ଶ୍ରୁତ୍ଵାହଂ ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅବ୍ରଵଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ ଦୁଃଖିତସ୍ଯ ଚ ଦୀନସ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୀନ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ କହିଲି।
ଅଲଂ ତେ ଵ୍ରୀଡଯା ପାର୍ଥ ନ ତ୍ଵଂ ଶୋଚିତୁମ୍ ଅର୍ହସି ଅଵେହି ସର୍ଵଭୂତେଷୁ କାଲସ୍ଯ ଗତିର୍ ଈଦୃଶୀ
ପାର୍ଥ, ତୁମର ଲଜ୍ଜା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ; ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ କାଳର ଗତି ଏହିପରି ଅଟୁଟ।
କାଲୋ ଭଵାଯ ଭୂତାନାମ୍ ଅଭଵାଯ ଚ ପାଣ୍ଡଵ କାଲମୂଲମ୍ ଇଦଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କୁରୁ ସ୍ଥୈର୍ଯମ୍ ଅତୋ ଽର୍ଜୁନ
ପାଣ୍ଡବ, କାଳ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶ କରେ। ଏହା ସବୁ କାଳର ମୂଳ ବୋଲି ଜାଣି, ଅର୍ଜୁନ, ତୁମେ ଦୃଢ ହୁଅ।
ନଦ୍ଯଃ ସମୁଦ୍ରା ଗିରଯଃ ସକଲା ଚ ଵସୁଂଧରା ଦେଵା ମନୁଷ୍ଯାଃ ପଶଵସ୍ ତରଵଶ୍ ଚ ସରୀସୃପାଃ
ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, ପାହାଡ, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ, ଦେବ, ମନୁଷ୍ୟ, ପଶୁ, ଗଛ, ଓ ସରିସୃପମାନେ—
ସୃଷ୍ଟାଃ କାଲେନ କାଲେନ ପୁନର୍ ଯାସ୍ଯନ୍ତି ସଂକ୍ଷଯମ୍ କାଲାତ୍ମକମ୍ ଇଦଂ ସର୍ଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶମମ୍ ଅଵାପ୍ନୁହି
ଏସବୁ କାଳରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି, ଏବଂ କାଳରେ ପୁନଃ ନାଶ ହେବ। ସମସ୍ତ କାଳର ସ୍ୱଭାବ ବୋଲି ଜାଣି, ଶାନ୍ତି ପାଉ।
ଯଥାତ୍ଥ କୃଷ୍ଣମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତତ୍ ତଥୈଵ ଧନଂଜଯ ଭାରାଵତାରକାର୍ଯାର୍ଥମ୍ ଅଵତୀର୍ଣଃ ସ ମେଦିନୀମ୍
ତୁମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମହିମା ଯେପରି ବର୍ଣ୍ନନା କରିଛ, ଧନଞ୍ଜୟ, ସେଉଁଠି ଠିକ୍। ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ସେ ଅବତରିଥିଲେ।
ଭାରାକ୍ରାନ୍ତା ଧରା ଯାତା ଦେଵାନାଂ ସଂନିଧୌ ପୁରା ତଦର୍ଥମ୍ ଅଵତୀର୍ଣୋ ଽସୌ କାମରୂପୀ ଜନାର୍ଦନଃ
ପୃଥିବୀ ଭାରରେ ଦବି ଦେବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା, ସେଥିପାଇଁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଇଚ୍ଛାରୂପୀ, ଅବତରିଥିଲେ।
ତଚ୍ ଚ ନିଷ୍ପାଦିତଂ କାର୍ଯମ୍ ଅଶେଷା ଭୂଭୃତୋ ହତାଃ ଵୃଷ୍ଣ୍ଯନ୍ଧକକୁଲଂ ସର୍ଵଂ ତଥା ପାର୍ଥୋପସଂହୃତମ୍
ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି; ସମସ୍ତ ଭୂପତିମାନେ ନିହତ, ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକ କୁଳ ସମସ୍ତ, ଏବଂ ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ସମାପ୍ତ।
ନ କିଂଚିଦ୍ ଅନ୍ଯତ୍ କର୍ତଵ୍ଯମ୍ ଅସ୍ଯ ଭୂମିତଲେ ଽର୍ଜୁନ ତତୋ ଗତଃ ସ ଭଗଵାନ୍ କୃତକୃତ୍ଯୋ ଯଥେଚ୍ଛଯା
ଏହି ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କର କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ନାହିଁ, ଅର୍ଜୁନ। ତେଣୁ, ଭଗବାନ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଇଚ୍ଛାମୂଳକ ଭାବେ ବିଦାୟ ନେଲେ।
ସୃଷ୍ଟିଂ ସର୍ଗେ କରୋତ୍ଯ୍ ଏଷ ଦେଵଦେଵଃ ସ୍ଥିତିଂ ସ୍ଥିତୌ ଅନ୍ତେ ତାପସମର୍ଥୋ ଽଯଂ ସାଂପ୍ରତଂ ଵୈ ଯଥା କୃତମ୍
ଏହି ଦେବମାନଙ୍କ ଦେବତା ସୃଷ୍ଟିରେ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ସ୍ଥିତିରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଶେଷରେ ସମାପ୍ତ କରିବାର ଶକ୍ତି ରଖନ୍ତି—ଏଯାଁ ଯେପରି କରିଛନ୍ତି।
ତସ୍ମାତ୍ ପାର୍ଥ ନ ସଂତାପସ୍ ତ୍ଵଯା କାର୍ଯଃ ପରାଭଵାତ୍ ଭଵନ୍ତି ଭଵକାଲେଷୁ ପୁରୁଷାଣାଂ ପରାକ୍ରମାଃ
ତେଣୁ, ପାର୍ଥ, ପରାଜୟ ଉପରେ ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଜୀବନର ଅବଧିରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ଉତ୍ତରାଧିକ ଓ ଅବନତି ହୁଏ।
ଯତସ୍ ତ୍ଵଯୈକେନ ହତା ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣାଦଯୋ ନୃପାଃ ତେଷାମ୍ ଅର୍ଜୁନ କାଲୋତ୍ଥଃ କିଂ ନ୍ଯୂନାଭିଭଵୋ ନ ସଃ
ତୁମେ ଏକା ଭାବେ ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ନିହତ କରିଥିଲା; ଅର୍ଜୁନ, ସେମାନଙ୍କର ପରାଜୟ ମଧ୍ୟ କାଳରୁ ହୋଇଥିଲା—ତୁମର ପରାଜୟ କିମ୍ବା କମ୍?
ଵିଷ୍ଣୋସ୍ ତସ୍ଯାନୁଭାଵେନ ଯଥା ତେଷାଂ ପରାଭଵଃ ତ୍ଵତ୍ତସ୍ ତଥୈଵ ଭଵତୋ ଦସ୍ଯୁଭ୍ଯୋ ଽନ୍ତେ ତଦୁଦ୍ଭଵଃ
ଯେପରି ରଖ୍ୟାକାରୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ସେମାନଙ୍କର ପରାଭବ ହେଲା, ସେହିପରି ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ଶେଷରେ ଦସ୍ୟୁମାନେ ତୁମକୁ ହରାଇବେ।
ସ ଦେଵୋ ଽନ୍ଯଶରୀରାଣି ସମାଵିଶ୍ଯ ଜଗତ୍ସ୍ଥିତିମ୍ କରୋତି ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ନାଶଂ ଚାନ୍ତେ ଜଗତ୍ପତିଃ
ସେ ଦେବତା ଅନ୍ୟ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ଶେଷରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ନାଶ କରନ୍ତି, ହେ ଜଗତର ନାଥ।
ଭଵୋଦ୍ଭଵେ ଚ କୌନ୍ତେଯ ସହାଯସ୍ ତେ ଜନାର୍ଦନଃ ଭଵାନ୍ତେ ତ୍ଵଦ୍ଵିପକ୍ଷାସ୍ ତେ କେଶଵେନାଵଲୋକିତାଃ
ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ, ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଜନାର୍ଦନ ତୁମର ସହାୟ ହେବେ; ଜୀବନର ଶେଷରେ, ତୁମ ଶତ୍ରୁମାନେ କେଶବଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡିବେ।
କଃ ଶ୍ରଦ୍ଦଧ୍ଯାତ୍ ସଗାଙ୍ଗେଯାନ୍ ହନ୍ଯାସ୍ ତ୍ଵଂ ସର୍ଵକୌରଵାନ୍ ଆଭୀରେଭ୍ଯଶ୍ ଚ ଭଵତଃ କଃ ଶ୍ରଦ୍ଦଧ୍ଯାତ୍ ପରାଭଵମ୍
ଗାଙ୍ଗେୟଙ୍କୁ ହତ କରି, ସମସ୍ତ କୌରବଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିବା ତୁମକୁ କିଏ ବିଶ୍ୱାସ କରିବ? ଆଉ ଆଭୀରମାନେ ତୁମକୁ ହରାଇଥିବା ଦେଖି କିଏ ବିଶ୍ୱାସ କରିବ?
ପାର୍ଥୈତତ୍ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ହରେର୍ ଲୀଲାଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍ ତ୍ଵଯା ଯତ୍ କୌରଵା ଧ୍ଵସ୍ତା ଯଦ୍ ଆଭୀରୈର୍ ଭଵାଞ୍ ଜିତଃ
ହେ ପାର୍ଥ, ଏସବୁ ହରିଙ୍କର ଲୀଳା ଏବଂ କ୍ରୀଡା; ତୁମେ କୌରବମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିଲା, ଆଉ ଆଭୀରମାନେ ତୁମକୁ ଜିତିଲେ।
ଗୃହୀତା ଦସ୍ଯୁଭିର୍ ଯଚ୍ ଚ ରକ୍ଷିତା ଭଵତା ସ୍ତ୍ରିଯଃ ତଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅହଂ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ କଥଯାମି ତଵାର୍ଜୁନ
ଦସ୍ୟୁମାନେ ତୁମକୁ ଧରିଥିଲେ ଓ ତୁମେ ତୁମ ଜନାନୀମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲା, ଏହି ଘଟଣା ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ହେ ଅର୍ଜୁନ।
ଅଷ୍ଟାଵକ୍ରଃ ପୁରା ଵିପ୍ର ଉଦଵାସରତୋ ଽଭଵତ୍ ବହୂନ୍ ଵର୍ଷଗଣାନ୍ ପାର୍ଥ ଗୃଣନ୍ ବ୍ରହ୍ମ ସନାତନମ୍
ପୂର୍ବେ ଅଷ୍ଟାବକ୍ର ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ନିୟମରେ ଅବସ୍ଥାନ କରି, ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ, ହେ ପାର୍ଥ।
ଜିତେଷ୍ଵ୍ ଅସୁରସଂଘେଷୁ ମେରୁପୃଷ୍ଠେ ମହୋତ୍ସଵଃ ବଭୂଵ ତତ୍ର ଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯୋ ଦଦୃଶୁସ୍ ତଂ ସୁରସ୍ତ୍ରିଯଃ
ଅସୁରମାନେ ହରାଇବା ପରେ ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ହେଲା; ଦେବୀମାନେ ଯାଉଥିବାବେଳେ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ରମ୍ଭାତିଲୋତ୍ତମାଦ୍ଯାଶ୍ ଚ ଶତଶୋ ଽଥ ସହସ୍ରଶଃ ତୁଷ୍ଟୁଵୁସ୍ ତଂ ମହାତ୍ମାନଂ ପ୍ରଶଶଂସୁଶ୍ ଚ ପାଣ୍ଡଵ
ରମ୍ଭା, ତିଲୋତ୍ତମା ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଦେବୀମାନେ ଶତଶଃ ଏବଂ ହଜାରଶଃ ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ, ହେ ପାଣ୍ଡବ।
ଆକଣ୍ଠମଗ୍ନଂ ସଲିଲେ ଜଟାଭାରଧରଂ ମୁନିମ୍ ଵିନଯାଵନତାଶ୍ ଚୈଵ ପ୍ରଣେମୁଃ ସ୍ତୋତ୍ରତତ୍ପରାଃ
ମୁନି ଜଳରେ ଗଳା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୁଡିଥିଲେ, ଜଟା ପରିଧାନ କରିଥିଲେ; ସ୍ତୁତିରେ ଲିନ ଦେବୀମାନେ ବିନୟରେ ନମସ୍କାର କରିଥିଲେ।
ଯଥା ଯଥା ପ୍ରସନ୍ନୋ ଽଭୂତ୍ ତୁଷ୍ଟୁଵୁସ୍ ତଂ ତଥା ତଥା ସର୍ଵାସ୍ ତାଃ କୌରଵଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵରିଷ୍ଠଂ ତଂ ଦ୍ଵିଜନ୍ମନାମ୍
ମୁନି ଯେପରି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉଥିଲେ, ସେହିପରି ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ ଅଧିକ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ, ହେ କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପ୍ରସନ୍ନୋ ଽହଂ ମହାଭାଗା ଭଵତୀନାଂ ଯଦ୍ ଇଷ୍ଯତେ ମତ୍ତସ୍ ତଦ୍ ଵ୍ରିଯତାଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅପି ଦୁର୍ଲଭମ୍
"ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇଛି, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀମାନେ; ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ମୋଠୁ ଚାହିବା। ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେଇପାରିବି, ଯାହା ଦୁର୍ଲଭ ହେଉଥିବା ମଧ୍ୟ।"
ରମ୍ଭାତିଲୋତ୍ତମାଦ୍ଯାଶ୍ ଚ ଦିଵ୍ଯାଶ୍ ଚାପ୍ସରସୋ ଽବ୍ରୁଵନ୍
ତାପରେ ରମ୍ଭା, ତିଲୋତ୍ତମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ କଥା କହିଲେ।
ପ୍ରସନ୍ନେ ତ୍ଵଯ୍ଯ୍ ଅସଂପ୍ରାପ୍ତଂ କିମ୍ ଅସ୍ମାକମ୍ ଇତି ଦ୍ଵିଜାଃ
"ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତେବେ ଆମ ପାଇଁ କଣ ଅପ୍ରାପ୍ୟ?"
ଇତରାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅବ୍ରୁଵନ୍ ଵିପ୍ର ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵନ୍ ଯଦି ତଦ୍ ଇଚ୍ଛାମଃ ପତିଂ ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍
ଅନ୍ୟମାନେ କହିଲେ, "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ହେ ଭଗବନ, ତେବେ ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ ଆମ ପତି ଭାବେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ପାଇବାକୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।"
ଏଵଂ ଭଵିଷ୍ଯତୀତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଉତ୍ତତାର ଜଲାନ୍ ମୁନିଃ ତମ୍ ଉତ୍ତୀର୍ଣଂ ଚ ଦଦୃଶୁର୍ ଵିରୂପଂ ଵକ୍ରମ୍ ଅଷ୍ଟଧା
"ଏହିପରି ହେବ," କହି ମୁନି ଜଳରୁ ବାହାରିଲେ; ତାଙ୍କୁ ବାହାରିବାବେଳେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ସେ ଅଷ୍ଟପ୍ରକାର ଭଙ୍ଗ ଓ ବିକୃତ ଦେହରେ ଥିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୂହମାନାନାଂ ଯାସାଂ ହାସଃ ସ୍ଫୁଟୋ ଽଭଵତ୍ ତାଃ ଶଶାପ ମୁନିଃ କୋପମ୍ ଅଵାପ୍ଯ କୁରୁନନ୍ଦନ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି କିଛି ଦେବୀମାନେ ହସ୍ତିକୁ ଚାପି ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ, କିନ୍ତୁ ହସି ପଡିଲା; ମୁନି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେମାନେକୁ ଶାପ ଦେଲେ, ହେ କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ।
ଯସ୍ମାଦ୍ ଵିରୂପରୂପଂ ମାଂ ମତ୍ଵା ହାସାଵମାନନା ଭଵତୀଭିଃ କୃତା ତସ୍ମାଦ୍ ଏଷ ଶାପଂ ଦଦାମି ଵଃ
"ମୋତେ ବିକୃତ ଦେହରେ ଦେଖି, ତୁମେ ହସି ଅପମାନ କରିଛ; ତେଣୁ ମୁଁ ଏହି ଶାପ ଦେଉଛି।"