କିରୀଟିନୋ ଲମ୍ବଶିଖାଃ କମ୍ବୁଗ୍ରୀଵାଃ ସୁଵର୍ଚସଃ ନାନାଵେଶଧରା ଦୈତ୍ଯା ନାନାମାଲ୍ଯାନୁଲେପନାଃ
ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ, ଲମ୍ବା କେଶ, ଶଂଖ ପରି ଗଳା, ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେହ, ବିଭିନ୍ନ ପୋଷାକ ଓ ଭିନ୍ନ ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଥିବା ଦୈତ୍ୟମାନେ ଥିଲେ।
ସ୍ଵାନ୍ଯ୍ ଆଯୁଧାନି ସଂଗୃହ୍ଯ ପ୍ରଦୀପ୍ତାନି ଚ ତେଜସା କ୍ରମମାଣଂ ହୃଷୀକେଶମ୍ ଉପାଵର୍ତନ୍ତ ସର୍ଵଶଃ
ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ, ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିବା ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ପ୍ରମଥ୍ଯ ସର୍ଵାନ୍ ଦୈତେଯାନ୍ ପାଦହସ୍ତତଲୈର୍ ଵିଭୁଃ ରୂପଂ କୃତ୍ଵା ମହାଭୀମଂ ଜହାରାଶୁ ସ ମେଦିନୀମ୍
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭଗବାନ ହାତ ଓ ପାଦରେ ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟଙ୍କୁ ଚୁର୍ମାର କରି, ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତୁରନ୍ତ ଭୂମିକୁ ଦଳନ କଲେ।
ତସ୍ଯ ଵିକ୍ରମତୋ ଭୂମିଂ ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯୌ ସ୍ତନାନ୍ତରେ ନଭଃ ପ୍ରକ୍ରମମାଣସ୍ଯ ନାଭ୍ଯାଂ କିଲ ତଥା ସ୍ଥିତୌ
ସେ ଭୂମିରେ ବଡ଼ ପାଦ ଦେଇ ଚାଲିବାବେଳେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ଛାତି ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ, ଆକାଶ ଦେଇ ବଢ଼ୁଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ନାଭି ନିକଟରେ ଥିଲେ।
ପରମ୍ ଆକ୍ରମମାଣସ୍ଯ ଜାନୁଦେଶେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଅମିତଵୀର୍ଯସ୍ଯ ଵଦନ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଦ୍ଵିଜାତଯଃ
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦକ୍ରମ ନେବାବେଳେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ଗୁଡ଼ିକୁ ନିକଟରେ ଥିଲେ—ଏହିପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅପାର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ କହନ୍ତି।
ହୃତ୍ଵା ସ ମେଦିନୀଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ହତ୍ଵା ଚାସୁରପୁଂଗଵାନ୍ ଦଦୌ ଶକ୍ରାଯ ଵସୁଧାଂ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ବଲଵତାଂ ଵରଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଭୂମିକୁ ଦଳନ କରି, ଅଗ୍ରଣୀ ଅସୁରମାନୋଁକୁ ମାରି, ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଭୂମି ଦାନ କଲେ, ବଳଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବିଷ୍ଣୁ।
ଏଷ ଵୋ ଵାମନୋ ନାମ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୋ ମହାତ୍ମନଃ ଵେଦଵିଦ୍ଭିର୍ ଦ୍ଵିଜୈର୍ ଏତତ୍ କଥ୍ଯତେ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଯଶଃ
ଏହିଁ ହେଉଛନ୍ତି ବାମନ ନାମକ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ପ୍ରକାଶ; ବେଦ ଜଣା ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହିକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମହିମା ବୋଲି କହନ୍ତି।
ଭୂଯୋ ଭୂତାତ୍ମନୋ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୋ ମହାତ୍ମନଃ ଦତ୍ତାତ୍ରେଯ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ କ୍ଷମଯା ପରଯା ଯୁତଃ
ପୁଣି, ଭୂତମୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏକ ପ୍ରକାଶ ଘଟିଲା, ଯିଏ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ଷମାଶୀଳ।
ତେନ ନଷ୍ଟେଷୁ ଵେଦେଷୁ ପ୍ରକ୍ରିଯାସୁ ମଖେଷୁ ଚ ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯେ ଚ ସଂକୀର୍ଣେ ଧର୍ମେ ଶିଥିଲତାଂ ଗତେ
ଯେତେବେଳେ ବେଦ, କ୍ରିୟା ଓ ଯଜ୍ଞ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା, ଚାରିବର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅସ୍ଥିର ହେଲା, ଧର୍ମ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଗଲା,
ଅତିଵର୍ଧତି ଚାଧର୍ମେ ସତ୍ଯେ ନଷ୍ଟେ ଽନୃତେ ସ୍ଥିତେ ପ୍ରଜାସୁ ଶୀର୍ଯମାଣାସୁ ଧର୍ମେ ଚାକୁଲତାଂ ଗତେ
ଯେତେବେଳେ ଅଧର୍ମ ବେଶି ବଢ଼ିଗଲା, ସତ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଲା, ମିଥ୍ୟା ରହିଗଲା, ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଧର୍ମ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା,
ସଯଜ୍ଞାଃ ସକ୍ରିଯା ଵେଦାଃ ପ୍ରତ୍ଯାନୀତା ହି ତେନ ଵୈ ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯମ୍ ଅସଂକୀର୍ଣଂ କୃତଂ ତେନ ମହାତ୍ମନା
ସେ ମହାପୁରୁଷ ବେଦ, କ୍ରିୟା ଓ ଯଜ୍ଞକୁ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ, ଚାରିବର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ନିର୍ମଳ ଭାବେ ରଖିଲେ।
ତେନ ହୈହଯରାଜସ୍ଯ କାର୍ତଵୀର୍ଯସ୍ଯ ଧୀମତଃ ଵରଦେନ ଵରୋ ଦତ୍ତୋ ଦତ୍ତାତ୍ରେଯେଣ ଧୀମତା
ହୈହୟ ବଂଶର ବୁଦ୍ଧିମାନ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ମହାପୁରୁଷ ଏକ ବର ଦେଇଥିଲେ।
ଏତଦ୍ ବାହୁଦ୍ଵଯଂ ଯତ୍ ତେ ତତ୍ ତେ ମମ କୃତେ ନୃପ ଶତାନି ଦଶ ବାହୂନାଂ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ନ ସଂଶଯଃ
ହେ ରାଜା, ତୁମର ଏହି ଦୁଇଟି ବାହୁ ମୋ ପାଇଁ ଦଶ ଶତ ବାହୁ ହେବ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ପାଲଯିଷ୍ଯସି କୃତ୍ସ୍ନାଂ ଚ ଵସୁଧାଂ ଵସୁଧେଶ୍ଵର ଦୁର୍ନିରୀକ୍ଷ୍ଯୋ ଽରିଵୃନ୍ଦାନାଂ ଯୁଦ୍ଧସ୍ଥଶ୍ ଚ ଭଵିଷ୍ଯସି
ହେ ଭୂମିର ନାଥ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଭୂମିକୁ ରକ୍ଷା କରିବ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶ୍ୟ ହେବ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ ରହିବ।
ଏଷ ଵୋ ଵୈଷ୍ଣଵଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୋ ଽଦ୍ଭୁତଃ ଶୁଭଃ ଭୂଯଶ୍ ଚ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯୋ ଽଯଂ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୋ ମହାତ୍ମନଃ
ଏହି ହେଉଛି ତୁମମାନେ ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶ୍ରୀମୟ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ପ୍ରକାଶ; ପୁଣି, ଏହି ମହାପୁରୁଷ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରକାଶ।
ଯତ୍ର ବାହୁସହସ୍ରେଣ ଦ୍ଵିଷତାଂ ଦୁର୍ଜଯଂ ରଣେ ରାମୋ ଽର୍ଜୁନମ୍ ଅନୀକସ୍ଥଂ ଜଘାନ ନୃପତିଂ ପ୍ରଭୁଃ
ଯେଉଁଠାରେ ହଜାର ବାହୁ ନେଇ, ପ୍ରଭୁ ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ଅର୍ଜୁନ ନାମକ ରାଜାଙ୍କୁ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ମାରିଥିଲେ।
ରଥସ୍ଥଂ ପାର୍ଥିଵଂ ରାମଃ ପାତଯିତ୍ଵାର୍ଜୁନଂ ଭୁଵି ଧର୍ଷଯିତ୍ଵାର୍ଜୁନଂ ରାମଃ କ୍ରୋଶମାନଂ ଚ ମେଘଵତ୍
ରଥରେ ବସିଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ରାମ ଭୂମିରେ ପଡ଼ାଇଦେଲେ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଜିତି ତଳକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ରାମ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଦମନ କରି, ମେଘ ଭଳି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
କୃତ୍ସ୍ନଂ ବାହୁସହସ୍ରଂ ଚ ଚିଚ୍ଛେଦ ଭୃଗୁନନ୍ଦନଃ ପରଶ୍ଵଧେନ ଦୀପ୍ତେନ ଜ୍ଞାତିଭିଃ ସହିତସ୍ଯ ଵୈ
ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁଅ ତାଙ୍କ ତେଜସ୍ୱୀ ପରଶୁ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବାହୁଶହସ୍ରୀ ସେନାକୁ, ସେମାନେ ନିଜ ଜଣେ-ଜଣେ ସହ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କାଟିଦେଲେ।
କୀର୍ଣା କ୍ଷତ୍ରିଯକୋଟୀଭିର୍ ମେରୁମନ୍ଦରଭୂଷଣା ତ୍ରିଃ ସପ୍ତକୃତ୍ଵଃ ପୃଥିଵୀ ତେନ ନିଃକ୍ଷତ୍ରିଯା କୃତା
ମେରୁ ଓ ମନ୍ଦର ପର୍ବତରେ ଶୋଭିତ ଏହି ପୃଥିବୀ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଭରିଥିଲେ; ତଥାପି ସେ ସତେଇ ଥର ପୃଥିବୀକୁ କ୍ଷତ୍ରିୟଶୂନ୍ୟ କରିଦେଲେ।
କୃତ୍ଵା ନିଃକ୍ଷତ୍ରିଯାଂ ଚୈନାଂ ଭାର୍ଗଵଃ ସୁମହାଯଶାଃ ସର୍ଵପାପଵିନାଶାଯ ଵାଜିମେଧେନ ଚେଷ୍ଟଵାନ୍
ପୃଥିବୀକୁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଶୂନ୍ୟ କରି, ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭାର୍ଗବ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ପାଇଁ ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ।
ଯସ୍ମିନ୍ ଯଜ୍ଞେ ମହାଦାନେ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଭୃଗୁନନ୍ଦନଃ ମାରୀଚାଯ ଦଦୌ ପ୍ରୀତଃ କଶ୍ଯପାଯ ଵସୁଂଧରାମ୍
ସେହି ମହାଯଜ୍ଞରେ, ଦାନ କାଳରେ, ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁଅ ଖୁସି ହୋଇ ମାରୀଚକୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଲେ ଏବଂ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ପୃଥିବୀ ଦାନ କଲେ।
ଵାରଣାଂସ୍ ତୁରଗାଞ୍ ଶୁଭ୍ରାନ୍ ରଥାଂଶ୍ ଚ ରଥିନାଂ ଵରଃ ହିରଣ୍ଯମ୍ ଅକ୍ଷଯଂ ଧେନୁର୍ ଗଜେନ୍ଦ୍ରାଂଶ୍ ଚ ମହୀପତିଃ
ସେ ରଥୀଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ହାତୀ, ଧଳା ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ଅକ୍ଷୟ ସୁନା, ଗାଈ ଓ ବଡ଼ ହାତୀ ଦାନ କଲେ।
ଦଦୌ ତସ୍ମିନ୍ ମହାଯଜ୍ଞେ ଵାଜିମେଧେ ମହାଯଶାଃ ଅଦ୍ଯାପି ଚ ହିତାର୍ଥାଯ ଲୋକାନାଂ ଭୃଗୁନନ୍ଦନଃ
ସେହି ମହାଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ, ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁଅ ବହୁ ଦାନ କଲେ; ଏବଂ ଆଜିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି।
ଚରମାଣସ୍ ତପୋ ଘୋରଂ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଃ ପୁନଃ ପ୍ରଭୁଃ ଆସ୍ତେ ଵୈ ଦେଵଵଚ୍ ଛ୍ରୀମାନ୍ ମହେନ୍ଦ୍ରେ ପର୍ଵତୋତ୍ତମେ
ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ, ଘୋର ତପସ୍ୟା କରି, ଦେବତାଙ୍କ ପରି ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଭାବେ ବସିଛନ୍ତି।
ଏଷ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସୁରେଶସ୍ଯ ଶାଶ୍ଵତସ୍ଯାଵ୍ଯଯସ୍ଯ ଚ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୋ ମହାତ୍ମନଃ
ଏହିଁ ହେଉଛନ୍ତି ମହାତ୍ମା ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ପ୍ରକଟି, ଯିଏ ଶାଶ୍ୱତ ଓ ଅବିନାଶୀ ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଚତୁର୍ଵିଂଶେ ଯୁଗେ ଵାପି ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରପୁରଃସରଃ ଜଜ୍ଞେ ଦଶରଥସ୍ଯାଥ ପୁତ୍ରଃ ପଦ୍ମାଯତେକ୍ଷଣଃ
ଚବିଶିତମ ଯୁଗରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଦଶରଥଙ୍କ ଅତି ସୁନ୍ଦର ପଦ୍ମନୟନ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
କୃତ୍ଵାତ୍ମାନଂ ମହାବାହୁଶ୍ ଚତୁର୍ଧା ପ୍ରଭୁର୍ ଈଶ୍ଵରଃ ଲୋକେ ରାମ ଇତି ଖ୍ଯାତସ୍ ତେଜସା ଭାସ୍କରୋପମଃ
ମହାବାହୁ ପ୍ରଭୁ ନିଜକୁ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ କରି, ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାମ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ।
ପ୍ରସାଦନାର୍ଥଂ ଲୋକସ୍ଯ ରକ୍ଷସାଂ ନିଗ୍ରହାଯ ଚ ଧର୍ମସ୍ଯ ଚ ଵିଵୃଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ଜଜ୍ଞେ ତତ୍ର ମହାଯଶାଃ
ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା, ରାକ୍ଷସମାନେ ଦମନ କରିବା ଓ ଧର୍ମ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ, ସେହିଁଠି ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ତମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆହୁର୍ ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଂ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତମ୍ ଯଃ ସମାଃ ସର୍ଵଧର୍ମଜ୍ଞଶ୍ ଚତୁର୍ଦଶ ଵନେ ଽଵସତ୍
ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ମଣିଷମାନଙ୍କ ରାଜା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲରେ ଲାଗିଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଯିଏ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଜାଣି, ଚୌଦ ଅବଧି ବନରେ ବାସ କଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣାନୁଚରୋ ରାମଃ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତଃ ଚତୁର୍ଦଶ ଵନେ ତପ୍ତ୍ଵା ତପୋ ଵର୍ଷାଣି ରାଘଵଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ରାମ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲରେ ଲାଗି, ଚୌଦ ବର୍ଷ ବନରେ ତପସ୍ୟା କଲେ।