ରମ୍ଭାତିଲୋତ୍ତମାଦ୍ଯାଶ୍ ଚ ଶତଶୋ ଽଥ ସହସ୍ରଶଃ ତୁଷ୍ଟୁଵୁସ୍ ତଂ ମହାତ୍ମାନଂ ପ୍ରଶଶଂସୁଶ୍ ଚ ପାଣ୍ଡଵ
ରମ୍ଭା, ତିଲୋତ୍ତମା ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଦେବୀମାନେ ଶତଶଃ ଏବଂ ହଜାରଶଃ ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ, ହେ ପାଣ୍ଡବ।
ଆକଣ୍ଠମଗ୍ନଂ ସଲିଲେ ଜଟାଭାରଧରଂ ମୁନିମ୍ ଵିନଯାଵନତାଶ୍ ଚୈଵ ପ୍ରଣେମୁଃ ସ୍ତୋତ୍ରତତ୍ପରାଃ
ମୁନି ଜଳରେ ଗଳା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୁଡିଥିଲେ, ଜଟା ପରିଧାନ କରିଥିଲେ; ସ୍ତୁତିରେ ଲିନ ଦେବୀମାନେ ବିନୟରେ ନମସ୍କାର କରିଥିଲେ।
ଯଥା ଯଥା ପ୍ରସନ୍ନୋ ଽଭୂତ୍ ତୁଷ୍ଟୁଵୁସ୍ ତଂ ତଥା ତଥା ସର୍ଵାସ୍ ତାଃ କୌରଵଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵରିଷ୍ଠଂ ତଂ ଦ୍ଵିଜନ୍ମନାମ୍
ମୁନି ଯେପରି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉଥିଲେ, ସେହିପରି ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ ଅଧିକ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ, ହେ କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପ୍ରସନ୍ନୋ ଽହଂ ମହାଭାଗା ଭଵତୀନାଂ ଯଦ୍ ଇଷ୍ଯତେ ମତ୍ତସ୍ ତଦ୍ ଵ୍ରିଯତାଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅପି ଦୁର୍ଲଭମ୍
"ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇଛି, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀମାନେ; ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ମୋଠୁ ଚାହିବା। ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେଇପାରିବି, ଯାହା ଦୁର୍ଲଭ ହେଉଥିବା ମଧ୍ୟ।"
ରମ୍ଭାତିଲୋତ୍ତମାଦ୍ଯାଶ୍ ଚ ଦିଵ୍ଯାଶ୍ ଚାପ୍ସରସୋ ଽବ୍ରୁଵନ୍
ତାପରେ ରମ୍ଭା, ତିଲୋତ୍ତମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ କଥା କହିଲେ।
ପ୍ରସନ୍ନେ ତ୍ଵଯ୍ଯ୍ ଅସଂପ୍ରାପ୍ତଂ କିମ୍ ଅସ୍ମାକମ୍ ଇତି ଦ୍ଵିଜାଃ
"ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତେବେ ଆମ ପାଇଁ କଣ ଅପ୍ରାପ୍ୟ?"
ଇତରାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅବ୍ରୁଵନ୍ ଵିପ୍ର ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵନ୍ ଯଦି ତଦ୍ ଇଚ୍ଛାମଃ ପତିଂ ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍
ଅନ୍ୟମାନେ କହିଲେ, "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ହେ ଭଗବନ, ତେବେ ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ ଆମ ପତି ଭାବେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ପାଇବାକୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।"
ଏଵଂ ଭଵିଷ୍ଯତୀତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଉତ୍ତତାର ଜଲାନ୍ ମୁନିଃ ତମ୍ ଉତ୍ତୀର୍ଣଂ ଚ ଦଦୃଶୁର୍ ଵିରୂପଂ ଵକ୍ରମ୍ ଅଷ୍ଟଧା
"ଏହିପରି ହେବ," କହି ମୁନି ଜଳରୁ ବାହାରିଲେ; ତାଙ୍କୁ ବାହାରିବାବେଳେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ସେ ଅଷ୍ଟପ୍ରକାର ଭଙ୍ଗ ଓ ବିକୃତ ଦେହରେ ଥିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୂହମାନାନାଂ ଯାସାଂ ହାସଃ ସ୍ଫୁଟୋ ଽଭଵତ୍ ତାଃ ଶଶାପ ମୁନିଃ କୋପମ୍ ଅଵାପ୍ଯ କୁରୁନନ୍ଦନ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି କିଛି ଦେବୀମାନେ ହସ୍ତିକୁ ଚାପି ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ, କିନ୍ତୁ ହସି ପଡିଲା; ମୁନି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେମାନେକୁ ଶାପ ଦେଲେ, ହେ କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ।
ଯସ୍ମାଦ୍ ଵିରୂପରୂପଂ ମାଂ ମତ୍ଵା ହାସାଵମାନନା ଭଵତୀଭିଃ କୃତା ତସ୍ମାଦ୍ ଏଷ ଶାପଂ ଦଦାମି ଵଃ
"ମୋତେ ବିକୃତ ଦେହରେ ଦେଖି, ତୁମେ ହସି ଅପମାନ କରିଛ; ତେଣୁ ମୁଁ ଏହି ଶାପ ଦେଉଛି।"
ମତ୍ପ୍ରସାଦେନ ଭର୍ତାରଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ତୁ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍ ମଚ୍ଛାପୋପହତାଃ ସର୍ଵା ଦସ୍ଯୁହସ୍ତଂ ଗମିଷ୍ଯଥ
ମୋର କୃପାରେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ପାଇବା ପରେ, ମୋର ଶାପରେ ପୀଡିତ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଚୋରମାନଙ୍କ ହାତରେ ପଡିବା।
ଇତ୍ଯ୍ ଉଦୀରିତମ୍ ଆକର୍ଣ୍ଯ ମୁନିସ୍ ତାଭିଃ ପ୍ରସାଦିତଃ ପୁନଃ ସୁରେନ୍ଦ୍ରଲୋକଂ ଵୈ ପ୍ରାହ ଭୂଯୋ ଗମିଷ୍ଯଥ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁନି ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ପରେ ପୁନି କହିଲେ— 'ତୁମେ ପୁନି ଦେବତାମାନଙ୍କର ଲୋକକୁ ଫେରିବା।'
ଏଵଂ ତସ୍ଯ ମୁନେଃ ଶାପାଦ୍ ଅଷ୍ଟାଵକ୍ରସ୍ଯ କେଶଵମ୍ ଭର୍ତାରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତାଃ ପ୍ରାପ୍ତା ଦସ୍ଯୁହସ୍ତଂ ଵରାଙ୍ଗନାଃ
ଏଭଳି, ଏହି ମୁନିଙ୍କର ଶାପରେ, କେଶବଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ପାଇବା ପରେ, ସେ ସମସ୍ତେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନାରୀମାନେ ଚୋରମାନଙ୍କ ହାତରେ ପଡିଲେ।
ତତ୍ ତ୍ଵଯା ନାତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯଃ ଶୋକୋ ଽଲ୍ପୋ ଽପି ହି ପାଣ୍ଡଵ ତେନୈଵାଖିଲନାଥେନ ସର୍ଵଂ ତଦ୍ ଉପସଂହୃତମ୍
ତେଣୁ, ହେ ପାଣ୍ଡବ, ଏଠାରେ ତୁମେ ଜରା ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କିଛି ମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; କାରଣ ସମସ୍ତ କଥା ସେ ସମସ୍ତଙ୍କର ନାଥ ଦ୍ୱାରା ସମାପ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି।
ଭଵତାଂ ଚୋପସଂହାରମ୍ ଆସନ୍ନଂ ତେନ କୁର୍ଵତା ବଲଂ ତେଜସ୍ ତଥା ଵୀର୍ଯଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଚୋପସଂହୃତମ୍
ତୁମର ବଂଶର ଶେଷ ସମୟ ମଧ୍ୟ ନିକଟରେ, କାରଣ ସେ ତୁମର ଶକ୍ତି, ତେଜ, ପ୍ରତାପ ଓ ମହାତ୍ମ୍ୟକୁ ନେଇ ନିଅଛି।
ଜାତସ୍ଯ ନିଯତୋ ମୃତ୍ଯୁଃ ପତନଂ ଚ ତଥୋନ୍ନତେଃ ଵିପ୍ରଯୋଗାଵସାନଂ ତୁ ସଂଯୋଗଃ ସଂଚଯଃ କ୍ଷଯଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଜନ୍ମ ହୁଏ, ସେଠି ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ; ଉନ୍ନତି ପରେ ପତନ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ; ବିଚ୍ଛେଦ ଦ୍ୱାରା ମିଳନ ଶେଷ ହୁଏ, ଏବଂ ସଂଗ୍ରହ ଶେଷ ହୁଏ ହାନିରେ।
ଵିଜ୍ଞାଯ ନ ବୁଧାଃ ଶୋକଂ ନ ହର୍ଷମ୍ ଉପଯାନ୍ତି ଯେ ତେଷାମ୍ ଏଵେତରେ ଚେଷ୍ଟାଂ ଶିକ୍ଷନ୍ତଃ ସନ୍ତି ତାଦୃଶାଃ
ଏହି କଥା ଜାଣି, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ଆନନ୍ଦରେ ଲିନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ଯେଉଁମାନେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଶିଖିବା, ସେମାନେ ଏପରି।
ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ଵଯା ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାତ୍ଵୈତଦ୍ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯାଖିଲଂ ରାଜ୍ଯଂ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ତପସେ ଵନମ୍
ତେଣୁ, ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କଥା ଜାଣି, ତୁମେ ଏବଂ ତୁମର ଭାଇମାନେ ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟକୁ ଛାଡି ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବା।
ତଦ୍ ଗଚ୍ଛ ଧର୍ମରାଜାଯ ନିଵେଦ୍ଯୈତଦ୍ ଵଚୋ ମମ ପରଶ୍ଵୋ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସାର୍ଧଂ ଗତିଂ ଵୀର ଯଥା କୁରୁ
ଏବେ ଯାଅ, ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ମୋର ଏହି କଥା ଜଣାଇଦିଅ, ଏବଂ ପରେଦିନ ତୁମର ଭାଇମାନେ ସହିତ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ଯାଅ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତୋ ଧର୍ମରାଜଂ ତୁ ସମଭ୍ଯେତ୍ଯ ତଥୋକ୍ତଵାନ୍ ଦୃଷ୍ଟଂ ଚୈଵାନୁଭୂତଂ ଵା କଥିତଂ ତଦ୍ ଅଶେଷତଃ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ଧର୍ମରାଜଙ୍କଠାରେ ଗଲେ ଏବଂ ଯେପରି ନିର୍ଦେଶ ମିଳିଥିଲା ସେପରି କହିଲେ; ନିଜେ ଦେଖିଥିବା ଓ ଅନୁଭବ କରିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ଏକାଏକି କହିଦେଲେ।
ଵ୍ଯାସଵାକ୍ଯଂ ଚ ତେ ସର୍ଵେ ଶ୍ରୁତ୍ଵାର୍ଜୁନସମୀରିତମ୍ ରାଜ୍ଯେ ପରୀକ୍ଷିତଂ କୃତ୍ଵା ଯଯୁଃ ପାଣ୍ଡୁସୁତା ଵନମ୍
ସମସ୍ତେ ଅର୍ଜୁନ କହିଥିବା ବ୍ୟାସଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ପରୀକ୍ଷିତକୁ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇ ଦେଲେ ଏବଂ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଇତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଵୋ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠା ଵିସ୍ତରେଣ ମଯୋଦିତମ୍ ଜାତସ୍ଯ ଚ ଯଦୋର୍ ଵଂଶେ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଚେଷ୍ଟିତମ୍
ଏପରି, ହେ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଯଦୁବଂଶର ଘଟଣା ଓ ବାସୁଦେବଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କହିଦେଲି।
ଅହୋ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯମ୍ ଅଦ୍ଭୁତଂ ଚାତିମାନୁଷମ୍ ରାମସ୍ଯ ଚ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତ୍ଵଯୋକ୍ତଂ ଭୁଵି ଦୁର୍ଲଭମ୍
ଆହା, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ମହାତ୍ମ୍ୟ କେତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ମାନବ ଉପରେ; ଏବଂ ହେ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ କହିଥିବା ରାମଙ୍କର ମହାତ୍ମ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀରେ ଦୁର୍ଲଭ।
ନ ତୃପ୍ତିମ୍ ଅଧିଗଚ୍ଛାମଃ ଶୃଣ୍ଵନ୍ତୋ ଭଗଵତ୍କଥାମ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ବ୍ରୂହି ମହାଭାଗ ଭୂଯୋ ଦେଵସ୍ଯ ଚେଷ୍ଟିତମ୍
ଭଗବାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣିବାରେ ଆମେ କେବେ ତୃପ୍ତି ପାଉନାହିଁ; ତେଣୁ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ଦେବତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଆଉ ଏକଥା କହିଦିଅ।
ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵଃ ପୁରାଣେଷୁ ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଅମିତତେଜସଃ ସତାଂ କଥଯତାମ୍ ଏଵ ଵରାହ ଇତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍
ପୁରାଣମାନେ କହିଥିବା ଭଳି, ଶୁଭ କର୍ମ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ କହିଛନ୍ତି, ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଭୂମିରେ ବରାହ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେବା ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
ନ ଜାନୀମୋ ଽସ୍ଯ ଚରିତଂ ନ ଵିଧିଂ ନ ଚ ଵିସ୍ତରମ୍ ନ କର୍ମଗୁଣସଦ୍ଭାଵଂ ନ ହେତୁତ୍ଵମନୀଷିତମ୍
ଆମେ ତାଙ୍କର କଥା ଜାଣିନାହିଁ, ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ, ତାଙ୍କର ବିସ୍ତାର ମଧ୍ୟ ଜାଣିନାହିଁ; କାର୍ଯ୍ୟ, ଗୁଣ, ସତ୍ତା ଓ ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଜାଣିନାହିଁ।
କିମାତ୍ମକୋ ଵରାହୋ ଽସୌ କା ମୂର୍ତିଃ କା ଚ ଦେଵତା କିମାଚାରପ୍ରଭାଵୋ ଵା କିଂ ଵା ତେନ ତଦା କୃତମ୍
ସେ ବରାହ କେମିତି, କେଉଁ ଆକାର, କେଉଁ ଦେବତା, କେଉଁ ଆଚରଣ ଓ ପ୍ରଭାବ ଥିଲା, ଏବଂ ସେ ସମୟରେ କଣ କରିଥିଲେ?
ଯଜ୍ଞାର୍ଥେ ସମଵେତାନାଂ ମିଷତାଂ ଚ ଦ୍ଵିଜନ୍ମନାମ୍ ମହାଵରାହଚରିତଂ ସର୍ଵଲୋକସୁଖାଵହମ୍
ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଦ୍ୱିଜନ୍ମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ସୁଖ ଦେଇଥିବା ବଡ଼ ବରାହଙ୍କର କଥା କହିଦିଅ।
ଯଥା ନାରାଯଣୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଵାରାହଂ ରୂପମ୍ ଆସ୍ଥିତଃ ଦଂଷ୍ଟ୍ରଯା ଗାଂ ସମୁଦ୍ରସ୍ଥାମ୍ ଉଜ୍ଜହାରାରିମର୍ଦନଃ
ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଯେପରି ନାରାୟଣ ଜଙ୍ଗଳ ପଶୁର ଆକାର ଧରି, ତାଙ୍କର ଦାଂତରେ ସମୁଦ୍ରରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କଲେ, ସେପରି।
ଵିସ୍ତରେଣୈଵ କର୍ମାଣି ସର୍ଵାଣି ରିପୁଘାତିନଃ ଶ୍ରୋତୁଂ ନୋ ଵର୍ତତେ ବୁଦ୍ଧିର୍ ହରେଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ହରି କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିଥିବା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଏକାଏକି ଶୁଣିବାକୁ ମନ ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ।