ନ ତତ୍ର ଵୃକ୍ଷଚ୍ଛାଯା ଵା ନ ତଡାଗାଃ ସରାଂସି ଚ ନ ଵାପ୍ଯୋ ଦୀର୍ଘିକା ଵାପି ନ କୂପୋ ନ ପ୍ରପା ସଭା
ସେଠାରେ କୌଣସି ଗଛର ଛାୟା ନାହିଁ, କୌଣସି ପୋଖରୀ ବା ଝିଲିକି ବା ଦୀର୍ଘ ପୋଖରୀ, କୌଣସି କୁଆଁ ବା ପାନିଘାଟ ବା ସଭା ନାହିଁ।
ନ ମଣ୍ଡପୋ ନାଯତନଂ ନ ନଦ୍ଯୋ ନ ଚ ପର୍ଵତାଃ ନ କିଂଚିଦ୍ ଆଶ୍ରମସ୍ଥାନଂ ଵିଦ୍ଯତେ ତତ୍ର ଵର୍ତ୍ମନି
ସେଠାରେ କୌଣସି ମଣ୍ଡପ ବା ଦେଉଳ, ନଦୀ ବା ପାହାଡ଼ ନାହିଁ; ଏହି ପଥରେ କୌଣସି ଆଶ୍ରମ ଅଛିନାହିଁ।
ଯତ୍ର ଵିଶ୍ରମତେ ଶ୍ରାନ୍ତଃ ପୁରୁଷୋ ଽତୀଵକର୍ଷିତଃ ଅଵଶ୍ଯମ୍ ଏଵ ଗନ୍ତଵ୍ଯଃ ସ ସର୍ଵୈସ୍ ତୁ ମହାପଥଃ
ସେଠାରେ ଯେତେ ଥକି ହେଉନାହିଁ, ଅତି କ୍ଷୀଣ ହେଉନାହିଁ, କୌଣସି ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥାନ ମିଳେନାହିଁ; ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହି ବଡ଼ ପଥ ଚାଲିବାକୁ ନିଶ୍ଚିତ।
ପ୍ରାପ୍ତେ କାଲେ ତୁ ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ସୁହୃଦ୍ବନ୍ଧୁଧନାଦିକମ୍ ଜରାଯୁଜାଣ୍ଡଜାଶ୍ ଚୈଵ ସ୍ଵେଦଜାଶ୍ ଚୋଦ୍ଭିଜାସ୍ ତଥା
ସମୟ ଆସିଲେ, ମଣିଷ ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁ, ସଜନ, ଧନ ଓ ସମସ୍ତ କିଛି ଛାଡ଼ି ଦେଇଥାଏ; ଗର୍ଭଜ, ଅଣ୍ଡଜ, ସ୍ୱେଦଜ, ଉଦ୍ଭିଜ — ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏହିପରି।
ଜଙ୍ଗମାଜଙ୍ଗମାଶ୍ ଚୈଵ ଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ମହାପଥମ୍ ଦେଵାସୁରମନୁଷ୍ଯୈଶ୍ ଚ ଵୈଵସ୍ଵତଵଶାନୁଗୈଃ
ଚଳନ୍ତ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଦେବତା, ଅସୁର, ମଣିଷ — ସମସ୍ତେ ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହି ବଡ଼ ପଥ ଚାଲିବେ।
ସ୍ତ୍ରୀପୁଂନପୁଂସକୈଶ୍ ଚୈଵ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଜୀଵସଂଜ୍ଞିତୈଃ ପୂର୍ଵାହ୍ଣେ ଚାପରାହ୍ଣେ ଵା ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ଵା ତଥା ପୁନଃ
ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁରୁଷ, ନପୁଂସକ ଓ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଜୀବ — ସକାଳ, ବିକାଳ ବା ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଯେଉଁ ସମୟ ହେଉ, ସମସ୍ତେ।
ସଂଧ୍ଯାକାଲେ ଽର୍ଧରାତ୍ରେ ଵା ପ୍ରତ୍ଯୂଷେ ଵାପ୍ଯ୍ ଉପସ୍ଥିତେ ଵୃଦ୍ଧୈର୍ ଵା ମଧ୍ଯମୈର୍ ଵାପି ଯୌଵନସ୍ଥୈସ୍ ତଥୈଵ ଚ
ସଂଧ୍ୟାବେଳେ, ଅର୍ଧରାତ୍ରିରେ ବା ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ, ବୃଦ୍ଧ, ମଧ୍ୟବୟସ୍କ ବା ଯୁବକ — ସମସ୍ତେ।
ଗର୍ଭଵାସେ ଽଥ ବାଲ୍ଯେ ଵା ଗନ୍ତଵ୍ଯଃ ସ ମହାପଥଃ ପ୍ରଵାସସ୍ଥୈର୍ ଗୃହସ୍ଥୈର୍ ଵା ପର୍ଵତସ୍ଥୈଃ ସ୍ଥଲେ ଽପି ଵା
ଗର୍ଭରେ, ଶିଶୁବେଳେ, ବିଦେଶରେ, ଘରେ, ପାହାଡ଼ରେ କିମ୍ବା ଭୂମିରେ — ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହି ବଡ଼ ପଥ ଚାଲିବାକୁ ହେବ।
କ୍ଷେତ୍ରସ୍ଥୈର୍ ଵା ଜଲସ୍ଥୈର୍ ଵା ଗୃହମଧ୍ଯଗତୈସ୍ ତଥା ଆସୀନୈଶ୍ ଚାସ୍ଥିତୈର୍ ଵାପି ଶଯନୀଯଗତୈସ୍ ତଥା
କ୍ଷେତ୍ରରେ, ପାଣିରେ, ଘର ଭିତରେ, ବସି, ଦଢ଼ିଏ ବା ଶୋଇଥିବା — ଯେଉଁଠି ହେଉ।
ଜାଗ୍ରଦ୍ଭିର୍ ଵା ପ୍ରସୁପ୍ତୈର୍ ଵା ଗନ୍ତଵ୍ଯଃ ସ ମହାପଥଃ ଇହାନୁଭୂଯ ନିର୍ଦିଷ୍ଟମ୍ ଆଯୁର୍ ଜନ୍ତୁଃ ସ୍ଵଯଂ ତଦା
ଜାଗିଥିବା ବା ଶୁଇଁଥିବା — ଯେଉଁଠି ହେଉ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହି ବଡ଼ ପଥ ଚାଲିବାକୁ ହେବ; ଏଠାରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଆୟୁଷ୍ୟ ଭୋଗି ଶେଷରେ ପ୍ରାଣୀ ଚାଲିଯାଏ।
ତସ୍ଯାନ୍ତେ ଚ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରାଣୈର୍ ଅନିଚ୍ଛନ୍ନ୍ ଅପି ମୁଚ୍ଯତେ ଜଲମ୍ ଅଗ୍ନିର୍ ଵିଷଂ ଶସ୍ତ୍ରଂ କ୍ଷୁଦ୍ ଵ୍ଯାଧିଃ ପତନଂ ଗିରେଃ
ତାହାର ଶେଷରେ, ଚାହିଁନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଯାଏ; ପାଣି, ଅଗ୍ନି, ବିଷ, ଶସ୍ତ୍ର, ଭୋକ, ରୋଗ ବା ପାହାଡ଼ରୁ ପଡ଼ି — ଯେଉଁ ଦ୍ୱାରା ହେଉ।
ନିମିତ୍ତଂ କିଂଚିଦ୍ ଆସାଦ୍ଯ ଦେହୀ ପ୍ରାଣୈର୍ ଵିମୁଚ୍ଯତେ ଵିହାଯ ସୁମହତ୍ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଶରୀରଂ ପାଞ୍ଚଭୌତିକମ୍
କୌଣସି କାରଣ ଆସିଲେ, ଦେହୀ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ଏହି ବଡ଼ ପାଞ୍ଚଭୂତିକ ଶରୀରକୁ ଛାଡ଼ି ଯାଏ।
ଅନ୍ଯଚ୍ ଛରୀରମ୍ ଆଦତ୍ତେ ଯାତନୀଯଂ ସ୍ଵକର୍ମଜମ୍ ଦୃଢଂ ଶରୀରମ୍ ଆପ୍ନୋତି ସୁଖଦୁଃଖୋପଭୁକ୍ତଯେ
ପରେ ସେ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଯାତନାଦାୟକ ଅନ୍ୟ ଏକ ଦୃଢ଼ ଶରୀର ନେଇ, ସେଠାରେ ସୁଖ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରେ।
ତେନ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ସ କୃଚ୍ଛ୍ରାଣି ପାପକର୍ତା ନରୋ ଭୃଶମ୍ ସୁଖାନି ଧାର୍ମିକୋ ହୃଷ୍ଟ ଇହ ନୀତୋ ଯମକ୍ଷଯେ
ଏହି ଶରୀର ଦ୍ୱାରା, ପାପୀ ମଣିଷ ଭୟଙ୍କର କଷ୍ଟ ଭୋଗେ, ଧର୍ମିକ ଲୋକ ଯମଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଇ ସୁଖରେ ଅନନ୍ଦ ପାଏ।
ଊଷ୍ମା ପ୍ରକୁପିତଃ କାଯେ ତୀଵ୍ରଵାଯୁସମୀରିତଃ ଭିନତ୍ତି ମର୍ମସ୍ଥାନାନି ଦୀପ୍ଯମାନୋ ନିରନ୍ଧନଃ
ତେଜ ଦେହରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ତୀବ୍ର ବାତାସ ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ, ମର୍ମସ୍ଥଳକୁ ଭାଙ୍ଗିଦିଏ, ଏହି ଆଗୁନି ଧଳି ଜାଏ।
ଉଦାନୋ ନାମ ପଵନସ୍ ତତଶ୍ ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ ଭୁଜ୍ଯତାମ୍ ଅମ୍ବୁଭକ୍ଷ୍ଯାଣାମ୍ ଅଧୋଗତିନିରୋଧକୃତ୍
ଉଦାନ ନାମକ ବାୟୁ ପରେ ଉପରକୁ ଚାଲିଯାଏ, ତାହା ଜଳ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଗକୁ ବନ୍ଦ କରେ, ତଳ ଦିଗକୁ ଯିବା ରାସ୍ତାକୁ ଅଟକାଏ।
ତତୋ ଯେନାମ୍ବୁଦାନାନି କୃତାନ୍ଯ୍ ଅନ୍ନରସାସ୍ ତଥା ଦତ୍ତାଃ ସ ତସ୍ଯାମ୍ ଆହ୍ଲାଦମ୍ ଆପଦି ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ
ଯେଉଁମାନେ ଜଳ ଓ ଖାଦ୍ୟ, ଏବଂ ପୋଷକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳରେ ଦୁଃଖ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ଅନ୍ନାନି ଯେନ ଦତ୍ତାନି ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂତେନ ଚେତସା ସୋ ଽପି ତୃପ୍ତିମ୍ ଅଵାପ୍ନୋତି ଵିନାପ୍ଯ୍ ଅନ୍ନେନ ଵୈ ତଦା
ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭରିତ ମନେ ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କରେ, ସେ ଖାଦ୍ୟ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେତେବେଳେ ତୃପ୍ତି ପାଏ।
ଯେନାନୃତାନି ନୋକ୍ତାନି ପ୍ରୀତିଭେଦଃ କୃତୋ ନ ଚ ଆସ୍ତିକଃ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନଶ୍ ଚ ସୁଖମୃତ୍ଯୁଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଯିଏ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିନାହାନ୍ତି, ମନ୍ଦିର କରନ୍ତିନାହିଁ, ଆସ୍ଥାବାନ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାଶୀଳ, ସେ ମଧୁର ମୃତ୍ୟୁ ଲାଭ କରେ।
ଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣପୂଜାଯାଂ ନିରତାଶ୍ ଚାନସୂଯକାଃ ଶୁକ୍ଲା ଵଦାନ୍ଯା ହ୍ରୀମନ୍ତସ୍ ତେ ନରାଃ ସୁଖମୃତ୍ଯଵଃ
ଯେଉଁମାନେ ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ଇର୍ଷ୍ୟା ନାହିଁ, ପବିତ୍ର, ଦାନଶୀଳ ଓ ଲଜ୍ଜାଶୀଳ, ସେମାନେ ସୁଖଦ ମୃତ୍ୟୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ଯଃ କାମାନ୍ ନାପି ସଂରମ୍ଭାନ୍ ନ ଦ୍ଵେଷାଦ୍ ଧର୍ମମ୍ ଉତ୍ସୃଜେତ୍ ଯଥୋକ୍ତକାରୀ ସୌମ୍ଯଶ୍ ଚ ସ ସୁଖଂ ମୃତ୍ଯୁମ୍ ଋଚ୍ଛତି
ଯିଏ ଆସା, କ୍ରୋଧ କିମ୍ବା ଦ୍ୱେଷରେ ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ି ନାହାନ୍ତି, ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ କାମ କରନ୍ତି ଓ ମୃଦୁ ସ୍ୱଭାବର, ସେ ସୁଖଦ ମୃତ୍ୟୁ ପାଏ।
ଵାରିଦାସ୍ ତୃଷିତାନାଂ ଯେ କ୍ଷୁଧିତାନ୍ନପ୍ରଦାଯିନଃ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ନରାଃ କାଲେ ମୃତ୍ଯୁଂ ସୁଖସମନ୍ଵିତମ୍
ଯେଉଁମାନେ ତରସିଥିବାଙ୍କୁ ଜଳ ଓ ଭୁଖାଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କରନ୍ତି, ସମୟରେ ସେମାନେ ଖୁସି ସହିତ ମୃତ୍ୟୁ ଲାଭ କରନ୍ତି।
ଶୀତଂ ଜଯନ୍ତି ଧନଦାସ୍ ତାପଂ ଚନ୍ଦନଦାଯିନଃ ପ୍ରାଣଘ୍ନୀଂ ଵେଦନାଂ କଷ୍ଟାଂ ଯେ ଚାନ୍ଯୋଦ୍ଵେଗଧାରିଣଃ
ଯେଉଁମାନେ ଧନ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୀତକୁ ଜିତିଥାନ୍ତି; ଚନ୍ଦନ ଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକେ ତାପକୁ ଜିତିଥାନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ସମ ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ଜିତିଥାନ୍ତି।
ମୋହଂ ଜ୍ଞାନପ୍ରଦାତାରସ୍ ତଥା ଦୀପପ୍ରଦାସ୍ ତମଃ କୂଟସାକ୍ଷୀ ମୃଷାଵାଦୀ ଯୋ ଗୁରୁର୍ ନାନୁଶାସ୍ତି ଵୈ
ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନ ଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋହକୁ ଦୂର କରନ୍ତି; ଦୀପ ଦେଇଥିବା ଲୋକେ ଅନ୍ଧକାର ହଟାନ୍ତି; ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷୀ, ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁଥିବା ଓ ଶିକ୍ଷା ନ ଦେଇଥିବା ଗୁରୁ—
ତେ ମୋହମୃତ୍ଯଵଃ ସର୍ଵେ ତଥା ଯେ ଵେଦନିନ୍ଦକାଃ ଵିଭୀଷଣାଃ ପୂତିଗନ୍ଧାଃ କୂଟମୁଦ୍ଗରପାଣଯଃ
ଏହିମାନେ ସମସ୍ତେ ମୋହ ଓ ଦୁଃଖଦ ମୃତ୍ୟୁରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ବେଦକୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ମିଥ୍ୟା ଗଦା ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି।
ଆଗଚ୍ଛନ୍ତି ଦୁରାତ୍ମାନୋ ଯମସ୍ଯ ପୁରୁଷାସ୍ ତଥା ପ୍ରାପ୍ତେଷୁ ଦୃକ୍ପଥଂ ତେଷୁ ଜାଯତେ ତସ୍ଯ ଵେପଥୁଃ
ଅସଦ୍ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଯମର ସେବକମାନେ ଆସନ୍ତି; ସେମାନେ ଦୃଷ୍ଟିପଥରେ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କର ଭୟରେ କମ୍ପନ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
କ୍ରନ୍ଦତ୍ଯ୍ ଅଵିରତଃ ସୋ ଽଥ ଭ୍ରାତୃମାତୃପିତୃଂସ୍ ତଥା ସା ତୁ ଵାଗ୍ ଅସ୍ଫୁଟା ଵିପ୍ରା ଏକଵର୍ଣା ଵିଭାଵ୍ଯତେ
ସେ ଅବିରତ ଭାବରେ ଭାଇ, ମା, ବାପାକୁ ଡାକି କାନ୍ଦେ; ତାଙ୍କର କଥା ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏକ ଅକ୍ଷର ମାତ୍ର ଶୁଣନ୍ତି।
ଦୃଷ୍ଟିର୍ ଵିଭ୍ରାମ୍ଯତେ ତ୍ରାସାତ୍ କାସାଵୃଷ୍ଟ୍ଯ୍ ଅତ୍ଯ୍ ଅଥାନନମ୍ ତତଃ ସ ଵେଦନାଵିଷ୍ଟଂ ତଚ୍ ଛରୀରଂ ଵିମୁଞ୍ଚତି
ଭୟରେ ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଘୂରିଯାଏ, ମୁହଁ କାଶ ଓ ଅଶ୍ରୁରେ ଢାକିଯାଏ; ପରେ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଅତିବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ସେ ଶରୀରକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ।
ଵାଯ୍ଵଗ୍ରସାରୀ ତଦ୍ରୂପଦେହମ୍ ଅନ୍ଯତ୍ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ ତତ୍କର୍ମଯାତନାର୍ଥେ ଚ ନ ମାତୃପିତୃସଂଭଵମ୍
ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଯାଇ, ସେ ସେହି ଆକାରର ଅନ୍ୟ ଏକ ଦେହ ପାଏ, ତାଙ୍କର କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ ପାଇଁ, ମା ଓ ବାପାର ଜନ୍ମ ନୁହେଁ।
ତତ୍ପ୍ରମାଣଵଯୋଵସ୍ଥାସଂସ୍ଥାନୈଃ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଵ୍ଯଥା ତତୋ ଦୂତୋ ଯମସ୍ଯାଥ ପାଶୈର୍ ବଧ୍ନାତି ଦାରୁଣୈଃ
ସେ ନୂତନ ଦେହର ଆକାର, ବୟସ, ଅବସ୍ଥା ଓ ଆକୃତି ଅନୁଯାୟୀ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରେ; ପରେ ଯମର ଦୂତ ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ରସି ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧିଦିଅନ୍ତି।