ଶରୀରାଚ୍ ଚ୍ଯାଵିତୋ ଜୀଵୋ ରୋରଵୀତି ତଥୋଲ୍ବଣମ୍ ନିର୍ଗତୋ ଵାଯୁଭୂତସ୍ ତୁ ଷାଟ୍କୌଶିକକଲେଵରେ
ଶରୀରରୁ ବାହାରି ଯିବା ପରେ ଜୀବ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ କାନ୍ଦେ; ବାୟୁସ୍ୱରୂପ ହୋଇ, ସେ ଛଅଟି ଅବରଣ ଥିବା ଦେହକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ମାତୃଭିଃ ପିତୃଭିଶ୍ ଚୈଵ ଭ୍ରାତୃଭିର୍ ମାତୁଲୈସ୍ ତଥା ଦାରୈଃ ପୁତ୍ରୈର୍ ଵଯସ୍ଯୈଶ୍ ଚ ଗୁରୁଭିସ୍ ତ୍ଯଜ୍ଯତେ ଭୁଵି
ମା, ବାପା, ଭାଇ, ମାମା, ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ, ବନ୍ଧୁ ଓ ଗୁରୁମାନେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି।
ଦୃଶ୍ଯମାନଶ୍ ଚ ତୈର୍ ଦୀନୈର୍ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣେକ୍ଷଣୈର୍ ଭୃଶମ୍ ସ୍ଵଶରୀରଂ ସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଵାଯୁଭୂତସ୍ ତୁ ଗଚ୍ଛତି
ସେ ଦୁଃଖିତ ଲୋକମାନେ ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକ୍ଷୁରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ନିଜ ଶରୀରକୁ ଛାଡ଼ି, ବାୟୁସ୍ୱରୂପ ହୋଇ ଚାଲିଯାଏ।
ଅନ୍ଧକାରମ୍ ଅପାରଂ ଚ ମହାଘୋରଂ ତମୋଵୃତମ୍ ସୁଖଦୁଃଖପ୍ରଦାତାରଂ ଦୁର୍ଗମଂ ପାପକର୍ମଣାମ୍
ଏଠି ଅନ୍ତହୀନ ଅନ୍ଧାର, ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକି ରହିଛି; ଏଠି ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖ ଦୁହିଁ ଦେଇଥାଏ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠି ଅତି କଷ୍ଟକର ଏବଂ ଦୁର୍ଗମ।
ଦୁଃସହଂ ଚ ଦୁରନ୍ତଂ ଚ ଦୁର୍ନିରୀକ୍ଷଂ ଦୁରାସଦମ୍ ଦୁରାପମ୍ ଅତିଦୁର୍ଗଂ ଚ ପାପିଷ୍ଠାନାଂ ସଦାହିତମ୍
ଏଠି ସହିବାକୁ ଅତି କଷ୍ଟ, ଅନ୍ତ ନାହିଁ, ଦେଖିବାକୁ ଅସମ୍ଭବ, ନିକଟ ହେବା ଅତି ଦୁର୍ଗମ, ପହଁଚିବା ଅତି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ, ଏଠି ଦୁଷ୍ଟତମ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସଦା ଜ୍ୱଳି ରହିଥାଏ।
କୃଷ୍ଯମାଣାଶ୍ ଚ ତୈର୍ ଭୂତୈର୍ ଯାମ୍ଯୈଃ ପାଶୈସ୍ ତୁ ସଂଯତାଃ ମୁଦ୍ଗରୈସ୍ ତାଡ୍ଯମାନାଶ୍ ଚ ନୀଯନ୍ତେ ତଂ ମହାପଥମ୍
ଏହି ଭୟଙ୍କର ପଥରେ, ଯମର ଦୂତମାନେ ଦୃଷ୍ଟ ଭୂତମାନେ ଦ୍ୱାରା ଟାଣି ନିଅନ୍ତି, ଯମର ରଶିରେ ବାନ୍ଧି ଦିଅନ୍ତି, ମୁଠାରେ ପିଟି ଦିଅନ୍ତି।
କ୍ଷୀଣାଯୁଷଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ପ୍ରାଣିନଂ ଚାଯୁଷକ୍ଷଯେ ନିନୀଷଵଃ ସମାଯାନ୍ତି ଯମଦୂତା ଭଯଂକରାଃ
ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀର ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ତାହାକୁ ଦେଖି ଯମର ଭୟଙ୍କର ଦୂତମାନେ ତାହାକୁ ନେବାକୁ ଆସନ୍ତି।
ଆରୂଢା ଯାନକାଲେ ତୁ ଋକ୍ଷଵ୍ଯାଘ୍ରଖରେଷୁ ଚ ଉଷ୍ଟ୍ରେଷୁ ଵାନରେଷ୍ଵ୍ ଅନ୍ଯେ ଵୃଶ୍ଚିକେଷୁ ଵୃକେଷୁ ଚ
ଯାତ୍ରା ସମୟରେ କେହି ଭାଲୁ, ବାଘ, ଗଧା, ଉଷ୍ଟ୍ର, କୁଅଁ, ବାନର, ବିଛା ଓ ଭେଡ଼ିଆ ପିଠରେ ଚଢ଼ି ଯାନ୍ତି।
ଉଲୂକସର୍ପମାର୍ଜାରଂ ତଥାନ୍ଯେ ଗୃଧ୍ରଵାହନାଃ ଶ୍ଯେନଶୃଗାଲମ୍ ଆରୂଢାଃ ସରଘାକଙ୍କଵାହନାଃ
ଅନ୍ୟମାନେ ଉଲୁକ, ସାପ, ବିଲେଇ, ଗୃଧ୍ର, ଶ୍ୟେନ, ଶ୍ରୁଗାଳ, ତଥା କେହି ତିଆଁ ଓ କଙ୍କ ପିଠରେ ଚଢ଼ି ଯାନ୍ତି।