ନିହତୌ ଚ ନିରାଶୌ ଚ କୃତୌ ତେନ ମହାତ୍ମନା ସମରେ ଯୁଦ୍ଧଶୌଣ୍ଡେନ ତଥାନ୍ଯେ ଚାପି ରାକ୍ଷସାଃ
ସେଇ ମହାତ୍ମା, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନଙ୍କୁ ହତ କରିଥିଲେ ଓ ଆଶାହୀନ କରିଦେଇଥିଲେ; ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଥିଲେ।
ଵିରାଧଶ୍ ଚ କବନ୍ଧଶ୍ ଚ ରାକ୍ଷସୌ ଭୀମଵିକ୍ରମୌ ଜଘାନ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ଗନ୍ଧର୍ଵୌ ଶାପମୋହିତୌ
ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଥିବା ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ, ବିରାଧ ଓ କବନ୍ଧ, ଏବଂ ଶାପରେ ମୁହଁ ହୋଇଥିବା ଦୁଇ ଗନ୍ଧର୍ବ, ପୁରୁଷସିଂହ ତାଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ।
ହୁତାଶନାର୍କାଂଶୁତଡିଦ୍ଗୁଣାଭୈଃ ପ୍ରତପ୍ତଜାମ୍ବୂନଦଚିତ୍ରପୁଙ୍ଖୈଃ ମହେନ୍ଦ୍ରଵଜ୍ରାଶନିତୁଲ୍ଯସାରୈ ରିପୂନ୍ ସ ରାମଃ ସମରେ ନିଜଘ୍ନେ
ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିଜୁଳିର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଥିବା, ଗଳିଥିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଚମକୁଥିବା ପଙ୍ଖ ଲାଗିଥିବା ବାଣ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶର ଦ୍ୱାରା, ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେଠାରୁ ବିଜୟ ହାସଲ କରିଥିଲେ।
ତସ୍ମୈ ଦତ୍ତାନି ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ ଧୀମତା ଵଧାର୍ଥଂ ଦେଵଶତ୍ରୂଣାଂ ଦୁର୍ଧର୍ଷାଣାଂ ସୁରୈର୍ ଅପି
ଦେବମାନେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁ ଶତ୍ରୁମାନେ ଅପରାଜିତ, ସେମାନଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ, ଧୀର ଵିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଶସ୍ତ୍ର ଦାନ କରିଥିଲେ।
ଵର୍ତମାନେ ମଖେ ଯେନ ଜନକସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ଭଗ୍ନଂ ମାହେଶ୍ଵରଂ ଚାପଂ କ୍ରୀଡତା ଲୀଲଯା ପୁରା
ମହାତ୍ମା ଜନକଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ସେ ଏକଥରେ ଖେଳ କରିବାକୁ ମହାଦେବଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥିଲେ।
ଏତାନି କୃତ୍ଵା କର୍ମାଣି ରାମୋ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରଃ ଦଶାଶ୍ଵମେଧାଞ୍ ଜାରୂଥ୍ଯାନ୍ ଆଜହାର ନିରର୍ଗଲାନ୍
ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରି, ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଦଶଟି ଅନବରତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।
ନାଶ୍ରୂଯନ୍ତାଶୁଭା ଵାଚୋ ନାକୁଲଂ ମାରୁତୋ ଵଵୌ ନ ଵିତ୍ତହରଣଂ ଚାସୀଦ୍ ରାମେ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରଶାସତି
ରାମ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିବା ବେଳେ କେବେ ଅଶୁଭ କଥା ଶୁଣାଯାଉନଥିଲା, ବାତାସ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ଭାବେ ବହୁନଥିଲା, ଓ କେବେ ଧନ ଚୋରି ହେଉନଥିଲା।
ପରିଦେଵନ୍ତି ଵିଧଵା ନାନର୍ଥାଶ୍ ଚ କଦାଚନ ସର୍ଵମ୍ ଆସୀଚ୍ ଛୁଭଂ ତତ୍ର ରାମେ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରଶାସତି
ବିଧବାମାନେ କେବେ ଶୋକ କରୁନଥିଲେ, କେବେ ଅପଶୁଭ ଘଟୁନଥିଲା; ରାମ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିବା ସମୟରେ ସବୁଠି ମଙ୍ଗଳ ହେଉଥିଲା।
ନ ପ୍ରାଣିନାଂ ଭଯଂ ଚାସୀଜ୍ ଜଲାଗ୍ନ୍ଯନିଲଘାତଜମ୍ ନ ଚାପି ଵୃଦ୍ଧା ବାଲାନାଂ ପ୍ରେତକାର୍ଯାଣି ଚକ୍ରିରେ
ପ୍ରାଣୀମାନେ କେବେ ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ କିମ୍ବା ବିଜୁଳିର ଭୟ ଭୋଗୁନଥିଲେ; ବୃଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଶିଶୁମାନେ କେବେ ଶବକାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ପଡ଼ୁନଥିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯପରଂ କ୍ଷତ୍ରଂ ଵିଶସ୍ ତୁ କ୍ଷତ୍ରିଯେ ରତାଃ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ ଚୈଵ ହି ଵର୍ଣାଂସ୍ ତ୍ରୀଞ୍ ଶୁଶ୍ରୂଷନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନହଂକୃତାଃ
କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ଥିଲେ, ବଣିକମାନେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଉଠୁଥିଲେ, ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଅହଂକାର ଛାଡ଼ି ତିନି ଉଚ୍ଚ ବର୍ଣ୍ଣକୁ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ନାର୍ଯୋ ନାତ୍ଯଚରନ୍ ଭର୍ତୄନ୍ ଭାର୍ଯାଂ ନାତ୍ଯଚରତ୍ ପତିଃ ସର୍ଵମ୍ ଆସୀଜ୍ ଜଗଦ୍ ଦାନ୍ତଂ ନିର୍ଦସ୍ଯୁର୍ ଅଭଵନ୍ ମହୀ
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ କେବେ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁନଥିଲେ, ପତିମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁନଥିଲେ; ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଶାନ୍ତ ଓ ଶିଷ୍ଟ ଥିଲା, ଏବଂ କେବେ ଚୋର ଥିଲେ ନାହିଁ।
ରାମ ଏକୋ ଽଭଵଦ୍ ଭର୍ତା ରାମଃ ପାଲଯିତାଭଵତ୍ ଆସନ୍ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତଥା ପୁତ୍ରସହସ୍ରିଣଃ
ରାମ ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱାମୀ ଓ ପାଳକ ଥିଲେ; ଏଭଳି ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଓ ହଜାର ହଜାର ପୁଅ ସହିତ ରାଜ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ଅରୋଗାଃ ପ୍ରାଣିନଶ୍ ଚାସନ୍ ରାମେ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରଶାସତି ଦେଵତାନାମ୍ ଋଷୀଣାଂ ଚ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ
ରାମ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଦେବତା, ଋଷି ଓ ମଣିଷମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ରୋଗମୁକ୍ତ ଥିଲେ।
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସମଵାଯୋ ଽଭୂଦ୍ ରାମେ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରଶାସତି ଗାଥାମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ଗାଯନ୍ତି ଯେ ପୁରାଣଵିଦୋ ଜନାଃ
ରାମ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ପୃଥିବୀରେ ସମ୍ମିଳନ ଓ ଏକତା ଥିଲା। ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହି ବିଷୟରେ ଏକ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ।
ରାମେ ନିବଦ୍ଧତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥା ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ ଶ୍ଯାମୋ ଯୁଵା ଲୋହିତାକ୍ଷୋ ଦୀପ୍ତାସ୍ଯୋ ମିତଭାଷିତଃ
ସେ ଧୀର ଓ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ରାମଙ୍କର ମହିମା ଏପରି: କଳା ଚାମର, ଯୁବକ, ଲାଲ ଆଖି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁହଁ, ଓ ମିତଭାଷୀ।
ଆଜାନୁବାହୁଃ ସୁମୁଖଃ ସିଂହସ୍କନ୍ଧୋ ମହାଭୁଜଃ ଦଶ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ରାମୋ ରାଜ୍ଯମ୍ ଅକାରଯତ୍
ଲମ୍ବା ବାହୁ, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ, ସିଂହ ଭଳି କନ୍ଧ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଥିବା ରାମ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ଋକ୍ସାମଯଜୁଷାଂ ଘୋଷୋ ଜ୍ଯାଘୋଷଶ୍ ଚ ମହାତ୍ମନଃ ଅଵ୍ଯୁଚ୍ଛିନ୍ନୋ ଽଭଵଦ୍ ରାଷ୍ଟ୍ରେ ଦୀଯତାଂ ଭୁଜ୍ଯତାମ୍ ଇତି
ଋକ୍, ସାମ, ଯଜୁର୍ ମନ୍ତ୍ର ଓ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଧନୁଷର ଧ୍ୱନି ଦେଶରେ ଅବିରତ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା—'ଦିଅ, ଉପଭୋଗ କର'।
ସତ୍ତ୍ଵଵାନ୍ ଗୁଣସଂପନ୍ନୋ ଦୀପ୍ଯମାନଃ ସ୍ଵତେଜସା ଅତି ଚନ୍ଦ୍ରଂ ଚ ସୂର୍ଯଂ ଚ ରାମୋ ଦାଶରଥିର୍ ବଭୌ
ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନିଜ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଦଶରଥ ପୁତ୍ର ରାମ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲାଗୁଥିଲେ।
ଈଜେ କ୍ରତୁଶତୈଃ ପୁଣ୍ଯୈଃ ସମାପ୍ତଵରଦକ୍ଷିଣୈଃ ହିତ୍ଵାଯୋଧ୍ଯାଂ ଦିଵଂ ଯାତୋ ରାଘଵୋ ହି ମହାବଲଃ
ସେ ଶତଶଃ ପୁଣ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦାନ ଦେଇ। ପରେ ଅୟୋଧ୍ୟା ଛାଡ଼ି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଘବ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।
ଏଵମ୍ ଏଵ ମହାବାହୁର୍ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲନନ୍ଦନଃ ରାଵଣଂ ସଗଣଂ ହତ୍ଵା ଦିଵମ୍ ଆଚକ୍ରମେ ଵିଭୁଃ
ଏଭଳି ମହାବାହୁ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଗୌରବ, ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେକୁ ମାରି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ଅପରଃ କେଶଵସ୍ଯାଯଂ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୋ ମହାତ୍ମନଃ ଵିଖ୍ଯାତୋ ମାଥୁରେ କଲ୍ପେ ସର୍ଵଲୋକହିତାଯ ଵୈ
ଏହି ମହାତ୍ମା କେଶବଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଏକ ଅବତାର, ଯିଏ ମଥୁରା କାଳରେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଯତ୍ର ଶାଲ୍ଵଂ ଚ ଚୈଦ୍ଯଂ ଚ କଂସଂ ଦ୍ଵିଵିଦମ୍ ଏଵ ଚ ଅରିଷ୍ଟଂ ଵୃଷଭଂ କେଶିଂ ପୂତନାଂ ଦୈତ୍ଯଦାରିକାମ୍
ସେଠାରେ ଶାଲ୍ବ, ଚେଦି, କଂସ, ଦ୍ୱିବିଦ, ଅରିଷ୍ଟ, ବୃଷଭ, କେଶି ଓ ଦେମୋନୀ ପୁତନାଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ।
ନାଗଂ କୁଵଲଯାପୀଡଂ ଚାଣୂରଂ ମୁଷ୍ଟିକଂ ତଥା ଦୈତ୍ଯାନ୍ ମାନୁଷଦେହେନ ସୂଦଯାମ୍ ଆସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ନାଗ କୁବଳୟାପୀଡ଼, ଚାଣୂର, ମୁଷ୍ଟିକ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନେକୁ ମାନବ ରୂପରେ ସେ ଶୂରବୀର ନଶ୍ଟ କରିଥିଲେ।
ଛିନ୍ନଂ ବାହୁସହସ୍ରଂ ଚ ବାଣସ୍ଯାଦ୍ଭୁତକର୍ମଣଃ ନରକଶ୍ ଚ ହତଃ ସଂଖ୍ଯେ ଯଵନଶ୍ ଚ ମହାବଲଃ
ବାଣଙ୍କ ହଜାର ବାହୁ କାଟାଯାଇଥିଲା, ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା; ଯୁଦ୍ଧରେ ନରକ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯବନ ବଧ ହୋଇଥିଲେ।
ହୃତାନି ଚ ମହୀପାନାଂ ସର୍ଵରତ୍ନାନି ତେଜସା ଦୁରାଚାରାଶ୍ ଚ ନିହିତାଃ ପାର୍ଥିଵା ଯେ ମହୀତଲେ
ତାଙ୍କ ତେଜରେ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ରତ୍ନ ନିଅଯାଇଥିଲା; ଏବଂ ଯେଉଁ ଅନ୍ୟାୟୀ ରାଜାମାନେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଦମିତ ହୋଇଥିଲେ।
ଏଷ ଲୋକହିତାର୍ଥାଯ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୋ ମହାତ୍ମନଃ କଲ୍କୀ ଵିଷ୍ଣୁଯଶା ନାମ ଶମ୍ଭଲଗ୍ରାମସଂଭଵଃ
ସମସ୍ତ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ମହାତ୍ମା କଲ୍କି ଭାବେ, ବିଷ୍ଣୁୟଶସ୍ ନାମରେ, ଶମ୍ଭଳ ଗ୍ରାମରେ ଜନ୍ମ ନେବେ।
ସର୍ଵଲୋକହିତାର୍ଥାଯ ଭୂଯୋ ଦେଵୋ ମହାଯଶାଃ ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵୋ ଦିଵ୍ଯା ଦେଵଗଣୈର୍ ଵୃତାଃ
ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ପୁନିଥରେ, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଦେବତା ଅବତାର ନେବେ; ଏବଂ ଅନେକ ଦିବ୍ୟ ଦେବମାନେ ସହିତ ଅନ୍ୟ ଅବତାରମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିବେ।
ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵାଃ ପୁରାଣେଷୁ ଗୀଯନ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ ଯତ୍ର ଦେଵା ଵିମୁହ୍ଯନ୍ତି ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵାନୁକୀର୍ତନେ
ଏହି ଅବତାରମାନେ ପୁରାଣରେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ ଗାଇଥିବା; ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅବତାର କଥା କହିବାରେ ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।
ପୁରାଣଂ ଵର୍ତତେ ଯତ୍ର ଵେଦଶ୍ରୁତିସମାହିତମ୍ ଏତଦ୍ ଉଦ୍ଦେଶମାତ୍ରେଣ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵାନୁକୀର୍ତନମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ପୁରାଣ ଅଛି, ଯାହା ବେଦ ଶ୍ରୁତିର ତତ୍ତ୍ୱ ଭରିଥାଏ, ସେଠି କେବଳ ଏହି ଅବତାରମାନେର ଉଲ୍ଲେଖ ମାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ପାଠ କରାଯାଏ।
କୀର୍ତିତଂ କୀର୍ତନୀଯସ୍ଯ ସର୍ଵଲୋକଗୁରୋର୍ ଵିଭୋଃ ପ୍ରୀଯନ୍ତେ ପିତରସ୍ ତସ୍ଯ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵାନୁକୀର୍ତନାତ୍
ସମସ୍ତ ଜଗତର ଗୁରୁ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅବତାର କଥା ଗାଇବା ପୂଜ୍ୟ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।