ଅପରଃ କେଶଵସ୍ଯାଯଂ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୋ ମହାତ୍ମନଃ ଵିଖ୍ଯାତୋ ମାଥୁରେ କଲ୍ପେ ସର୍ଵଲୋକହିତାଯ ଵୈ
ଏହି ମହାତ୍ମା କେଶବଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଏକ ଅବତାର, ଯିଏ ମଥୁରା କାଳରେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଯତ୍ର ଶାଲ୍ଵଂ ଚ ଚୈଦ୍ଯଂ ଚ କଂସଂ ଦ୍ଵିଵିଦମ୍ ଏଵ ଚ ଅରିଷ୍ଟଂ ଵୃଷଭଂ କେଶିଂ ପୂତନାଂ ଦୈତ୍ଯଦାରିକାମ୍
ସେଠାରେ ଶାଲ୍ବ, ଚେଦି, କଂସ, ଦ୍ୱିବିଦ, ଅରିଷ୍ଟ, ବୃଷଭ, କେଶି ଓ ଦେମୋନୀ ପୁତନାଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ।
ନାଗଂ କୁଵଲଯାପୀଡଂ ଚାଣୂରଂ ମୁଷ୍ଟିକଂ ତଥା ଦୈତ୍ଯାନ୍ ମାନୁଷଦେହେନ ସୂଦଯାମ୍ ଆସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ନାଗ କୁବଳୟାପୀଡ଼, ଚାଣୂର, ମୁଷ୍ଟିକ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନେକୁ ମାନବ ରୂପରେ ସେ ଶୂରବୀର ନଶ୍ଟ କରିଥିଲେ।
ଛିନ୍ନଂ ବାହୁସହସ୍ରଂ ଚ ବାଣସ୍ଯାଦ୍ଭୁତକର୍ମଣଃ ନରକଶ୍ ଚ ହତଃ ସଂଖ୍ଯେ ଯଵନଶ୍ ଚ ମହାବଲଃ
ବାଣଙ୍କ ହଜାର ବାହୁ କାଟାଯାଇଥିଲା, ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା; ଯୁଦ୍ଧରେ ନରକ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯବନ ବଧ ହୋଇଥିଲେ।
ହୃତାନି ଚ ମହୀପାନାଂ ସର୍ଵରତ୍ନାନି ତେଜସା ଦୁରାଚାରାଶ୍ ଚ ନିହିତାଃ ପାର୍ଥିଵା ଯେ ମହୀତଲେ
ତାଙ୍କ ତେଜରେ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ରତ୍ନ ନିଅଯାଇଥିଲା; ଏବଂ ଯେଉଁ ଅନ୍ୟାୟୀ ରାଜାମାନେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଦମିତ ହୋଇଥିଲେ।
ଏଷ ଲୋକହିତାର୍ଥାଯ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୋ ମହାତ୍ମନଃ କଲ୍କୀ ଵିଷ୍ଣୁଯଶା ନାମ ଶମ୍ଭଲଗ୍ରାମସଂଭଵଃ
ସମସ୍ତ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ମହାତ୍ମା କଲ୍କି ଭାବେ, ବିଷ୍ଣୁୟଶସ୍ ନାମରେ, ଶମ୍ଭଳ ଗ୍ରାମରେ ଜନ୍ମ ନେବେ।
ସର୍ଵଲୋକହିତାର୍ଥାଯ ଭୂଯୋ ଦେଵୋ ମହାଯଶାଃ ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵୋ ଦିଵ୍ଯା ଦେଵଗଣୈର୍ ଵୃତାଃ
ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ପୁନିଥରେ, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଦେବତା ଅବତାର ନେବେ; ଏବଂ ଅନେକ ଦିବ୍ୟ ଦେବମାନେ ସହିତ ଅନ୍ୟ ଅବତାରମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିବେ।
ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵାଃ ପୁରାଣେଷୁ ଗୀଯନ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ ଯତ୍ର ଦେଵା ଵିମୁହ୍ଯନ୍ତି ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵାନୁକୀର୍ତନେ
ଏହି ଅବତାରମାନେ ପୁରାଣରେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ ଗାଇଥିବା; ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅବତାର କଥା କହିବାରେ ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।
ପୁରାଣଂ ଵର୍ତତେ ଯତ୍ର ଵେଦଶ୍ରୁତିସମାହିତମ୍ ଏତଦ୍ ଉଦ୍ଦେଶମାତ୍ରେଣ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵାନୁକୀର୍ତନମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ପୁରାଣ ଅଛି, ଯାହା ବେଦ ଶ୍ରୁତିର ତତ୍ତ୍ୱ ଭରିଥାଏ, ସେଠି କେବଳ ଏହି ଅବତାରମାନେର ଉଲ୍ଲେଖ ମାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ପାଠ କରାଯାଏ।
କୀର୍ତିତଂ କୀର୍ତନୀଯସ୍ଯ ସର୍ଵଲୋକଗୁରୋର୍ ଵିଭୋଃ ପ୍ରୀଯନ୍ତେ ପିତରସ୍ ତସ୍ଯ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵାନୁକୀର୍ତନାତ୍
ସମସ୍ତ ଜଗତର ଗୁରୁ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅବତାର କଥା ଗାଇବା ପୂଜ୍ୟ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।
ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଅମିତଵୀର୍ଯସ୍ଯ ଯଃ ଶୃଣୋତି କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ଯେଉଁମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅପାର ଶକ୍ତିର କଥା ଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତି ସହିତ ହାତ ଜୋଡି ଶୁଣନ୍ତି—
ଏତାଶ୍ ଚ ଯୋଗେଶ୍ଵରଯୋଗମାଯାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନରୋ ମୁଚ୍ଯତି ସର୍ଵପାପୈଃ ଋଦ୍ଧିଂ ସମୃଦ୍ଧିଂ ଵିପୁଲାଂଶ୍ ଚ ଭୋଗାନ୍ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଶୀଘ୍ରଂ ଭଗଵତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍
ଏହି ଯୋଗେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିର ଉପଖ୍ୟାନ ଶୁଣିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ଭଗବାନଙ୍କର କୃପାରେ ତେବେ ଶୀଘ୍ର ଧନ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ବଡ଼ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଏଵଂ ମଯା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠା ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଅମିତତେଜସଃ ସର୍ଵପାପହରାଃ ପୁଣ୍ଯାଃ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଭଳି ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ଅବତାରମାନେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି।
ନ ତୃପ୍ତିମ୍ ଅଧିଗଚ୍ଛାମଃ ପୁଣ୍ଯଧର୍ମାମୃତସ୍ଯ ଚ ମୁନେ ତ୍ଵନ୍ମୁଖଗୀତସ୍ଯ ତଥା କୌତୂହଲଂ ହି ନଃ
ହେ ମୁନି, ଆମେ ପୁଣ୍ୟ ଧର୍ମର ଅମୃତ ଓ ତୁମ ମୁଖରୁ ଶୁଣାଯାଉଥିବା ଗୀତରୁ କେବେ ତୃପ୍ତି ପାଉନାହିଁ; ଆମର କୌତୁହଳ ଅବିରତ ରହିଛି।
ଉତ୍ପତ୍ତିଂ ପ୍ରଲଯଂ ଚୈଵ ଭୂତାନାଂ କର୍ମଣୋ ଗତିମ୍ ଵେତ୍ସି ସର୍ଵଂ ମୁନେ ତେନ ପୃଚ୍ଛାମସ୍ ତ୍ଵାଂ ମହାମତିମ୍
ହେ ମୁନି, ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି, ପ୍ରଳୟ ଓ କର୍ମର ଗତି ଜାଣିଛ; ଏହିଥିରୁ ଆମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରୁଛୁ, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧି।
ଶ୍ରୂଯତେ ଯମଲୋକସ୍ଯ ମାର୍ଗଃ ପରମଦୁର୍ଗମଃ ଦୁଃଖକ୍ଲେଶକରଃ ଶଶ୍ଵତ୍ ସର୍ଵଭୂତଭଯାଵହଃ
ଯମଲୋକକୁ ଯିବା ପଥ ବହୁତ କଷ୍ଟଦାୟକ ଓ ଦୁର୍ଗମ ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ; ସେଥିରେ ସଦା ଦୁଃଖ ଓ ଭୟ ରହିଥାଏ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥାଏ।
କଥଂ ତେନ ନରା ଯାନ୍ତି ମାର୍ଗେଣ ଯମସାଦନମ୍ ପ୍ରମାଣଂ ଚୈଵ ମାର୍ଗସ୍ଯ ବ୍ରୂହି ନୋ ଵଦତାଂ ଵର
ମଣିଷେମାନେ କିପରି ସେଇ ପଥରେ ଯମଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଆନ୍ତି? ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, ସେଇ ପଥର ମାପ ଓ ସ୍ୱରୂପ ଆମକୁ କୁହ।
ମୁନେ ପୃଚ୍ଛାମ ସର୍ଵଜ୍ଞ ବ୍ରୂହି ସର୍ଵମ୍ ଅଶେଷତଃ କଥଂ ନରକଦୁଃଖାନି ନାପ୍ନୁଵନ୍ତି ନରାନ୍ ମୁନେ
ହେ ମୁନି, ଆମେ ପଚାରୁଛୁ, ହେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ କଥା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୁହ; କିପରି ମଣିଷେମାନେ ନରକର ଦୁଃଖରୁ ବଞ୍ଚିପାରନ୍ତି?
କେନୋପାଯେନ ଦାନେନ ଧର୍ମେଣ ନିଯମେନ ଚ ମାନୁଷସ୍ଯ ଚ ଯାମ୍ଯସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ କିଯଦ୍ ଅନ୍ତରମ୍
କେଉଁ ଉପାୟ, କେଉଁ ଦାନ, କେଉଁ ଧର୍ମ କିମ୍ବା ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ଏହା ସମ୍ଭବ? ଏବଂ ମଣିଷ ଲୋକ ଓ ଯମଲୋକ ମଧ୍ୟରେ କେତେ ଦୂର ଅଛି?
କଥଂ ଚ ସ୍ଵର୍ଗତିଂ ଯାନ୍ତି ନରକଂ କେନ କର୍ମଣା ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଥାନାନି କିଯନ୍ତି କିଯନ୍ତି ନରକାଣି ଚ
ମଣିଷେମାନେ କିପରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି, ଏବଂ କେଉଁ କର୍ମରେ ନରକକୁ ପଡନ୍ତି? ସ୍ୱର୍ଗରେ କେତେ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଏବଂ କେତେ ନରକ ଅଛି?
କଥଂ ସୁକୃତିନୋ ଯାନ୍ତି କଥଂ ଦୁଷ୍କୃତକାରିଣଃ କିଂ ରୂପଂ କିଂ ପ୍ରମାଣଂ ଵା କୋ ଵର୍ଣସ୍ ତୂଭଯୋର୍ ଅପି ଜୀଵସ୍ଯ ନୀଯମାନସ୍ଯ ଯମଲୋକଂ ବ୍ରଵୀହି ନଃ
ପୁଣ୍ୟବାନେ କିପରି ଯାଆନ୍ତି, ଦୁଷ୍କର୍ମୀମାନେ କିପରି କରନ୍ତି? ସେମାନଙ୍କର ରୂପ କଣ, ମାପ କଣ, ଏବଂ ଯେଉଁ ଆତ୍ମାକୁ ଯମଲୋକକୁ ନେଇଯାଯାଏ, ତାହାର ବର୍ଣ୍ଣ କଣ? ଆମକୁ କୁହ।
ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲା ଵଦତୋ ମମ ସୁଵ୍ରତାଃ ସଂସାରଚକ୍ରମ୍ ଅଜରଂ ସ୍ଥିତିର୍ ଯସ୍ଯ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ହେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଳ, ମୋ କଥା ଶୁଣ, ହେ ଧୃଢ଼ବ୍ରତମାନେ; ସଂସାରର ଚକ୍ର ଅଜର ଓ ଏହାର ଅବସ୍ଥା କେବେ ଏକ ନୁହେଁ।
ସୋ ଽହଂ ଵଦାମି ଵଃ ସର୍ଵଂ ଯମମାର୍ଗସ୍ଯ ନିର୍ଣଯମ୍ ଉତ୍କ୍ରାନ୍ତିକାଲାଦ୍ ଆରଭ୍ଯ ଯଥା ନାନ୍ଯୋ ଵଦିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ଯମପଥର ସମସ୍ତ ବିବେଚନା କହିବି, ମୃତ୍ୟୁକାଳରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଯେପରି ଅନ୍ୟେ କେହି କହିପାରିବେ ନାହିଁ।
ସ୍ଵରୂପଂ ଚୈଵ ମାର୍ଗସ୍ଯ ଯନ୍ ମାଂ ପୃଚ୍ଛଥ ସତ୍ତମାଃ ଯମଲୋକସ୍ଯ ଚାଧ୍ଵାନମ୍ ଅନ୍ତରଂ ମାନୁଷସ୍ଯ ଚ
ତୁମେ ଯେଉଁ ପଥର ସ୍ୱରୂପ ପଚାରିଛ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମୁଁ ସେଥିରେ ଯମଲୋକକୁ ଯିବା ଯାତ୍ରା ଓ ମଣିଷ ଲୋକରୁ ତାହାର ଦୂରତା ବିଷୟରେ କହିବି।
ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଷଡଶୀତିସ୍ ତଦ୍ ଅନ୍ତରମ୍ ତପ୍ତତାମ୍ରମ୍ ଇଵାତପ୍ତଂ ତଦ୍ ଅଧ୍ଵାନମ୍ ଉଦାହୃତମ୍
ଏହି ଦୂରତା ଛଅଠିଏଠି ହଜାର ଯୋଜନା; ସେଇ ପଥ ତାପିତ ତାମ୍ବା ପରି ତିବ୍ର ତାପର, ଏହିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ତଦ୍ ଅଵଶ୍ଯଂ ହି ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ପ୍ରାଣିଭିର୍ ଜୀଵସଂଜ୍ଞକୈଃ ପୁଣ୍ଯାନ୍ ପୁଣ୍ଯକୃତୋ ଯାନ୍ତି ପାପାନ୍ ପାପକୃତୋ ଽଧମାଃ
ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରାଣ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ପଥ ଅବଶ୍ୟ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ; ପୁଣ୍ୟବାନେ ପୁଣ୍ୟ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି, ପାପୀମାନେ ନିମ୍ନ ଲୋକକୁ ପଡନ୍ତି।
ଦ୍ଵାଵିଂଶତିଶ୍ ଚ ନରକା ଯମସ୍ଯ ଵିଷଯେ ସ୍ଥିତାଃ ଯେଷୁ ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମାଣୋ ଵିପଚ୍ଯନ୍ତେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍
ଯମଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳରେ ବାଇଶିଟି ନରକ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଷ୍କର୍ମୀମାନେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ଦଣ୍ଡିତ ହୁଅନ୍ତି।
ନରକୋ ରୌରଵୋ ରୌଦ୍ରଃ ଶୂକରସ୍ ତାଲ ଏଵ ଚ କୁମ୍ଭୀପାକୋ ମହାଘୋରଃ ଶାଲ୍ମଲୋ ଽଥ ଵିମୋହନଃ
ସେଇ ନରକଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି: ରୌରବ, ରୌଦ୍ର, ଶୂକର, ତାଳ, କୁମ୍ଭୀପାକ, ମହାଭୟଙ୍କର, ଶାଲ୍ମଳି ଓ ବିମୋହନ।
କୀଟାଦଃ କୃମିଭକ୍ଷଶ୍ ଚ ନାଲାଭକ୍ଷୋ ଭ୍ରମସ୍ ତଥା ନଦ୍ଯଃ ପୂଯଵହାଶ୍ ଚାନ୍ଯା ରୁଧିରାମ୍ଭସ୍ ତଥୈଵ ଚ
କେହି କୀଟ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, କେହି କୃମି ଖାଆନ୍ତି, କେହି ଅପବିତ୍ର ଜିନିଷ ଖାଆନ୍ତି, ଆଉ କେହି ଏଠାଉଁ ସେଠାଉଁ ଘୁଞ୍ଚନ୍ତି; କିଛି ନଦୀ ପୁୟ ନେଇଯାଉଛି, ଆଉ କିଛି ରକ୍ତ ଓ ପାଣି ଭରି ଚାଲିଛି।
ଅଗ୍ନିଜ୍ଵାଲୋ ମହାଘୋରଃ ସଂଦଂଶଃ ଶୁନଭୋଜନଃ ଘୋରା ଵୈତରଣୀ ଚୈଵ ଅସିପତ୍ତ୍ରଵନଂ ତଥା
ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱାଳା, ଲୋହାର କଟାରେ କଟାଯିବା, କୁକୁର ଭୋଜନ, ଭୟଙ୍କର ବୈତରଣୀ ନଦୀ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳବଡ଼ି ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି।