କର୍ମଣାମ୍ ଆନୁପୂର୍ଵ୍ଯା ଚ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵାଶ୍ ଚ ଯେ ଵିଭୋ ଯା ଵାସ୍ଯ ପ୍ରକୃତିର୍ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ ତାଶ୍ ଚାଖ୍ଯାତୁଂ ତ୍ଵମ୍ ଅର୍ହସି
ବ୍ରହ୍ମନ୍, ପ୍ରଭୁଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟର କ୍ରମ ଓ ତାଙ୍କର ପ୍ରକାଶ ଓ ସ୍ୱଭାବ ବିଷୟରେ ତୁମେ ଆମକୁ କହିବା ଯୋଗ୍ୟ।
ପ୍ରଶ୍ନଭାରୋ ମହାନ୍ ଏଷ ଭଵଦ୍ଭିଃ ସମୁଦାହୃତଃ ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶ୍ରୂଯତାଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଯଶଃ
ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଅତି ଗୁରୁତର; ମୋର ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ କହିବି। ତମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ମହିମା ଶୁଣ।
ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରଭାଵଶ୍ରଵଣେ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଵୋ ମତିର୍ ଉତ୍ଥିତା ତସ୍ମାଦ୍ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସମସ୍ତା ଵୈ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଯାଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତଯଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଶୁଣିବାକୁ ତମେ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ମନ ଦେଇଛ; ତେଣୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣ।
ସହସ୍ରାସ୍ଯଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ସହସ୍ରଚରଣଂ ଚ ଯମ୍ ସହସ୍ରଶିରସଂ ଦେଵଂ ସହସ୍ରକରମ୍ ଅଵ୍ଯଯମ୍
ଯେ ଦେବତା ଅବିନାଶୀ, ତାଙ୍କର ହଜାର ମୁହଁ, ହଜାର ଆଖି, ହଜାର ପାଉ, ହଜାର ମୁଣ୍ଡ, ହଜାର ହାତ ଅଛି।
ସହସ୍ରଜିହ୍ଵଂ ଭାସ୍ଵନ୍ତଂ ସହସ୍ରମୁକୁଟଂ ପ୍ରଭୁମ୍ ସହସ୍ରଦଂ ସହସ୍ରାଦିଂ ସହସ୍ରଭୁଜମ୍ ଅଵ୍ଯଯମ୍
ସେ ଚମକୁଥିବା ପ୍ରଭୁ, ହଜାର ଜିହ୍ବା, ହଜାର ମୁକୁଟ, ହଜାର ଦାନ, ହଜାର ଆରମ୍ଭ, ହଜାର ଭୁଜା ଅବିନାଶୀ।
ହଵନଂ ସଵନଂ ଚୈଵ ହୋତାରଂ ହଵ୍ଯମ୍ ଏଵ ଚ ପାତ୍ରାଣି ଚ ପଵିତ୍ରାଣି ଵେଦିଂ ଦୀକ୍ଷାଂ ସମିତ୍ ସ୍ରୁଵମ୍
ସେ ହବି, ସବନ, ହୋତା, ହବ୍ୟ, ପାତ୍ର, ପବିତ୍ର, ବେଦୀ, ଦୀକ୍ଷା, ସମିଦ୍, ଶ୍ରୁବ ମଧ୍ୟ।
ସ୍ରୁକ୍ସୋମସୂର୍ଯମୁଶଲଂ ପ୍ରୋକ୍ଷଣୀଂ ଦକ୍ଷିଣାଯନମ୍ ଅଧ୍ଵର୍ଯୁଂ ସାମଗଂ ଵିପ୍ରଂ ସଦସ୍ଯଂ ସଦନଂ ସଦଃ
ସେ ଶ୍ରୁକ୍, ସୋମ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମୁଶଳ, ପ୍ରୋକ୍ଷଣୀ, ଦକ୍ଷିଣାୟନ, ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ, ସାମଗ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସଦସ୍ୟ, ଆସନ, ସଭା।
ଯୂପଂ ଚକ୍ରଂ ଧ୍ରୁଵାଂ ଦର୍ଵୀଂ ଚରୂଂଶ୍ ଚୋଲୂଖଲାନି ଚ ପ୍ରାଗ୍ଵଂଶଂ ଯଜ୍ଞଭୂମିଂ ଚ ହୋତାରଂ ଚ ପରଂ ଚ ଯତ୍
ସେ ଯୂପ, ଚକ୍ର, ଧ୍ରୁବ, ଦର୍ବୀ, ଚରୁ, ଉଲୁଖଳ, ପୂର୍ବ ଭାଗ, ଯଜ୍ଞ ଭୂମି, ପ୍ରଧାନ ହୋତା ଓ ଯାହା କିଛି ଅଛି।
ହ୍ରସ୍ଵାଣ୍ଯ୍ ଅତିପ୍ରମାଣାନି ସ୍ଥାଵରାଣି ଚରାଣି ଚ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତାନି ଵାର୍ଘ୍ଯଂ ଚ ସ୍ଥଣ୍ଡିଲାନି କୁଶାସ୍ ତଥା
ସେ ଛୋଟ ଓ ବଡ଼ ଜିନିଷ, ଚଳ ଓ ଅଚଳ, ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ, ଅର୍ଘ୍ୟ, ସ୍ଥଣ୍ଡିଳ, କୁଶ ମଧ୍ୟ।
ମନ୍ତ୍ରଯଜ୍ଞଵହଂ ଵହ୍ନିଂ ଭାଗଂ ଭାଗଵହଂ ଚ ଯତ୍ ଅଗ୍ରାସିନଂ ସୋମଭୁଜଂ ହୁତାର୍ଚିଷମ୍ ଉଦାଯୁଧମ୍
ସେ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଯଜ୍ଞ ଉଠାଇଥିବା ଅଗ୍ନି, ଭାଗ, ଭାଗ ଉଠାଇଥିବା, ପ୍ରଥମେ ଖାଇଥିବା, ସୋମ ପାନ କରିଥିବା, ହୋମ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା, ଉତ୍ତୋଳିତ ଅସ୍ତ୍ର।
ଆହୁର୍ ଵେଦଵିଦୋ ଵିପ୍ରା ଯଂ ଯଜ୍ଞେ ଶାଶ୍ଵତଂ ପ୍ରଭୁମ୍ ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସୁରେଶସ୍ଯ ଶ୍ରୀଵତ୍ସାଙ୍କସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ଯଜ୍ଞରେ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେଉଁ ପ୍ରଭୁକୁ ଚିରଯୁଗୀ ବୋଲି କହନ୍ତି, ସେହି ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାୟକ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନିତ, ଜ୍ଞାନୀ।
ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵସହସ୍ରାଣି ସମତୀତାନ୍ଯ୍ ଅନେକଶଃ ଭୂଯଶ୍ ଚୈଵ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ହ୍ଯ୍ ଏଵମ୍ ଆହ ପିତାମହଃ
ହଜାର ଭାବରେ ଅନେକ ପ୍ରକାଶ ଗତି କରିଛି, ଆଉ ଅନେକ ପ୍ରକାଶ ଆସିବ; ଏହିପରି ପିତାମହ କହିଛନ୍ତି।
ଯତ୍ ପୃଚ୍ଛଧ୍ଵଂ ମହାଭାଗା ଦିଵ୍ଯାଂ ପୁଣ୍ଯାମ୍ ଇମାଂ କଥାମ୍ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵାଶ୍ରିତାଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସର୍ଵପାପହରାଂ ଶିଵାମ୍
ମହାଭାଗ୍ୟବାନମାନେ, ତମେ ଯେଉଁ ଦିବ୍ୟ ଓ ପବିତ୍ର କଥା ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ଯାହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପ୍ରକାଶ ଉପରେ ଆଧାରିତ, ସେହି କଥା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରି ଶୁଭ ଦେଇଥାଏ।
ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ତାଂ ମହାଭାଗାସ୍ ତଦ୍ଗତେନାନ୍ତରାତ୍ମନା ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଆନୁପୂର୍ଵ୍ଯେଣ ଯତ୍ ପୃଚ୍ଛଧ୍ଵଂ ମମାନଘାଃ
ମହାଭାଗ୍ୟବାନମାନେ, ତମେ ତାଙ୍କୁ ଭିତରେ ଧ୍ୟାନ କରି ଏହି କଥା ଶୁଣ; ମୁଁ ତମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିବା ବିଷୟକୁ କ୍ରମରେ କହିବି, ଓ ପାପ ନଥିବାମାନେ।
ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଚରିତଂ ଚ ମହାମତେଃ ହିତାର୍ଥଂ ସୁରମର୍ତ୍ଯାନାଂ ଲୋକାନାଂ ପ୍ରଭଵାଯ ଚ
ବାସୁଦେବଙ୍କର ମହିମା ଓ କାର୍ଯ୍ୟ, ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ, ଦେବତା ଓ ମାନବମାନେର ଉପକାର ଓ ଲୋକମାନେର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ।
ବହୁଶଃ ସର୍ଵଭୂତାତ୍ମା ପ୍ରାଦୁର୍ଭଵତି ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵାଂଶ୍ ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପୁଣ୍ଯାନ୍ ଦିଵ୍ଯାନ୍ ଗୁଣାନ୍ଵିତାନ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଆତ୍ମା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବାରମ୍ବାର ପ୍ରକାଶ ହୁଅନ୍ତି; ମୁଁ ପବିତ୍ର, ଦିବ୍ୟ ଓ ଗୁଣମୟ ପ୍ରକାଶମାନେ କହିବି।
ସୁପ୍ତୋ ଯୁଗସହସ୍ରଂ ଯଃ ପ୍ରାଦୁର୍ଭଵତି କାର୍ଯତଃ ପୂର୍ଣେ ଯୁଗସହସ୍ରେ ଽଥ ଦେଵଦେଵୋ ଜଗତ୍ପତିଃ
ଯେଉଁଠି ହଜାର ଯୁଗ ଶୁଏଇ ଥିବା ପରେ, ସେ ଯେତେବେଳେ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଉଠନ୍ତି, ହଜାର ଯୁଗ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ସେଇ ଦେବତାଙ୍କର ଦେବତା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମା ଚ କପିଲଶ୍ ଚୈଵ ତ୍ର୍ଯମ୍ବକସ୍ ତ୍ରିଦଶାସ୍ ତଥା ଦେଵାଃ ସପ୍ତର୍ଷଯଶ୍ ଚୈଵ ନାଗାଶ୍ ଚାପ୍ସରସସ୍ ତଥା
ବ୍ରହ୍ମା, କପିଳ, ତ୍ରୟମ୍ବକ, ତିରିଶି ଦେବତା, ସାତି ଋଷି, ନାଗମାନେ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ସମୟରେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି।
ସନତ୍କୁମାରଶ୍ ଚ ମହାନୁଭାଵୋ ମନୁର୍ ମହାତ୍ମା ଭଗଵାନ୍ ପ୍ରଜାକରଃ ପୁରାଣଦେଵୋ ଽଥ ପୁରାଣି ଚକ୍ରେ ପ୍ରଦୀପ୍ତଵୈଶ୍ଵାନରତୁଲ୍ଯତେଜାଃ
ସନତ୍କୁମାର, ମହାନ ଆତ୍ମା, ମହାତ୍ମା ମନୁ, ପ୍ରଜାର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭଗବାନ, ପୁରାତନ ଦେବତା, ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜସ୍ବୀ ହୋଇ, ପୁରୁଣା ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଯୋ ଽସୌ ଚାର୍ଣଵମଧ୍ଯସ୍ଥୋ ନଷ୍ଟେ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମେ ନଷ୍ଟେ ଦେଵାସୁରନରେ ପ୍ରନଷ୍ଟୋରଗରାକ୍ଷସେ
ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜିନିଷ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଦେବତା, ଦାନବ, ମଣିଷ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସେଇ ପ୍ରଭୁ।
ଯୋଦ୍ଧୁକାମୌ ଦୁରାଧର୍ଷୌ ତାଵ୍ ଉଭୌ ମଧୁକୈଟଭୌ ହତୌ ଭଗଵତା ତେନ ତଯୋର୍ ଦତ୍ତ୍ଵାମିତଂ ଵରମ୍
ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଓ ଦୁର୍ଜୟ ମଧୁ ଓ କୈଟଭ, ସେମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ, ତା’ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଭୁ ସେମାନେକୁ ବଡ଼ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିଲେ।
ପୁରା କମଲନାଭସ୍ଯ ସ୍ଵପତଃ ସାଗରାମ୍ଭସି ପୁଷ୍କରେ ତତ୍ର ସଂଭୂତା ଦେଵାଃ ସର୍ଷିଗଣାସ୍ ତଥା
ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ପଦ୍ମନାଭ ଭଗବାନ ସାଗର ଜଳରେ ଶୁଏଇ ଥିଲେ, ସେଇ ପଦ୍ମରୁ ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।
ଏଷ ପୌଷ୍କରକୋ ନାମ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୋ ମହାତ୍ମନଃ ପୁରାଣଂ କଥ୍ଯତେ ଯତ୍ର ଦେଵଶ୍ରୁତିସମାହିତମ୍
ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କର ପୌଷ୍କରକ ପ୍ରକଟି ଯାହାକୁ ପୁରାଣ କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠି ଦେବତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଅଛି।
ଵାରାହସ୍ ତୁ ଶ୍ରୁତିମୁଖଃ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୋ ମହାତ୍ମନଃ ଯତ୍ର ଵିଷ୍ଣୁଃ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵାରାହଂ ରୂପମ୍ ଆସ୍ଥିତଃ
ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଥିବା ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କର ବରାହ ରୂପ ପ୍ରକଟି, ଯେଉଁଠି ଦେବମାନ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ଵେଦପାଦୋ ଯୂପଦଂଷ୍ଟ୍ରଃ କ୍ରତୁଦନ୍ତଶ୍ ଚିତୀମୁଖଃ ଅଗ୍ନିଜିହ୍ଵୋ ଦର୍ଭରୋମା ବ୍ରହ୍ମଶୀର୍ଷୋ ମହାତପାଃ
ଯାହାଙ୍କର ପାଦ ବେଦ, ଦାଢ଼ି ଯଜ୍ଞସ୍ଥମ୍ଭ, ଦାନ୍ତ ଯଜ୍ଞ, ମୁଖ ହବନ କୁଣ୍ଡ, ଜିଭ ଅଗ୍ନି, କେଶ କୁଶ ଘାସ, ମୁଣ୍ଡ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଅତି ମହାନ।
ଅହୋରାତ୍ରେକ୍ଷଣୋ ଦିଵ୍ଯୋ ଵେଦାଙ୍ଗଃ ଶ୍ରୁତିଭୂଷଣଃ ଆଜ୍ଯନାସଃ ସ୍ରୁଵତୁଣ୍ଡଃ ସାମଘୋଷସ୍ଵରୋ ମହାନ୍
ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଆଖି ଦିନ ଓ ରାତି, ଦିବ୍ୟ ଶରୀର, ବେଦର ଅଙ୍ଗ ତାଙ୍କର ଭୂଷଣ, ଘିଅ ତାଙ୍କର ନାକ, ସ୍ରୁବ ତାଙ୍କର ଠୁଣ୍ଡ, ଏବଂ ସାମଗାନର ଶବ୍ଦ ତାଙ୍କର ମହାନ୍ ସ୍ୱର।
ସତ୍ଯଧର୍ମମଯଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ କ୍ରମଵିକ୍ରମସତ୍କୃତଃ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତନଖୋ ଘୋରଃ ପଶୁଜାନୁର୍ ମୁଖାକୃତିଃ
ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ଗଢ଼ା, ଶ୍ରୀମାନ୍, ତାଙ୍କର ପଦକ୍ଷେପ ଗଣ୍ୟ, ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ତାଙ୍କର ନଖ, ଭୟଙ୍କର ଓ ପଶୁର ମୁଖ ପରି ଆକୃତି।
ଉଦ୍ଗତାନ୍ତ୍ରୋ ହୋମଲିଙ୍ଗୋ ବୀଜୌଷଧିମହାଫଲଃ ଵାଦ୍ଯନ୍ତରାତ୍ମା ମନ୍ତ୍ରସ୍ଫିଗ୍ ଵିକୃତଃ ସୋମଶୋଣିତଃ
ଉପରକୁ ବଢ଼ୁଥିବା ଆନ୍ତ୍ର, ଯଜ୍ଞର ଚିହ୍ନ, ବୀଜ ଓ ଔଷଧିର ମହାଫଳ, ବାଦ୍ୟର ଆତ୍ମା, ମନ୍ତ୍ର ତାଙ୍କର କଟି, ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ସୋମ ରକ୍ତ ତାଙ୍କର ଅଂଶ।
ଵେଦିସ୍କନ୍ଧୋ ହଵିର୍ଗନ୍ଧୋ ହଵ୍ଯକଵ୍ଯାତିଵେଗଵାନ୍ ପ୍ରାଗ୍ଵଂଶକାଯୋ ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ ନାନାଦୀକ୍ଷାଭିର୍ ଅନ୍ଵିତଃ
ଯଜ୍ଞ ବେଦି ତାଙ୍କର କନ୍ଧ, ହବିଷ୍ୟର ଗନ୍ଧ, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦିଆଯାଉଥିବା ହବିଷ୍ୟର ଚାଲି ତାଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ, ପୂର୍ବ ଦିକର ଯଜ୍ଞଶାଳା ତାଙ୍କର ଶରୀର, ତେଜସ୍ବୀ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଦୀକ୍ଷାରେ ଯୁକ୍ତ।
ଦକ୍ଷିଣାହୃଦଯୋ ଯୋଗୀ ମହାସତ୍ତ୍ରମଯୋ ମହାନ୍ ଉପାକର୍ମାଷ୍ଟରୁଚକଃ ପ୍ରଵର୍ଗାଵର୍ତଭୂଷଣଃ
ଡାହାଣ ହୃଦୟ, ଯୋଗୀ, ମହାଯଜ୍ଞର ଆକୃତି, ଉପକର୍ମରେ ପାରଦର୍ଶୀ, ଅଷ୍ଟ ରୁଚିକ ଓ ପ୍ରବର୍ଗ୍ୟ ପାତ୍ର ତାଙ୍କର ଭୂଷଣ।