କଥଂ ସୁକୃତିନୋ ଯାନ୍ତି କଥଂ ଦୁଷ୍କୃତକାରିଣଃ କିଂ ରୂପଂ କିଂ ପ୍ରମାଣଂ ଵା କୋ ଵର୍ଣସ୍ ତୂଭଯୋର୍ ଅପି ଜୀଵସ୍ଯ ନୀଯମାନସ୍ଯ ଯମଲୋକଂ ବ୍ରଵୀହି ନଃ
ପୁଣ୍ୟବାନେ କିପରି ଯାଆନ୍ତି, ଦୁଷ୍କର୍ମୀମାନେ କିପରି କରନ୍ତି? ସେମାନଙ୍କର ରୂପ କଣ, ମାପ କଣ, ଏବଂ ଯେଉଁ ଆତ୍ମାକୁ ଯମଲୋକକୁ ନେଇଯାଯାଏ, ତାହାର ବର୍ଣ୍ଣ କଣ? ଆମକୁ କୁହ।
ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲା ଵଦତୋ ମମ ସୁଵ୍ରତାଃ ସଂସାରଚକ୍ରମ୍ ଅଜରଂ ସ୍ଥିତିର୍ ଯସ୍ଯ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ହେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଳ, ମୋ କଥା ଶୁଣ, ହେ ଧୃଢ଼ବ୍ରତମାନେ; ସଂସାରର ଚକ୍ର ଅଜର ଓ ଏହାର ଅବସ୍ଥା କେବେ ଏକ ନୁହେଁ।
ସୋ ଽହଂ ଵଦାମି ଵଃ ସର୍ଵଂ ଯମମାର୍ଗସ୍ଯ ନିର୍ଣଯମ୍ ଉତ୍କ୍ରାନ୍ତିକାଲାଦ୍ ଆରଭ୍ଯ ଯଥା ନାନ୍ଯୋ ଵଦିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ଯମପଥର ସମସ୍ତ ବିବେଚନା କହିବି, ମୃତ୍ୟୁକାଳରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଯେପରି ଅନ୍ୟେ କେହି କହିପାରିବେ ନାହିଁ।
ସ୍ଵରୂପଂ ଚୈଵ ମାର୍ଗସ୍ଯ ଯନ୍ ମାଂ ପୃଚ୍ଛଥ ସତ୍ତମାଃ ଯମଲୋକସ୍ଯ ଚାଧ୍ଵାନମ୍ ଅନ୍ତରଂ ମାନୁଷସ୍ଯ ଚ
ତୁମେ ଯେଉଁ ପଥର ସ୍ୱରୂପ ପଚାରିଛ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମୁଁ ସେଥିରେ ଯମଲୋକକୁ ଯିବା ଯାତ୍ରା ଓ ମଣିଷ ଲୋକରୁ ତାହାର ଦୂରତା ବିଷୟରେ କହିବି।
ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଷଡଶୀତିସ୍ ତଦ୍ ଅନ୍ତରମ୍ ତପ୍ତତାମ୍ରମ୍ ଇଵାତପ୍ତଂ ତଦ୍ ଅଧ୍ଵାନମ୍ ଉଦାହୃତମ୍
ଏହି ଦୂରତା ଛଅଠିଏଠି ହଜାର ଯୋଜନା; ସେଇ ପଥ ତାପିତ ତାମ୍ବା ପରି ତିବ୍ର ତାପର, ଏହିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ତଦ୍ ଅଵଶ୍ଯଂ ହି ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ପ୍ରାଣିଭିର୍ ଜୀଵସଂଜ୍ଞକୈଃ ପୁଣ୍ଯାନ୍ ପୁଣ୍ଯକୃତୋ ଯାନ୍ତି ପାପାନ୍ ପାପକୃତୋ ଽଧମାଃ
ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରାଣ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ପଥ ଅବଶ୍ୟ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ; ପୁଣ୍ୟବାନେ ପୁଣ୍ୟ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି, ପାପୀମାନେ ନିମ୍ନ ଲୋକକୁ ପଡନ୍ତି।
ଦ୍ଵାଵିଂଶତିଶ୍ ଚ ନରକା ଯମସ୍ଯ ଵିଷଯେ ସ୍ଥିତାଃ ଯେଷୁ ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମାଣୋ ଵିପଚ୍ଯନ୍ତେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍
ଯମଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳରେ ବାଇଶିଟି ନରକ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଷ୍କର୍ମୀମାନେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ଦଣ୍ଡିତ ହୁଅନ୍ତି।
ନରକୋ ରୌରଵୋ ରୌଦ୍ରଃ ଶୂକରସ୍ ତାଲ ଏଵ ଚ କୁମ୍ଭୀପାକୋ ମହାଘୋରଃ ଶାଲ୍ମଲୋ ଽଥ ଵିମୋହନଃ
ସେଇ ନରକଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି: ରୌରବ, ରୌଦ୍ର, ଶୂକର, ତାଳ, କୁମ୍ଭୀପାକ, ମହାଭୟଙ୍କର, ଶାଲ୍ମଳି ଓ ବିମୋହନ।
କୀଟାଦଃ କୃମିଭକ୍ଷଶ୍ ଚ ନାଲାଭକ୍ଷୋ ଭ୍ରମସ୍ ତଥା ନଦ୍ଯଃ ପୂଯଵହାଶ୍ ଚାନ୍ଯା ରୁଧିରାମ୍ଭସ୍ ତଥୈଵ ଚ
କେହି କୀଟ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, କେହି କୃମି ଖାଆନ୍ତି, କେହି ଅପବିତ୍ର ଜିନିଷ ଖାଆନ୍ତି, ଆଉ କେହି ଏଠାଉଁ ସେଠାଉଁ ଘୁଞ୍ଚନ୍ତି; କିଛି ନଦୀ ପୁୟ ନେଇଯାଉଛି, ଆଉ କିଛି ରକ୍ତ ଓ ପାଣି ଭରି ଚାଲିଛି।
ଅଗ୍ନିଜ୍ଵାଲୋ ମହାଘୋରଃ ସଂଦଂଶଃ ଶୁନଭୋଜନଃ ଘୋରା ଵୈତରଣୀ ଚୈଵ ଅସିପତ୍ତ୍ରଵନଂ ତଥା
ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱାଳା, ଲୋହାର କଟାରେ କଟାଯିବା, କୁକୁର ଭୋଜନ, ଭୟଙ୍କର ବୈତରଣୀ ନଦୀ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳବଡ଼ି ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି।
ନ ତତ୍ର ଵୃକ୍ଷଚ୍ଛାଯା ଵା ନ ତଡାଗାଃ ସରାଂସି ଚ ନ ଵାପ୍ଯୋ ଦୀର୍ଘିକା ଵାପି ନ କୂପୋ ନ ପ୍ରପା ସଭା
ସେଠାରେ କୌଣସି ଗଛର ଛାୟା ନାହିଁ, କୌଣସି ପୋଖରୀ ବା ଝିଲିକି ବା ଦୀର୍ଘ ପୋଖରୀ, କୌଣସି କୁଆଁ ବା ପାନିଘାଟ ବା ସଭା ନାହିଁ।
ନ ମଣ୍ଡପୋ ନାଯତନଂ ନ ନଦ୍ଯୋ ନ ଚ ପର୍ଵତାଃ ନ କିଂଚିଦ୍ ଆଶ୍ରମସ୍ଥାନଂ ଵିଦ୍ଯତେ ତତ୍ର ଵର୍ତ୍ମନି
ସେଠାରେ କୌଣସି ମଣ୍ଡପ ବା ଦେଉଳ, ନଦୀ ବା ପାହାଡ଼ ନାହିଁ; ଏହି ପଥରେ କୌଣସି ଆଶ୍ରମ ଅଛିନାହିଁ।
ଯତ୍ର ଵିଶ୍ରମତେ ଶ୍ରାନ୍ତଃ ପୁରୁଷୋ ଽତୀଵକର୍ଷିତଃ ଅଵଶ୍ଯମ୍ ଏଵ ଗନ୍ତଵ୍ଯଃ ସ ସର୍ଵୈସ୍ ତୁ ମହାପଥଃ
ସେଠାରେ ଯେତେ ଥକି ହେଉନାହିଁ, ଅତି କ୍ଷୀଣ ହେଉନାହିଁ, କୌଣସି ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥାନ ମିଳେନାହିଁ; ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହି ବଡ଼ ପଥ ଚାଲିବାକୁ ନିଶ୍ଚିତ।
ପ୍ରାପ୍ତେ କାଲେ ତୁ ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ସୁହୃଦ୍ବନ୍ଧୁଧନାଦିକମ୍ ଜରାଯୁଜାଣ୍ଡଜାଶ୍ ଚୈଵ ସ୍ଵେଦଜାଶ୍ ଚୋଦ୍ଭିଜାସ୍ ତଥା
ସମୟ ଆସିଲେ, ମଣିଷ ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁ, ସଜନ, ଧନ ଓ ସମସ୍ତ କିଛି ଛାଡ଼ି ଦେଇଥାଏ; ଗର୍ଭଜ, ଅଣ୍ଡଜ, ସ୍ୱେଦଜ, ଉଦ୍ଭିଜ — ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏହିପରି।
ଜଙ୍ଗମାଜଙ୍ଗମାଶ୍ ଚୈଵ ଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ମହାପଥମ୍ ଦେଵାସୁରମନୁଷ୍ଯୈଶ୍ ଚ ଵୈଵସ୍ଵତଵଶାନୁଗୈଃ
ଚଳନ୍ତ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଦେବତା, ଅସୁର, ମଣିଷ — ସମସ୍ତେ ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହି ବଡ଼ ପଥ ଚାଲିବେ।
ସ୍ତ୍ରୀପୁଂନପୁଂସକୈଶ୍ ଚୈଵ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଜୀଵସଂଜ୍ଞିତୈଃ ପୂର୍ଵାହ୍ଣେ ଚାପରାହ୍ଣେ ଵା ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ଵା ତଥା ପୁନଃ
ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁରୁଷ, ନପୁଂସକ ଓ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଜୀବ — ସକାଳ, ବିକାଳ ବା ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଯେଉଁ ସମୟ ହେଉ, ସମସ୍ତେ।
ସଂଧ୍ଯାକାଲେ ଽର୍ଧରାତ୍ରେ ଵା ପ୍ରତ୍ଯୂଷେ ଵାପ୍ଯ୍ ଉପସ୍ଥିତେ ଵୃଦ୍ଧୈର୍ ଵା ମଧ୍ଯମୈର୍ ଵାପି ଯୌଵନସ୍ଥୈସ୍ ତଥୈଵ ଚ
ସଂଧ୍ୟାବେଳେ, ଅର୍ଧରାତ୍ରିରେ ବା ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ, ବୃଦ୍ଧ, ମଧ୍ୟବୟସ୍କ ବା ଯୁବକ — ସମସ୍ତେ।
ଗର୍ଭଵାସେ ଽଥ ବାଲ୍ଯେ ଵା ଗନ୍ତଵ୍ଯଃ ସ ମହାପଥଃ ପ୍ରଵାସସ୍ଥୈର୍ ଗୃହସ୍ଥୈର୍ ଵା ପର୍ଵତସ୍ଥୈଃ ସ୍ଥଲେ ଽପି ଵା
ଗର୍ଭରେ, ଶିଶୁବେଳେ, ବିଦେଶରେ, ଘରେ, ପାହାଡ଼ରେ କିମ୍ବା ଭୂମିରେ — ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହି ବଡ଼ ପଥ ଚାଲିବାକୁ ହେବ।
କ୍ଷେତ୍ରସ୍ଥୈର୍ ଵା ଜଲସ୍ଥୈର୍ ଵା ଗୃହମଧ୍ଯଗତୈସ୍ ତଥା ଆସୀନୈଶ୍ ଚାସ୍ଥିତୈର୍ ଵାପି ଶଯନୀଯଗତୈସ୍ ତଥା
କ୍ଷେତ୍ରରେ, ପାଣିରେ, ଘର ଭିତରେ, ବସି, ଦଢ଼ିଏ ବା ଶୋଇଥିବା — ଯେଉଁଠି ହେଉ।
ଜାଗ୍ରଦ୍ଭିର୍ ଵା ପ୍ରସୁପ୍ତୈର୍ ଵା ଗନ୍ତଵ୍ଯଃ ସ ମହାପଥଃ ଇହାନୁଭୂଯ ନିର୍ଦିଷ୍ଟମ୍ ଆଯୁର୍ ଜନ୍ତୁଃ ସ୍ଵଯଂ ତଦା
ଜାଗିଥିବା ବା ଶୁଇଁଥିବା — ଯେଉଁଠି ହେଉ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହି ବଡ଼ ପଥ ଚାଲିବାକୁ ହେବ; ଏଠାରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଆୟୁଷ୍ୟ ଭୋଗି ଶେଷରେ ପ୍ରାଣୀ ଚାଲିଯାଏ।
ତସ୍ଯାନ୍ତେ ଚ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରାଣୈର୍ ଅନିଚ୍ଛନ୍ନ୍ ଅପି ମୁଚ୍ଯତେ ଜଲମ୍ ଅଗ୍ନିର୍ ଵିଷଂ ଶସ୍ତ୍ରଂ କ୍ଷୁଦ୍ ଵ୍ଯାଧିଃ ପତନଂ ଗିରେଃ
ତାହାର ଶେଷରେ, ଚାହିଁନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଯାଏ; ପାଣି, ଅଗ୍ନି, ବିଷ, ଶସ୍ତ୍ର, ଭୋକ, ରୋଗ ବା ପାହାଡ଼ରୁ ପଡ଼ି — ଯେଉଁ ଦ୍ୱାରା ହେଉ।
ନିମିତ୍ତଂ କିଂଚିଦ୍ ଆସାଦ୍ଯ ଦେହୀ ପ୍ରାଣୈର୍ ଵିମୁଚ୍ଯତେ ଵିହାଯ ସୁମହତ୍ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଶରୀରଂ ପାଞ୍ଚଭୌତିକମ୍
କୌଣସି କାରଣ ଆସିଲେ, ଦେହୀ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ଏହି ବଡ଼ ପାଞ୍ଚଭୂତିକ ଶରୀରକୁ ଛାଡ଼ି ଯାଏ।
ଅନ୍ଯଚ୍ ଛରୀରମ୍ ଆଦତ୍ତେ ଯାତନୀଯଂ ସ୍ଵକର୍ମଜମ୍ ଦୃଢଂ ଶରୀରମ୍ ଆପ୍ନୋତି ସୁଖଦୁଃଖୋପଭୁକ୍ତଯେ
ପରେ ସେ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଯାତନାଦାୟକ ଅନ୍ୟ ଏକ ଦୃଢ଼ ଶରୀର ନେଇ, ସେଠାରେ ସୁଖ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରେ।
ତେନ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ସ କୃଚ୍ଛ୍ରାଣି ପାପକର୍ତା ନରୋ ଭୃଶମ୍ ସୁଖାନି ଧାର୍ମିକୋ ହୃଷ୍ଟ ଇହ ନୀତୋ ଯମକ୍ଷଯେ
ଏହି ଶରୀର ଦ୍ୱାରା, ପାପୀ ମଣିଷ ଭୟଙ୍କର କଷ୍ଟ ଭୋଗେ, ଧର୍ମିକ ଲୋକ ଯମଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଇ ସୁଖରେ ଅନନ୍ଦ ପାଏ।
ଊଷ୍ମା ପ୍ରକୁପିତଃ କାଯେ ତୀଵ୍ରଵାଯୁସମୀରିତଃ ଭିନତ୍ତି ମର୍ମସ୍ଥାନାନି ଦୀପ୍ଯମାନୋ ନିରନ୍ଧନଃ
ତେଜ ଦେହରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ତୀବ୍ର ବାତାସ ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ, ମର୍ମସ୍ଥଳକୁ ଭାଙ୍ଗିଦିଏ, ଏହି ଆଗୁନି ଧଳି ଜାଏ।
ଉଦାନୋ ନାମ ପଵନସ୍ ତତଶ୍ ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ ଭୁଜ୍ଯତାମ୍ ଅମ୍ବୁଭକ୍ଷ୍ଯାଣାମ୍ ଅଧୋଗତିନିରୋଧକୃତ୍
ଉଦାନ ନାମକ ବାୟୁ ପରେ ଉପରକୁ ଚାଲିଯାଏ, ତାହା ଜଳ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଗକୁ ବନ୍ଦ କରେ, ତଳ ଦିଗକୁ ଯିବା ରାସ୍ତାକୁ ଅଟକାଏ।
ତତୋ ଯେନାମ୍ବୁଦାନାନି କୃତାନ୍ଯ୍ ଅନ୍ନରସାସ୍ ତଥା ଦତ୍ତାଃ ସ ତସ୍ଯାମ୍ ଆହ୍ଲାଦମ୍ ଆପଦି ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ
ଯେଉଁମାନେ ଜଳ ଓ ଖାଦ୍ୟ, ଏବଂ ପୋଷକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳରେ ଦୁଃଖ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ଅନ୍ନାନି ଯେନ ଦତ୍ତାନି ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂତେନ ଚେତସା ସୋ ଽପି ତୃପ୍ତିମ୍ ଅଵାପ୍ନୋତି ଵିନାପ୍ଯ୍ ଅନ୍ନେନ ଵୈ ତଦା
ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭରିତ ମନେ ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କରେ, ସେ ଖାଦ୍ୟ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେତେବେଳେ ତୃପ୍ତି ପାଏ।
ଯେନାନୃତାନି ନୋକ୍ତାନି ପ୍ରୀତିଭେଦଃ କୃତୋ ନ ଚ ଆସ୍ତିକଃ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନଶ୍ ଚ ସୁଖମୃତ୍ଯୁଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଯିଏ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିନାହାନ୍ତି, ମନ୍ଦିର କରନ୍ତିନାହିଁ, ଆସ୍ଥାବାନ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାଶୀଳ, ସେ ମଧୁର ମୃତ୍ୟୁ ଲାଭ କରେ।
ଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣପୂଜାଯାଂ ନିରତାଶ୍ ଚାନସୂଯକାଃ ଶୁକ୍ଲା ଵଦାନ୍ଯା ହ୍ରୀମନ୍ତସ୍ ତେ ନରାଃ ସୁଖମୃତ୍ଯଵଃ
ଯେଉଁମାନେ ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ଇର୍ଷ୍ୟା ନାହିଁ, ପବିତ୍ର, ଦାନଶୀଳ ଓ ଲଜ୍ଜାଶୀଳ, ସେମାନେ ସୁଖଦ ମୃତ୍ୟୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।