ଦୈତ୍ଯଂ ସୋ ଽତିବଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୃପ୍ତଶାର୍ଦୂଲଵିକ୍ରମଃ ଦୃପ୍ତୈର୍ ଦୈତ୍ଯଗଣୈର୍ ଗୁପ୍ତଂ ହତଵାନ୍ ଏକପାଣିନା
ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବଳ ଦାୟତ୍ୟକୁ, ଯିଏ ଦମ୍ଭରେ ଶିଖର ଦେଖାଉଥିବା ବାଘ ପରି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଅହଂକାରୀ ଦାୟତ୍ୟମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିଥିଲେ, ସେଉଁଠି ଏକା ହାତରେ ତାଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।
ନୃସିଂହ ଏଷ କଥିତୋ ଭୂଯୋ ଽଯଂ ଵାମନଃ ପରଃ ଯତ୍ର ଵାମନମ୍ ଆସ୍ଥାଯ ରୂପଂ ଦୈତ୍ଯଵିନାଶନମ୍
ଏହିଁ ନରସିଂହ ଭାବରେ ପରିଚିତ, ପୁନି ସେଉଁଠି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବାମନ ଭାବରେ ଦାୟତ୍ୟମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ବାମନ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ବଲେର୍ ବଲଵତୋ ଯଜ୍ଞେ ବଲିନା ଵିଷ୍ଣୁନା ପୁରା ଵିକ୍ରମୈସ୍ ତ୍ରିଭିର୍ ଅକ୍ଷୋଭ୍ଯାଃ କ୍ଷୋଭିତାସ୍ ତେ ମହାସୁରାଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଲିଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ, ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ, ସେଉଁଠି ଅଚଳ ମହାସୁରମାନେ ବଳବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତିନି ପଦକ୍ରମରେ ଅଦମ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ପରାଜିତ ହେଲେ।
ଵିପ୍ରଚିତ୍ତିଃ ଶିଵଃ ଶଙ୍କୁର୍ ଅଯଃଶଙ୍କୁସ୍ ତଥୈଵ ଚ ଅଯଃଶିରା ଅଶ୍ଵଶିରା ହଯଗ୍ରୀଵଶ୍ ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ବିପ୍ରଚିତ୍ତି, ଶିବ, ଶଙ୍କୁ, ଆୟଃଶଙ୍କୁ, ଆୟଃଶିରା, ଅଶ୍ୱଶିରା ଏବଂ ପ୍ରବଳ ହୟଗ୍ରୀବ—
ଵେଗଵାନ୍ କେତୁମାନ୍ ଉଗ୍ରଃ ସୋଗ୍ରଵ୍ଯଗ୍ରୋ ମହାସୁରଃ ପୁଷ୍କରଃ ପୁଷ୍କଲଶ୍ ଚୈଵ ଶାଶ୍ଵୋ ଽଶ୍ଵପତିର୍ ଏଵ ଚ
ବେଗବାନ, କେତୁମାନ, ଉଗ୍ର, ସୋଗ୍ରବ୍ୟଗ୍ର ମହାସୁର, ପୁଷ୍କର, ପୁଷ୍କଳ, ଶାଶ୍ୱ, ଏବଂ ଅଶ୍ୱପତି ମଧ୍ୟ—
ପ୍ରହ୍ଲାଦୋ ଽଶ୍ଵପତିଃ କୁମ୍ଭଃ ସଂହ୍ରାଦୋ ଗମନପ୍ରିଯଃ ଅନୁହ୍ରାଦୋ ହରିହଯୋ ଵାରାହଃ ସଂହରୋ ଽନୁଜଃ
ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ଅଶ୍ୱପତି, କୁମ୍ଭ, ସଂହ୍ରାଦ, ଗମନପ୍ରିୟ, ଅନୁହ୍ରାଦ, ହରିହୟ, ବାରାହ, ସଂହର ଏବଂ ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ,
ଶରଭଃ ଶଲଭଶ୍ ଚୈଵ କୁପଥଃ କ୍ରୋଧନଃ କ୍ରଥଃ ବୃହତ୍କୀର୍ତିର୍ ମହାଜିହ୍ଵଃ ଶଙ୍କୁକର୍ଣୋ ମହାସ୍ଵନଃ
ଶରଭ, ଶଲଭ, କୁପଥ, କ୍ରୋଧନ, କ୍ରଥ, ବୃହତ୍କୀର୍ତ୍ତି, ମହାଜିହ୍ବା, ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ମହାସ୍ୱନ,
ଦୀପ୍ତଜିହ୍ଵୋ ଽର୍କନଯନୋ ମୃଗପାଦୋ ମୃଗପ୍ରିଯଃ ଵାଯୁର୍ ଗରିଷ୍ଠୋ ନମୁଚିଃ ସମ୍ବରୋ ଵିସ୍କରୋ ମହାନ୍
ଦୀପ୍ତଜିହ୍ବା, ଅର୍କନୟନ, ମୃଗପାଦ, ମୃଗପ୍ରିୟ, ବାୟୁ, ଗରିଷ୍ଠ, ନମୁଚି, ସମ୍ବର, ବିସ୍କର ମହାନ—
ଚନ୍ଦ୍ରହନ୍ତା କ୍ରୋଧହନ୍ତା କ୍ରୋଧଵର୍ଧନ ଏଵ ଚ କାଲକଃ କାଲକୋପଶ୍ ଚ ଵୃତ୍ରଃ କ୍ରୋଧୋ ଵିରୋଚନଃ
ଚନ୍ଦ୍ରହନ୍ତା, କ୍ରୋଧହନ୍ତା, କ୍ରୋଧବର୍ଦ୍ଧନ, କାଳକ, କାଳକୋପ, ବୃତ୍ର, କ୍ରୋଧ, ଏବଂ ବିରୋଚନ,
ଗରିଷ୍ଠଶ୍ ଚ ଵରିଷ୍ଠଶ୍ ଚ ପ୍ରଲମ୍ବନରକାଵ୍ ଉଭୌ ଇନ୍ଦ୍ରତାପନଵାତାପୀ କେତୁମାନ୍ ବଲଦର୍ପିତଃ
ଗରିଷ୍ଠ, ବରିଷ୍ଠ, ପ୍ରଲମ୍ବ ଏବଂ ନରକ, ଇନ୍ଦ୍ରତାପନ, ବାତାପୀ, କେତୁମାନ ଏବଂ ବଳଦର୍ପିତ,
ଅସିଲୋମା ପୁଲୋମା ଚ ବାଷ୍କଲଃ ପ୍ରମଦୋ ମଦଃ ସ୍ଵମିଶ୍ରଃ କାଲଵଦନଃ କରାଲଃ କେଶିର୍ ଏଵ ଚ
ଅସିଲୋମା, ପୁଲୋମା, ବାଷ୍କଳ, ପ୍ରମଦ, ମଦ, ସ୍ୱମିଶ୍ର, କାଳବଦନ, କରାଳ, ଏବଂ କେଶି ମଧ୍ୟ,
ଏକାକ୍ଷଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରମା ରାହୁଃ ସଂହ୍ରାଦଃ ସମ୍ବରଃ ସ୍ଵନଃ ଶତଘ୍ନୀଚକ୍ରହସ୍ତାଶ୍ ଚ ତଥା ମୁଶଲପାଣଯଃ
ଏକାକ୍ଷ, ଚନ୍ଦ୍ରମା, ରାହୁ, ସଂହ୍ରାଦ, ସମ୍ବର, ସ୍ୱନା, ଶତଘ୍ନୀ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିବା ଏବଂ ମୁଶଳ ଧାରଣ କରୁଥିବାମାନେ,
ଅଶ୍ଵଯନ୍ତ୍ରାଯୁଧୋପେତା ଭିନ୍ଦିପାଲାଯୁଧାସ୍ ତଥା ଶୂଲୋଲୂଖଲହସ୍ତାଶ୍ ଚ ପରଶ୍ଵଧଧରାସ୍ ତଥା
ଅଶ୍ୱୟନ୍ତ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଭିନ୍ଦିପାଳ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଶୂଳ ଓ ଉଲୁଖଳ ହାତରେ ଧରିଥିବା, ପରଶୁଧାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ,
ପାଶମୁଦ୍ଗରହସ୍ତାଶ୍ ଚ ତଥା ପରିଘପାଣଯଃ ମହାଶିଲାପ୍ରହରଣାଃ ଶୂଲହସ୍ତାଶ୍ ଚ ଦାନଵାଃ
ପାଶ ଓ ମୁଦ୍ଗର ଧାରଣ କରୁଥିବା, ପରିଘ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ବଡ଼ ପାଥର ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିବା ଏବଂ ଶୂଳ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦାନବମାନେ,
ନାନାପ୍ରହରଣା ଘୋରା ନାନାଵେଶା ମହାବଲାଃ କୂର୍ମକୁକ୍କୁଟଵକ୍ତ୍ରାଶ୍ ଚ ଶଶୋଲୂକମୁଖାସ୍ ତଥା
ନାନାପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିବା ଭୟଙ୍କର, ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଏବଂ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କୁମିର ଓ କୁକୁଡ଼ା ମୁହଁ ଥିବା, ଖରା ଓ ଉଲୁ ମୁହଁ ଥିବା ମଧ୍ୟ,
ଖରୋଷ୍ଟ୍ରଵଦନାଶ୍ ଚୈଵ ଵରାହଵଦନାସ୍ ତଥା ମାର୍ଜାରଶିଖିଵକ୍ତ୍ରାଶ୍ ଚ ମହାଵକ୍ତ୍ରାସ୍ ତଥା ପରେ
ଗଧା ଓ ଉଷ୍ଟ୍ର ମୁହଁ ଥିବା, ବରାହ ମୁହଁ ଥିବା, ବିଲେଇ ଓ ମୟୂର ମୁହଁ ଥିବା, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ବଡ଼ ମୁହଁ ଥିବା,
ନକ୍ରମେଷାନନାଃ ଶୂରା ଗୋଜାଵିମହିଷାନନାଃ ଗୋଧାଶଲ୍ଲକିଵକ୍ତ୍ରାଶ୍ ଚ କ୍ରୋଷ୍ଟୁଵକ୍ତ୍ରାଶ୍ ଚ ଦାନଵାଃ
ମଗର ଓ ଛେଉଁ ମୁହଁ ଥିବା ବୀର, ଗାଁ, ହାତୀ ଓ ମହିଷ ମୁହଁ ଥିବା, ଗୋଧା ଓ ଶଲ୍ଲକି ମୁହଁ ଥିବା, କୁଏଁ ମୁହଁ ଥିବା ଦାନବମାନେ,
ଆଖୁଦର୍ଦୁରଵକ୍ତ୍ରାଶ୍ ଚ ଘୋରା ଵୃକମୁଖାସ୍ ତଥା ଭୀମା ମକରଵକ୍ତ୍ରାଶ୍ ଚ କ୍ରୌଞ୍ଚଵକ୍ତ୍ରାଶ୍ ଚ ଦାନଵାଃ
ଉଁଦୁରା ଓ ବାଙ୍ଗ ମୁହଁ ଥିବା, ଭୟଙ୍କର ବଘୁ ମୁହଁ ଥିବା, ଭୀଷଣ ମକର ମୁହଁ ଥିବା ଏବଂ କଞ୍ଚ ମୁହଁ ଥିବା ଦାନବମାନେ।
ଅଶ୍ଵାନନାଃ ଖରମୁଖା ମଯୂରଵଦନାସ୍ ତଥା ଗଜେନ୍ଦ୍ରଚର୍ମଵସନାସ୍ ତଥା କୃଷ୍ଣାଜିନାମ୍ବରାଃ
ଘୋଡ଼ା ମୁହଁ, ଗଦହା ମୁହଁ, ମୟୂର ମୁହଁ ଥିବା, ହାତୀ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା, କଳା କୃଷ୍ଣାମୃଗ ଚର୍ମ ଜାମା ପିନ୍ଧିଥିବା ଅସୁରମାନେ ଥିଲେ।
ଚୀରସଂଵୃତଗାତ୍ରାଶ୍ ଚ ତଥା ନୀଲକଵାସସଃ ଉଷ୍ଣୀଷିଣୋ ମୁକୁଟିନସ୍ ତଥା କୁଣ୍ଡଲିନୋ ଽସୁରାଃ
ଚିର ପିନ୍ଧି ଦେହ ଢାକିଥିବା, ନୀଳ ଜାମା ପିନ୍ଧିଥିବା, ମୁଣ୍ଡରେ ପଗଡ଼ି ଓ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିବା, କାନରେ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା ଏହିମାନେ ଅସୁର ଥିଲେ।
କିରୀଟିନୋ ଲମ୍ବଶିଖାଃ କମ୍ବୁଗ୍ରୀଵାଃ ସୁଵର୍ଚସଃ ନାନାଵେଶଧରା ଦୈତ୍ଯା ନାନାମାଲ୍ଯାନୁଲେପନାଃ
ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ, ଲମ୍ବା କେଶ, ଶଂଖ ପରି ଗଳା, ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେହ, ବିଭିନ୍ନ ପୋଷାକ ଓ ଭିନ୍ନ ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଥିବା ଦୈତ୍ୟମାନେ ଥିଲେ।
ସ୍ଵାନ୍ଯ୍ ଆଯୁଧାନି ସଂଗୃହ୍ଯ ପ୍ରଦୀପ୍ତାନି ଚ ତେଜସା କ୍ରମମାଣଂ ହୃଷୀକେଶମ୍ ଉପାଵର୍ତନ୍ତ ସର୍ଵଶଃ
ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ, ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିବା ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ପ୍ରମଥ୍ଯ ସର୍ଵାନ୍ ଦୈତେଯାନ୍ ପାଦହସ୍ତତଲୈର୍ ଵିଭୁଃ ରୂପଂ କୃତ୍ଵା ମହାଭୀମଂ ଜହାରାଶୁ ସ ମେଦିନୀମ୍
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭଗବାନ ହାତ ଓ ପାଦରେ ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟଙ୍କୁ ଚୁର୍ମାର କରି, ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତୁରନ୍ତ ଭୂମିକୁ ଦଳନ କଲେ।
ତସ୍ଯ ଵିକ୍ରମତୋ ଭୂମିଂ ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯୌ ସ୍ତନାନ୍ତରେ ନଭଃ ପ୍ରକ୍ରମମାଣସ୍ଯ ନାଭ୍ଯାଂ କିଲ ତଥା ସ୍ଥିତୌ
ସେ ଭୂମିରେ ବଡ଼ ପାଦ ଦେଇ ଚାଲିବାବେଳେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ଛାତି ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ, ଆକାଶ ଦେଇ ବଢ଼ୁଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ନାଭି ନିକଟରେ ଥିଲେ।
ପରମ୍ ଆକ୍ରମମାଣସ୍ଯ ଜାନୁଦେଶେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଅମିତଵୀର୍ଯସ୍ଯ ଵଦନ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଦ୍ଵିଜାତଯଃ
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦକ୍ରମ ନେବାବେଳେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ଗୁଡ଼ିକୁ ନିକଟରେ ଥିଲେ—ଏହିପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅପାର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ କହନ୍ତି।
ହୃତ୍ଵା ସ ମେଦିନୀଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ହତ୍ଵା ଚାସୁରପୁଂଗଵାନ୍ ଦଦୌ ଶକ୍ରାଯ ଵସୁଧାଂ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ବଲଵତାଂ ଵରଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଭୂମିକୁ ଦଳନ କରି, ଅଗ୍ରଣୀ ଅସୁରମାନୋଁକୁ ମାରି, ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଭୂମି ଦାନ କଲେ, ବଳଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବିଷ୍ଣୁ।
ଏଷ ଵୋ ଵାମନୋ ନାମ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୋ ମହାତ୍ମନଃ ଵେଦଵିଦ୍ଭିର୍ ଦ୍ଵିଜୈର୍ ଏତତ୍ କଥ୍ଯତେ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଯଶଃ
ଏହିଁ ହେଉଛନ୍ତି ବାମନ ନାମକ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ପ୍ରକାଶ; ବେଦ ଜଣା ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହିକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମହିମା ବୋଲି କହନ୍ତି।
ଭୂଯୋ ଭୂତାତ୍ମନୋ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୋ ମହାତ୍ମନଃ ଦତ୍ତାତ୍ରେଯ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ କ୍ଷମଯା ପରଯା ଯୁତଃ
ପୁଣି, ଭୂତମୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏକ ପ୍ରକାଶ ଘଟିଲା, ଯିଏ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ଷମାଶୀଳ।
ତେନ ନଷ୍ଟେଷୁ ଵେଦେଷୁ ପ୍ରକ୍ରିଯାସୁ ମଖେଷୁ ଚ ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯେ ଚ ସଂକୀର୍ଣେ ଧର୍ମେ ଶିଥିଲତାଂ ଗତେ
ଯେତେବେଳେ ବେଦ, କ୍ରିୟା ଓ ଯଜ୍ଞ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା, ଚାରିବର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅସ୍ଥିର ହେଲା, ଧର୍ମ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଗଲା,
ଅତିଵର୍ଧତି ଚାଧର୍ମେ ସତ୍ଯେ ନଷ୍ଟେ ଽନୃତେ ସ୍ଥିତେ ପ୍ରଜାସୁ ଶୀର୍ଯମାଣାସୁ ଧର୍ମେ ଚାକୁଲତାଂ ଗତେ
ଯେତେବେଳେ ଅଧର୍ମ ବେଶି ବଢ଼ିଗଲା, ସତ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଲା, ମିଥ୍ୟା ରହିଗଲା, ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଧର୍ମ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା,